Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce

Wprowadzenie

2026-07-01T08:44:43+00:00

xxx

Stymulowanie rozwoju funkcji słuchowych jako podstawowy obszar profilaktyki logopedycznej prowadzonej w żłobku

2026-06-30T19:41:55+00:00

Celem niniejszego artykułu jest refleksja nad rozwojem funkcji słuchowych oraz zauważaną współcześnie koniecznością ich świadomej stymulacji u słyszących dzieci do trzeciego roku życia. Rozwój funkcji słuchowych u dzieci przebiega najintensywniej w okresie od urodzenia do trzeciego roku życia i obligatoryjnie koreluje z procesem nabywania mowy. W związku z tym problematyka badawcza skoncentrowana jest wokół podstawowej profilaktyki logopedycznej związanej z wychowaniem słuchowo-werbalnym prowadzonym w placówkach opiekuńczych. Ocenia wstępnie stan opieki żłobkowej w tym zakresie i wskazuje działania mające na celu kształcenie umiejętności słuchowych w ramach opieki żłobkowej. Do badań pilotażowych wykorzystano metodę sondażu diagnostycznego. Rozpoznaniu wstępnych potrzeb w zakresie profilaktyki grupowej w żłobku posłużyła ankieta przeprowadzona wśród opiekunek z 13 placówek państwowych województwa podkarpackiego (Polska). Wyniki badań wskazały na konieczność aktualizacji wiedzy i praktyki w zakresie stosowania wychowania słuchowo-werbalnego (w tym rozmowy, czytania dzieciom, muzykowania) w codziennej rutynie pracy z dziećmi w wieku żłobkowym. W ostatniej części ujęto konkretne wskazówki i określono obszary, w których zaleca się wsparcie rozwoju słuchowo-werbalnego dzieci, obejmujące działania profilaktyczne w placówkach opieki nad dziećmi.

Profilaktyka logopedyczna w działaniach nauczyciela edukacji przedszkolnej – między zaburzeniami a potencjałem rozwojowym dziecka

2026-06-30T19:47:25+00:00

Celem artykułu jest refleksja nad kierunkami rozwoju profilaktyki logopedycznej w przedszkolu. Problem związano z pytaniem dotyczącym roli współczesnego nauczyciela przedszkola w działaniach profilaktyki logopedycznej w praktyce edukacyjnej. Artykuł ma charakter teoretyczno-przeglądowy. W części pierwszej przedmiotem analiz było pojęcie profilaktyki logopedycznej w ujęciu tradycyjnym, naprawczym i nowoczesnym, rozwojowym. Starano się wskazać, który jej status jest najbardziej pożądany w działaniach nauczycieli edukacji i czym jest to podyktowane. Zwrócenie uwagi na osobę nauczyciela edukacji przedszkolnej wynikało z luki interpretacyjnej w tym obszarze, czyli koncentracji na działaniach profilaktyki logopedycznej z udziałem logopedy lub nauczyciela edukacji wczesnoszkolnej. Odnosząc się do profilaktyki logopedycznej rozumianej jako dawanie szans i możliwości harmonijnego rozwoju dziecka poprzez wspieranie rozwoju jego mowy oraz wzmacnianie kompetencji komunikacyjnych, we wnioskach wskazano budowanie i rozwijanie profilaktyki logopedycznej w przedszkolu w podejściu rozwojowym, stosowanie zróżnicowanych narzędzi oceny rozwoju mowy dziecka dla diagnozy przesiewowej oraz planowania dalszego wsparcia w codziennym funkcjonowaniu dziecka, ustawicznej pracy nauczycieli nad warsztatem pracy oraz tworzenie kapitału społecznego wsparcia dziecka na bazie współpracy nauczycieli, rodziców i logopedów przedszkolnych.

Wspieranie dzieci w wieku przedszkolnym z grupy ryzyka dysleksji w rozwoju psychomotorycznym jako czynnik wczesnej profilaktyki trudności w nauce czytania i pisania

2026-06-30T19:41:55+00:00

Celem artykułu jest ukazanie znaczenia rozwoju psychomotorycznego oraz oddziaływań pedagogicznych i logopedycznych w kontekście wczesnej profilaktyki trudności w nauce czytania i pisania u dzieci w wieku przedszkolnym z grupy ryzyka dysleksji. Przedmiotem analizy uczyniono zależności między poziomem rozwoju funkcji psychomotorycznych i językowych a gotowością dziecka do podjęcia nauki szkolnej, a także znaczenie wczesnej diagnozy i obserwacji pedagogicznych. Podjęta problematyka wyraża się w pytaniach: jakie symptomy ryzyka dysleksji mogą być identyfikowane na etapie edukacji przedszkolnej oraz w jaki sposób działania nauczycieli i specjalistów mogą wspierać rozwój dziecka i ograniczać trudności edukacyjne? Rozważania koncentrują się wokół trzech obszarów. Pierwszy obejmuje charakterystykę rozwoju psychomotorycznego jako fundamentu nabywania umiejętności szkolnych. Drugi dotyczy symptomów ryzyka dysleksji oraz znaczenia wczesnej diagnozy. Trzeci przedstawia kierunki oddziaływań wspierających rozwój funkcji percepcyjno-motorycznych i językowych. W konkluzji podkreślono, że wczesna identyfikacja trudności oraz zintegrowane działania pedagogiczne i logopedyczne sprzyjają wyrównywaniu ewentualnych deficytów oraz zaakcentowano praktyczny wymiar działań profilaktycznych w edukacji przedszkolnej.

Zaburzenia integracji sensorycznej jako czynnik ryzyka zaburzeń mowy – analiza literatury przedmiotu

2026-06-30T19:41:59+00:00

Celem artykułu jest krytyczna analiza dowodów empirycznych dotyczących związku pomiędzy zaburzeniami przetwarzania sensorycznego a rozwojem mowy i języka u dzieci oraz ocena, czy zaburzenia integracji sensorycznej (SI) mogą pełnić funkcję czynników ryzyka zaburzeń mowy. Analiza obejmuje klasyczne koncepcje (Ayres, 1972, 1979), badania korelacyjne i interwencyjne, systematyczne przeglądy oraz nowsze badania empiryczne dotyczące dzieci z różnymi diagnozami neurorozwojowymi. Zgromadzone dane wskazują na względnie spójny związek pomiędzy deficytami przetwarzania sensorycznego a podwyższonym ryzykiem trudności komunikacyjnych, które mogą poprzedzać lub współwystępować z zaburzeniami mowy. Jednocześnie podkreśla się, że związek przyczynowoskutkowy nie został jednoznacznie potwierdzony, a jakość dostępnych dowodów jest zróżnicowana metodologicznie.

Profilaktyka zaburzeń rozwoju mowy dzieci z krwawieniami okołodokomorowymi

2026-06-30T19:47:27+00:00

Celem artykułu jest prezentacja i ocena działań z zakresu profilaktyki logopedycznej skierowanej na dzieci z krwawieniami okołodokomorowymi (PVH/IVH). Krwawienia te stanowią jeden z rodzajów powikłań okołoporodowych, zwiększających ryzyko zaburzeń w rozwoju, w tym zaburzeń rozwoju mowy. Badania miały odpowiedzieć na pytania: 1) Jakie działania z zakresu profilaktyki logopedycznej są podejmowane wobec dzieci z PVH/IVH? 2) Czy działania te można uznać za wystarczające? Jeżeli nie, jakie są tego przyczyny? Rozpoznanie działań profilaktycznych stanowiło część większego projektu badawczego poświęconego analizie zaburzeń rozwoju mowy u dzieci z krwawieniami okołodokomorowymi, których wyniki zamieszczono w oddzielnej publikacji. Oceny działań profilaktycznych dokonano na podstawie opinii rodziców 37 dzieci z PVH/IVH oraz interpretacji danych z dokumentacji pacjentów. Badania wykazały, że żadne z 37 dzieci z PVH/IVH nie przeszło oceny logopedycznej na oddziale neonatologicznym. Tylko 2 dzieci (5%) zostało skierowanych do poradni logopedycznej przez neonatologa, a konsultację logopedyczną do 3. roku życia przeszło 48,6% dzieci, natomiast zaburzenia mowy (o różnym charakterze) zdiagnozowano u 89,1% dzieci, a te nieprawidłowości, które można bezpośrednio traktować jako konsekwencję PVH/IVH, u prawie 46%. Wszyscy badani rodzice przyznali, że nie mieli świadomości potrzeby cyklicznych konsultacji logopedycznych swoich dzieci. Wyniki badań potwierdzają brak rozwiązań systemowych w zakresie opieki logopedycznej nad pacjentami z PVH/IVH, dlatego rekomenduje się wprowadzenie obligatoryjnych badań logopedycznych, które powinny przejść wszystkie dzieci z grup ryzyka zaburzeń mowy w pierwszym roku życia. Ponieważ w polskojęzycznej literaturze przedmiotu brak doniesień poświęconych omawianej problematyce przeprowadzone badania uzupełniają lukę w tym zakresie

Percepcja słuchowa i profilaktyka zaburzeń słuchu u dzieci

2026-06-30T19:42:00+00:00

Celem artykułu jest wyjaśnienie, czym jest percepcja słuchowa oraz podkreślenie jej znaczenia dla profilaktyki zaburzeń słuchu u dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Na podstawie przeglądu piśmiennictwa naukowego omówiono budowę i funkcjonowanie narządu słuchu oraz zdefiniowano pojęcie percepcji słuchowej, rozumianej jako kompleksowy proces polegający na detekcji, analizie oraz interpretacji sygnałów dźwiękowych. Zaakcentowano znaczenie percepcji mowy w procesie słyszenia oraz rozwoju funkcji słuchowych w ontogenezie człowieka. Scharakteryzowano także objawy obwodowych oraz ośrodkowych zaburzeń słuchu. Stan percepcji słuchowej ma kluczowe znaczenie dla rozwoju dziecka, w tym dla rozwoju komunikacji językowej. W konsekwencji w znacznej mierze determinuje przebieg procesu edukacji, a także funkcjonowanie dziecka jako ucznia. W nakreślonej wyżej perspektywie teoretycznej ukazano rolę profilaktyki zaburzeń słuchu i opracowano zalecenia z tego zakresu. Podkreślono konieczność kształtowania właściwych zachowań prozdrowotnych uczniów, kształcenia kadry pedagogicznej, wdrożenia profilaktycznych oddziaływań logopedycznych (profilaktyka pierwszo-, drugo- i trzeciorzędowa). Opracowanie ma wymiar edukacyjny, ale również praktyczny i skierowane jest do nauczycieli, logopedów oraz pedagogów specjalnych.

Badanie przesiewowe dzieci w wieku przedszkolnym (2;0–5;11) pod kątem ryzyka utrzymania się jąkania – praktyczne zastosowanie Logotestu 4

2026-06-30T19:47:24+00:00

Wczesna identyfikacja dzieci w wieku przedszkolnym z ryzykiem utrzymywania się objawów jąkania stanowi kluczowy element profilaktyki oraz wczesnej interwencji logopedycznej. W praktyce klinicznej ma to istotne znaczenie, ponieważ celem badania przesiewowego w tej grupie wiekowej nie jest wyłącznie kategoryczne rozpoznanie zaburzenia, lecz przede wszystkim ocena ryzyka utrzymywania się objawów oraz podjęcie decyzji dotyczącej dalszego monitorowania, pogłębionej diagnozy lub wczesnej interwencji logopedycznej. Choć u wielu dzieci objawy niepłynności mowy o charakterze rozwojowym ustępują samoistnie, u części z nich utrzymują się i mogą negatywnie wpływać na funkcjonowanie komunikacyjne, emocjonalne i społeczne dziecka oraz jego rodziny.
Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie praktycznego zastosowania LogoTestu 4 – bezpłatnego narzędzia przesiewowego służącego do oceny ryzyka utrwalenia się jąkania u dzieci w wieku od 2;0 do 5;11 lat. LogoTest 4 ma formę internetowego narzędzia przesiewowego, które łączy kwestionariusz rodzicielski z ustrukturyzowaną krótką oceną mowy dziecka prowadzoną przez logopedę. Kwestionariusz rodzicielski jest dostępny w kilku wersjach językowych i może być wypełniany zarówno podczas spotkania, jak i zdalnie. Cała procedura umożliwia systematyczne gromadzenie informacji dotyczących czynników ryzyka utrzymywania się jąkania.
W artykule przedstawiono również wykorzystanie kwestionariusza rodzicielskiego w studium przypadku 4,5-letniej dziewczynki, które ilustruje sposób zastosowania LogoTestu 4 w procesie badania przesiewowego, identyfikacji czynników ryzyka utrzymywania się jąkania oraz kwalifikacji dziecka do dalszej diagnozy, monitorowania lub wczesnej interwencji zgodnie z aktualnymi rekomendacjami opartymi na zasadach evidence-based practice.

Rola miniscreeningu barier komunikacyjnych w profilaktyce logopedycznej uczniów neuroróżnorodnych w szkole

2026-06-30T19:47:27+00:00

Koncepcja neuroróżnorodności podkreśla naturalne zróżnicowanie sposobów funkcjonowania poznawczego, językowego i komunikacyjnego uczniów, co stanowi istotne wyzwanie dla współczesnej szkoły oraz praktyki logopedycznej. W warunkach edukacji włączającej trudności komunikacyjne coraz częściej ujmowane są jako bariery ujawniające się w relacji pomiędzy uczniem a środowiskiem edukacyjnym, a nie wyłącznie jako efekt indywidualnych deficytów rozwojowych. Celem artykułu jest przedstawienie i analiza miniscreeningu barier komunikacyjnych jako autorskiego, prediagnostycznego narzędzia obserwacyjnego stosowanego w profilaktyce logopedycznej w środowisku szkolnym, ze szczególnym uwzględnieniem uczniów neuroróżnorodnych. Artykuł ma charakter teoretyczno-metodologiczny i przedstawia strukturę oraz planowane zastosowanie narzędzia. Omówiono jego osadzenie w klasycznym trójstopniowym modelu profilaktyki oraz w systemie interwencji uniwersalnych, selektywnych i wskazujących, z naciskiem na wczesne rozpoznawanie barier komunikacyjnych w naturalnych sytuacjach szkolnych. Miniscreening wspiera podejmowanie decyzji o dalszych formach wsparcia logopedycznego oraz modyfikacjach środowiska edukacyjnego. Podkreślono, że narzędzie nie zastępuje specjalistycznej diagnozy, lecz stanowi element profilaktyki ukierunkowanej na ograniczanie barier komunikacyjnych i wzmacnianie uczestnictwa uczniów w procesie edukacyjnym.

ADHD a zaburzenia komunikacji – standardy wczesnej diagnostyki, profilaktyki i interwencji logopedycznej

2026-07-02T11:21:46+00:00

Artykuł ma na celu syntetyczne przedstawienie mechanizmów neurobiologicznych zaburzeń komunikacji u dzieci z ADHD oraz określenie standardów wczesnej diagnostyki, profilaktyki i interwencji logopedycznej. Problematyka artykułu koncentruje się na zależnościach między funkcjonowaniem poznawczym i językowo-komunikacyjnym dzieci z ADHD oraz na roli logopedy w interdyscyplinarnym procesie diagnostyczno-terapeutycznym. Kwestia wspomnianych zależności wywiedziona została na podstawie przeglądu wybranych współczesnych badań na temat ADHD, natomiast wyeksponowanie roli logopedy w procesie diagnozy i terapii, ale też profilaktyki, stanowi główny postulat i implikację praktyczną tego artykułu. Wywód obejmuje kolejno: charakterystykę neurobiologicznych podstaw ADHD, opis profilu językowo-komunikacyjnego dzieci z tym zaburzeniem, założenia wczesnej diagnostyki logopedycznej oraz kierunki profilaktyki i interwencji terapeutycznej.
W artykule podkreślono, że trudności komunikacyjne w ADHD mają najczęściej charakter wtórny i są związane z deficytami funkcji wykonawczych, uwagi i pamięci operacyjnej. Wskazano także na częste współwystępowanie tego zaburzenia z innymi trudnościami rozwojowymi. Konkluzje uwypuklają konieczność wczesnej, wieloaspektowej diagnozy komunikacji, systematycznych działań profilaktycznych oraz funkcjonalnie ukierunkowanej terapii. Rekomenduje się ścisłą współpracę interdyscyplinarną oraz włączenie logopedy jako kluczowego specjalisty w proces wspierania rozwoju komunikacyjnego dzieci z ADHD.

Ewolucja standardów opieki i terapii jąkania w perspektywie profilaktycznej – przegląd historyczno-systemowy

2026-06-30T19:41:57+00:00

Celem artykułu jest przedstawienie ewolucji standardów opieki i terapii jąkania w perspektywie profilaktycznej. Problem badawczy dotyczy zmian w podejściach do jąkania na przestrzeni czasu, ze szczególnym uwzględnieniem profilaktyki, wczesnej interwencji oraz roli środowiska edukacyjnego. W pracy zastosowano metodę narracyjnej analizy literatury, umożliwiającą syntetyczne przedstawienie i interpretację rozwoju wybranych koncepcji teoretycznych oraz praktyk terapeutycznych w ujęciu historycznym i systemowym. Wywód prowadzony jest w układzie chronologiczno-tematycznym, obejmującym kluczowe etapy rozwoju podejść teoretycznych i klinicznych do jąkania. Wyniki analizy wskazują na przesunięcie akcentów z modeli korekcyjnych, skoncentrowanych na objawach, ku ujęciom wieloczynnikowym, rozwojowym i środowiskowym. Podkreślono rosnące znaczenie wczesnej identyfikacji trudności, modyfikacji środowiska komunikacyjnego, współpracy interdyscyplinarnej oraz zmiany postaw wobec jąkania, w tym podejść odwołujących się do neuroróżnorodności komunikacyjnej. Wnioski akcentują znaczenie działań profilaktycznych i inkluzyjnych realizowanych na poziomie edukacji elementarnej w celu wspierania dzieci z jąkaniem i ograniczania długofalowych konsekwencji psychospołecznych, takich jak obniżona samoocena, unikanie sytuacji komunikacyjnych oraz trudności w funkcjonowaniu społecznym.

Trzeciorzędowa profilaktyka logopedyczna w pracy z dzieckiem dwujęzycznym w wieku przedszkolnym – możliwości i ograniczenia

2026-06-30T19:41:58+00:00

Celem niniejszego artykułu jest ukazanie możliwości i ograniczeń związanych z profilaktyką logopedyczną trzeciorzędową w stosunku do dzieci dwujęzycznych, a także zwrócenie uwagi na sposoby prowadzenia postępowania terapeutycznego, napotykane trudności, współpracę z rodzicami, obszary wymagające dalszych badań i podjęcia działań zmierzających do wsparcia oddziaływań profilaktycznych i form terapeutycznych wypracowanych przez specjalistów. Przeprowadzone badania miały charakter jakościowy, osadzony w paradygmacie pragmatycznym nastawionym na wypracowanie dobrych praktyk w terapii logopedycznej i profilaktyce trzeciorzędowej skierowanej do dzieci wielojęzycznych w wieku przedszkolnym pochodzenia ukraińskiego przebywających w Polsce w wyniku migracji wojennej. Badania opierały się na opisach przypadków dzieci dwujęzycznych objętych terapią logopedyczną i wywiadach w formie rozmowy z logopedami. Zebrany materiał empiryczny poddano analizie jakościowej, która wyodrębniła kategorie tematyczne związane z diagnozą, podjętymi działaniami terapeutycznymi, uzyskanymi rezultatami, współpracą z rodzicami. Artykuł prezentuje część teoretyczną, metodologiczną, opis wyników badań oraz podsumowanie. Zwraca uwagę, że w czasach przemian geopolitycznych, które mają obecnie miejsce, dziecko dwu- lub wielojęzyczne stanowi coraz częściej podmiot oddziaływań terapeutycznych, co stanowi wyzwanie dla logopedów i terapeutów. Z uzyskanych rezultatów można dostrzec, że podejmowane działania terapeutyczne i profilaktyczne przynoszą zróżnicowane efekty. Zasadne zatem jest rozszerzenie eksploracji badawczej w celu wypracowania dobrych praktyk i postulowania wsparcia systemowego.

Zastosowanie logorytmiki w profilaktyce logopedycznej

2026-06-30T19:47:26+00:00

Logorytmika jest metodą łączącą słowo, rytm oraz muzykę. Celem niniejszego artykułu jest zwrócenie uwagi na możliwość wykorzystywania logorytmiki w działaniach profilaktycznych w logopedii. Artykuł opiera się na badaniach własnych, których celem było określenie stopnia znajomości oraz zakresu stosowania tej metody w profilaktyce logopedycznej przez logopedów pracujących w Polsce, a także identyfikacja zalet i ograniczeń logorytmiki wynikających z charakteru pracy specjalistów. Problem badawczy sformułowano w postaci pytania dotyczącego miejsca logorytmiki w profilaktyce logopedycznej realizowanej przez logopedów. Badania przeprowadzono metodą sondażu diagnostycznego z zastosowaniem kwestionariusza ankiety. W badaniu uczestniczyło 37 logopedów pracujących na terenie Małopolski. Uzyskane wyniki wskazują, że zdecydowana większość respondentów zna oraz stosuje logorytmikę w swojej pracy, doceniając jej atrakcyjność, polisensoryczny charakter oraz pozytywny wpływ na rozwój dziecka. Respondenci zwracali również uwagę na trudności związane z wykorzystaniem tej metody, które dotyczą przede wszystkim nieodpowiednich warunków lokalowych, braku instrumentów muzycznych i materiałów dydaktycznych, a także ograniczonego dostępu do publikacji oraz szkoleń specjalistycznych w zakresie logorytmiki. Wyniki badań potwierdzają wartość logorytmiki w profilaktyce logopedycznej, co wskazuje na potrzebę jej szerszej popularyzacji i częstszego uwzględniania w podejmowanych działaniach profilaktycznych.