Laboratorium edukacyjne Wandy Dynowskiej: Elementy edukacji performatywnej wśród uchodźców tybetańskich w Indiach we wczesnym okresie formowania się społeczności na wygnaniu - Świerzowska, Agata; Trzcińska , Izabela (Perspektywy Kultury, 2025)
Celem artykułu jest przedstawienie działalności edukacyjnej Wandy Dynow- skiej (1888–1971) w środowisku uchodźców tybetańskich w Indiach w począt- kowym okresie istnienia społeczności na wygnaniu. Dynowska, dziś już nie- mal zapomniana polska teozofka i działaczka społeczna, zwykle pracowała w niszach kulturowych, skupiając się na kwestiach edukacyjnych. Początkowo w Polsce w okresie międzywojennym działała w małych wspólnotach teozoficz- nych, ale swoje programy kierowała również do dzieci i dorosłych wykluczonych z systemu oświaty. Po wyjeździe do Indii w 1935 r. pracowała m.in. wśród dzieci polskich uchodźców w Indiach, pokazując im potrzebę budowania wspólnoty aksjonormatywnej. Ostatecznie podjęła pracę wśród tybetańskich uchodźców, którzy zaczęli napływać do Indii po 1959 r. Skupiła się na edukacji dzieci i mło- dzieży, dążąc do stworzenia systemu szkolnictwa uwzględniającego specyficzne potrzeby młodych uchodźców, które rozumiała jako konieczność kształtowania i zachowania tożsamości. W tym celu do tybetańskiego systemu edukacji wpro- wadziła metodę Marii Montessori. W niniejszym artykule zamierzamy przedsta- wić i zrozumieć działania Dynowskiej w świetle performatyki Victora Turnera (1982, 1988) i Richarda Schechnera (2013), ze szczególnym uwzględnieniem transformatywności aktów performatywnych, które mają potencjał modelowa- nia ludzkich postaw i zachowań.