https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/issue/feed Perspektywy Kultury 2022-06-29T23:06:09+00:00 dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Open Journal Systems <p class="p1"><strong>Czasopismo naukowe Instytutu Kulturoznawstwa Akademii Ignatianum w Krakowie.<br></strong>Kwartalnik poświęcony problemom badawczym, metodologicznym i dydaktycznym dyscyplin nauk humanistycznych: nauk o kulturze i religii, historii, literaturoznawstwa, zarządzania, oraz nauk społecznych: nauk o komunikacji społecznej i mediach, pismo recenzowane.</p> https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2274 Od Redakcji 2022-06-29T23:06:04+00:00 Leszek Zinkow lzinkow@iksio.pan.pl <p>Badanie meandrów współczesnej recepcji dziedzictwa starożytności kojarzy się zazwyczaj ze spuścizną kultury greckiej i rzymskiej. W bieżącym numerze proponujemy spojrzenie nieco inne – na ciekawe i intrygujące ślady czerpania z dorobku kultur starożytnego Wschodu, przede wszystkim Egiptu. Ten wątek pojawia się w artykułach działu tematycznego niniejszego numeru „Perspektyw Kultury”.</p> 2022-06-29T00:00:00+00:00 Copyright (c) 2022 Akademia Ignatianum w Krakowie https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2275 From the Editors 2022-06-29T23:06:03+00:00 Leszek Zinkow lzinkow@iksio.pan.pl <p>An examination of the meanders of how the heritage of antiquity is received in contemporaneity is usually associated with the legacy of Greek and Roman culture. In the current issue, we propose a slightly different perspective – on the interesting and intriguing themes drawing from the achievements of cultures of the ancient East, primarily Egypt. This thread appears in the articles of the theme section of this issue of <em>Perspectives on Culture</em>.</p> 2022-06-29T00:00:00+00:00 Copyright (c) 2022 Akademia Ignatianum w Krakowie https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2276 Starożytny Egipt w życiu i twórczości M.K. Čiurlionisa 2022-06-29T23:06:00+00:00 Aldona Snitkuvienė a_snitkuviene@yahoo.com <p>Twórczość najsławniejszego litewskiego malarza i kompozytora M.K. Čiurlionisa (1875–1911) zadziwia oryginalnością i sugestywnością artystycznych form. Przez całe życie interesował się on kulturą starożytnego Egiptu, ale niewiele wiadomo o tym, jaki miało to wpływ na jego twórczość i jak głębokie było to zainteresowanie. Poszukiwano zatem źródeł, z których mógł korzystać, gdy malował obrazy inspirowane starożytnym Egiptem.</p> 2022-06-29T00:00:00+00:00 Copyright (c) 2022 Akademia Ignatianum w Krakowie https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2111 Osiemnastowieczne wzorce dobrego i złego władcy na przykładach portretów faraonów znanych z dzieł autorów antycznych 2022-06-29T23:03:33+00:00 Hieronim Kaczmarek hkaczmarek@iksio.pan.pl <p>Przeszłość, już w głębokiej starożytności, traktowano jako „dostawcę” wzorów postaw ludzkich godnych do naśladowania i tych, których należało unikać. Taki stosunek do dziejów widoczny jest w Polsce zwłaszcza w osiemnastowiecznych podręcznikach powstałych w czasach działania Komisji Edukacji Narodowej. Ich autorzy skupiają się na kilku wybranych postaciach władców, także egipskich, by zbudować obraz idealnego i negatywnego rządcy państwa.</p> 2022-06-02T00:00:00+00:00 Copyright (c) 2022 Perspektywy Kultury https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2277 Sfinks i przebudzenie Egiptu 2022-06-29T23:05:57+00:00 Leszek Zinkow lzinkow@iksio.pan.pl <p>W artykule omówiono kilka interesujących wątków wykorzystania wizerunku egipskiego sfinksa we współczesnych kontekstach: pomnik Egypt Awakened (Nahdat Misr) w Kairze, symbolizujący współczesny Egipt, oraz wykorzystanie motywu sfinksa jako aspektu protestów społecznych; tzw. arabska wiosna i przewrót polityczny w Egipcie w latach 2010–2012.</p> 2022-06-29T00:00:00+00:00 Copyright (c) 2022 Akademia Ignatianum w Krakowie https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2278 „Pisanie na ścianach i wielbienie kotów” 2022-06-29T23:05:43+00:00 Andrzej Ćwiek andrzejcwiek@yahoo.com <p>Artykuł pokazuje różne aspekty istnienia w internecie starożytnego Egiptu, będącego w popularnym ujęciu swego rodzaju symbolem początku naszej cywilizacji, której zwieńczeniem jest globalna sieć. Profesjonalne, dostarczające doskonałych narzędzi badawczych strony www uzupełniają tworzone przez ambitnych amatorów materiały edukacyjne czy blogi tematyczne. Specyficzna i ambiwalentna jest rola Wikipedii, będącej pierwszym, a nierzadko jedynym źródłem informacji. Informacyjna i edukacyjna funkcja internetu ustępuje jednak miejsca kulturze popularnej i rozrywce. Starożytny Egipt pojawia się powszechnie w formie toposów i stereotypów odwołujących się do tradycji antycznej, a także nowożytnej egiptomanii. Tajemniczość, egzotyczność, potęga, bogactwo i piękno egipskich wytworów kultury materialnej i duchowej mają swoje odniesienia w postaci takich motywów, jak piramidy, hieroglify, mumie, bogowie z głowami zwierząt, złote artefakty, piękne egipskie królowe. Szczególną formą, o ogromnym wpływie i zasięgu, są memy wykorzystujące egipską ikonografię i realia, co często służy do komentowania współczesności.</p> 2022-06-29T00:00:00+00:00 Copyright (c) 2022 Akademia Ignatianum w Krakowie https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2212 Champollion, kamień z Rosetty i refleksja na ich temat na światowych znaczkach pocztowych 2022-06-29T23:05:02+00:00 Joanna Dębowska-Ludwin joannaa.debowska-ludwin@uj.edu.pl <p>W roku 2022 przypada dwusetna rocznica wielkiego odkrycia, jakim było odczytanie egipskich hieroglifów przez francuskiego badacza Jeana-François Champolliona. Jego propozycja przyniosła głośny odzew wśród współczesnych mu naukowców, ale wzbudziła także żywe zainteresowanie opinii publicznej, już wcześniej ogarniętej falą egiptomanii. I chociaż badacze dyskutowali nad odczytaniem hieroglifów przez kolejne 70 lat, dopóki oficjalnie nie uznano poprawności systemu Champolliona, szerokie grono amatorów z radością powitało nowy rozdział w kontaktach kultury starożytnego Egiptu i nowoczesnego świata. To wyjątkowe zainteresowanie znalazło nieoczekiwany wyraz, kiedy badacz i zabytek zaczęli się pojawiać na nowym wynalazku, jakim był znaczek pocztowy. W tekście przedstawiono postać Champolliona, słynny kamień oraz krótką historię znaczka pocztowego, by następnie zaprezentować zestaw walorów wyemitowanych przez różne państwa świata, co dowodzi ciągle żywego zainteresowania starożytnym Egiptem we współczesnej kulturze masowej.</p> 2022-05-25T00:00:00+00:00 Copyright (c) 2022 Perspektywy Kultury https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2279 Polityka konkurencji Unii Europejskiej w kontekście współpracy gospodarczej ze Stanami Zjednoczonymi 2022-06-29T23:05:41+00:00 Mikołaj Sokołowski mikotinho@vp.pl <p>Polityka konkurencji Unii Europejskiej stanowi jeden z najważniejszych elementów funkcjonowania całej Wspólnoty Europejskiej (WE), ponieważ jej zagadnienia oscylują wokół wspólnego rynku. Aspekt gospodarczy jest zasadniczy, żeby zrozumieć działania podejmowane wokół założenia Wspólnot Europejskich (Europejska Wspólnota Gospodarcza z 1957 r.). Początkowo WE miała charakter w dominującej części gospodarczy, dopiero po wejściu w życie traktatu z Maastricht w 1993 r. Unia Europejska przeorientowała się na wspólnotę polityczną. W niniejszej pracy zostanie zestawiony wpływ siły gospodarczej Unii Europejskiej i Stanów Zjednoczonych na światowe związki gospodarcze, ze szczególnym wyjaśnieniem specyfiki prowadzenia polityki handlowej przez UE i USA, a także sposobu, w jaki oddziałuje ona na wzajemne relacje handlowe. Następnie omówiona będzie polityka konkurencji Unii Europejskiej oraz jej specyficzne cechy, które odgrywają decydującą rolę w powstawaniu konfliktów gospodarczych pomiędzy partnerami z obydwu stron Atlantyku. Istotną funkcję w tej tematyce pełni również zagadnienie mechanizmu ISDS (Investor-State Dispute Settlement) oraz różnice w pojmowaniu praw pracowniczych w Stanach Zjednoczonych i w Unii Europejskiej.</p> 2022-06-29T00:00:00+00:00 Copyright (c) 2022 Akademia Ignatianum w Krakowie https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2161 Dziedzictwo starożytnego Rzymu jako motyw turystyki kulturowej w autorskim szlaku w Nadrenii 2022-06-29T23:06:09+00:00 Kamila Ziółkowska-Weiss kamilazw@up.krakow.pl Mariusz Szubert mariusz.szubert@up.krakow.pl Karol Bożek karol.bozek@student.up.krakow.pl <p>Artykuł dotyczy dziedzictwa starożytnego Rzymu w miastach zachodnioeuropejskich jako motywu turystyki kulturowej. Celem pracy jest charakterystyka tegoż dziedzictwa i ukazanie go jako waloru turystycznego o szczególnie dużej wartości historyczno-kulturowej. Głównym zadaniem jest opracowanie koncepcji autorskiego szlaku dziedzictwa kulturowego „Nadreński Szlak Cywilizacji Rzymskiej”, który na trasie uwzględnia 11 miast, a w nich 30 wybranych zabytków spuścizny cywilizacji starożytnego Rzymu. W artykule zastosowano jedną z metod kartograficznych, sygnaturową. Posłużyła ona m.in. do zaznaczania na mapie miast o rzymskich korzeniach w Nadrenii, jednocześnie pokazując proponowaną trasę przez starożytne rzymskie zabytki. Dziedzictwo starożytnego Rzymu może służyć podnoszeniu świadomości historycznej i kulturowej na wielu poziomach – od lokalnych i regionalnych po międzynarodowe. Dziedzictwo to w scharakteryzowanych w artykule miastach ma realny wpływ na ich atrakcyjność turystyczną, a także jest dobrze przystosowane i atrakcyjnie zagospodarowane do użytku turystycznego.</p> 2022-06-12T00:00:00+00:00 Copyright (c) 2022 Perspektywy Kultury https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2280 Substrat jako fundament konwencjonalizacji wtórnej sielanki staropolskiej 2022-06-29T23:05:37+00:00 Roksana Rał-Niemeczek ral.niemeczek@gmail.com <p>Artykuł pt. <em>Substrat jako fundament konwencjonalizacji wtórnej staropolskiej sielanki </em>jest analizą najważniejszej zasady tworzącej konwencję tego gatunku, a mianowicie reguły dwupłaszczyznowości kompozycyjnej. Autorka na przykładach utworów takich poetów, jak: Szymon Szymonowicz, Szymon Zimorowicz, Jan Gawiński, Samuel Twardowski czy Adrian Wieszczycki omawia etap kształtowania się konwencji gatunku sielankowego. Następnie ukazuje zależność pomiędzy zmianami w warunkach literackich i kulturowych oraz tych, które zaszły w percepcji czytelników, a ich wpływem na ewolucję ustalonej konwencji. Obserwowane zmiany w obrębie konwencji zostały opracowane w odniesieniu do koncepcji substratu gatunkowego jako podstawy źródłowej powstania konwencji wtórnej gatunku idyllicznego.</p> 2022-06-29T00:00:00+00:00 Copyright (c) 2022 Akademia Ignatianum w Krakowie https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1780 Klątwa - kulturowe spojrzenie na kilka dzieł Juliusza Słowackiego 2022-06-29T23:04:31+00:00 Pelagia Bojko pelagia.bojko@interia.eu <p>W odniesieniu do literatury romantyzmu polskiego temat klątwy można roz- patrywać rozmaicie. Można uznać, że klątwą dotknięty jest bohater, który nie znajduje dla siebie miejsca w świecie, że przekleństwo ciąży nad każdą posta- cią mediumiczną, która egzystuje na granicy świata zmysłowego i ponadzmy- słowego, w istocie nigdzie nie należąc w pełni, lub też ma wiedzę wyższą, niedostępną zwykłym śmiertelnikom, co skazuje postać na pewną izolację od społeczności. W dziełach Juliusza Słowackiego przekleństwo okazuje się realizacją trzech biblijnych znaczeń hebrajskiego słowa „cherem” („klątwa”, odłączenie”) i zawsze tożsame jest z samotnością, choć ma ona wiele różno- rakich podstaw i realizacji. Jest anatemą – odłączeniem, ale zawsze niezwykle drastycznym w skutkach. W odniesieniu do pojedynczych bohaterów zwykle klątwa ma realne podstawy, zaś w odniesieniu do narodu czy pokolenia prze- kleństwo nie zawsze ma wyraźną przyczynę, nie zawsze jest też definitywne, to znaczy – zagłada narodu nie kończy jego istnienia, ale staje się podstawą jego przyszłego odrodzenia.</p> 2022-06-02T00:00:00+00:00 Copyright (c) 2022 Perspektywy Kultury https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2162 Na marginesie refleksji księcia Myszkina oglądającego Chrystusa w grobie Hansa Holbeina 2022-06-29T23:04:46+00:00 Beata Garlej berciuszka@op.pl <p>Rozważania poświęcono <em>Idiocie </em>Fiodora Dostojewskiego, szczególnie skupiając się na motywie obrazu <em>Chrystus w grobie </em>Hansa Holbeina, który stoi w centrum powieściowego świata. Celem artykułu jest ukazanie specyfiki tego motywu – próba dowiedzenia, że jest on odbiorczo sfunkcjonalizowany: służy zatrzymywaniu czytelniczej percepcji. Tak rozumiany, pozwala widzieć w nim przetransponowany na język obraz z życia pisarza, będący źródłem ufundowania wspomnianego motywu. Filozoficzną podstawą uzasadnienia przyjętego twierdzenia jest fenomenologia (reinterpretacje ustaleń dotyczących wybranych właściwości warstwy wyglądów uschematyzowanych w wydaniu Romana Witolda Ingardena, a przedsiębrane przez Eckharda Lobsiena, rzecznika ich pojmowania w ujęciu Edmunda Husserla).</p> 2022-05-26T00:00:00+00:00 Copyright (c) 2022 Perspektywy Kultury https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2160 „Umiar” jako spadek – potencjał i ograniczenia tworzenia alternatywy 2022-06-29T23:02:50+00:00 Konrad Kopel konrakop@icloud.com <p>Pojawiające się projekty alternatyw dla współczesnej hegemonicznej organizacji władzy (rozumianej jako porządek państwowy, kapitalizm, nowoczesność, biowładza itp.) są konstruowane na fundamentach zarówno kulturowo znanych, jak i obcych. Artykuł jest próbą rozpoznania potencjału i ograniczeń „umiaru”, który pozwoliłby na wytworzenie organizacji alter-państwowych. Wychodząc od analizy Rzeczpospolitej Obojga Narodów jako bytu niepaństwowego, autor wskazuje na bardzo ważną rolę „umiaru” w jej mechanizmach wspólnotowych. Rozumiejąc je zgodnie z deleuzjańską koncepcją systemów maszynowych, śledzi je za pomocą narzędzi teoretycznych: sieci wyobrażeniowej oraz pamięci formulicznej i fantasmagorycznej, które pozwalają na określenie potencjalnej pracy „umiaru” we współczesnych projektach alternatywnych organizacji władzy.</p> 2022-06-02T00:00:00+00:00 Copyright (c) 2022 Perspektywy Kultury https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1941 Obcy jako komuniści 2022-06-29T23:02:36+00:00 Łukasz Czajka lukcza@amu.edu.pl <p>Filmy o inwazji kosmicznych obcych na Ziemię były fenomenem amerykańskiej kultury popularnej lat 50. Wśród nich znalazły się takie tytuły, jak: <em>Inwazja porywaczy ciał</em>; <em>Dzień, w którym zatrzymała się Ziemia</em>; <em>Latające tale</em><em>rze</em>, <em>Wojna światów</em>. Ten popularny podgatunek filmów fantastyki naukowej został bardzo mocno naznaczony przez atmosferę zimnowojennych konfliktów politycznych, a zjawisko „drugiej czerwonej paniki” dotknęło także branżę filmową. Kontekst historyczny sprzyja politycznym interpretacjom tych popularnych filmów. Jedna z tych interpretacji postrzega inwazję istot pozaziemskich jako metaforyczną przestrogę przed zagrożeniem komunizmu. Obcy z kosmosu są w takim przypadku jedynie ucieleśnieniem lęków dręczących amerykańskie społeczeństwo. Zadaniem artykułu jest przeprowadzenie porównawczej analizy treści wybranych filmów w celu potwierdzenia zasadności ich antykomunistycznej interpretacji.</p> 2022-06-12T00:00:00+00:00 Copyright (c) 2022 Perspektywy Kultury https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2283 Między strachem a fascynacją: narracja wokół designu ery atomu 2022-06-29T23:05:36+00:00 Anna Wiśnicka a.wisnicka@uksw.edu.pl <p>Niniejszy tekst ma na celu ukazanie przez pryzmat designu dwóch diametralnie różnych od siebie narracji dotyczących potencjału nuklearnego, które współistniały w Stanach Zjednoczonych od końca lat 40. do schyłku lat 60. XX w. Pierwszą z nich była fascynacja energią atomową, będąca genezą futurystycznych wizji przyszłości, której upatrywano w estetyce ówczesnego wzornictwa. Druga podszyta była lękiem związanym ze skutkami potencjalnego ataku nuklearnego, kiedy głównym polem designu były projekty schronów. Na podstawie selekcji przykładów tekst podejmie próbę odpowiedzi na pytania, czy design ery atomowej może zostać podzielony według prostego schematu fascynacja-strach, czy może ukaże on bardziej wielowymiarowy obraz społeczeństwa amerykańskiego i jego spojrzenia na wzornictwo.</p> 2022-06-29T00:00:00+00:00 Copyright (c) 2022 Akademia Ignatianum w Krakowie https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2131 O udostępnianiu dzieł sztuki współczesnej i ich percepcji przez osoby z dysfunkcją wzroku 2022-06-29T23:03:05+00:00 Ewa Niestorowicz ewa.niestorowicz@mail.umcs.pl Magdalena Szubielska magdalena.szubielska@kul.pl <p>Artykuł niniejszy dotyczy zagadnienia udostępniania sztuki współczesnej osobom niewidomym na przykładzie profesjonalnej wystawy artystycznej pt. <em>Dotyk Sztuki</em>, zorganizowanej przez Instytut Sztuk Pięknych Wydziału Artystycznego Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Tekst podejmuje zatem refleksję, jak wykreować dzieło artystyczne, aby przekaz wizualny był zrozumiały i dostępny percepcyjnie dla niewidomych. Zarysowuje także szerszy kontekst zagadnienia dostosowań dla osób z dysfunkcją wzroku wystaw w muzeach i galeriach w Polsce i na świecie. Przywołuje również empiryczne badania percepcji sztuki, zorganizowane przy okazji wystawy, w których wzięły udział osoby z dysfunkcją wzroku.</p> 2022-06-02T00:00:00+00:00 Copyright (c) 2022 Perspektywy Kultury https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2122 Analiza porównawcza postaw mieszkańców Czech i Polski wobec pandemii COVID‑19 2022-06-29T23:03:20+00:00 Jakub Lickiewicz jakub.lickiewicz@uj.edu.pl Jaroslav Pekara pekarjar@gmail.com Irina Georgieva irinageorgieva@hotmail.com Marta Makara-Studzińska marta.makara-studzinska@uj.edu.pl <p>11 marca 2020 r. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła szybkie rozprzestrzenianie się epidemii koronawirusa. Aby opóźnić transmisję wirusa, rządy poszczególnych krajów zdecydowały o wprowadzeniu różnych środków ograniczających. Miały one ekonomiczny i psychologiczny wpływ na społeczeństwo i spowodowały dyskusję dotyczącą norm etycznych oraz praw człowieka.</p> <p>Celem badania było porównanie reakcji i postaw wobec wprowadzonych restrykcji w dwóch sąsiadujących krajach – Polsce i Czechach oraz odpowiedź na pytanie, czy różnią się one w kontekście tych samych środków ograniczających. Zastosowano metodę ankiety internetowej, w której badani oceniali 28 wprowadzonych ograniczeń pod kątem ich efektywności, restrykcyjności i stosowania się do nich. W badaniu wzięło udział 1731 osób, w tym 723 z Czech i 1008 z Polski. Badanie przeprowadzono pomiędzy 26 maja a 31 sierpnia 2020 r. – pod koniec pierwszej fali pandemii.</p> <p>Wykazano różnicę w postrzeganiu stosowanych środków. Polacy niżej oceniali ich efektywność i restrykcyjność, rzadziej też stosowali się do wprowadzanych ograniczeń. Pozwala to na wniosek praktyczny o konieczności wprowadzania środków o najwyższej efektywności i najmniejszej dolegliwości w połączeniu z wcześniejszą kampanią informacyjną.</p> 2022-06-02T00:00:00+00:00 Copyright (c) 2022 Perspektywy Kultury https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2284 Łebskie Camino – na pograniczu świata nauki i działaczy społecznych 2022-06-29T23:05:32+00:00 Zenon Myszk parafiajakuba@me.com <p>W 1998 r. powstała w Łebie nowa parafia pod wezwaniem św. Jakuba Apostoła. Zadanie wybudowania nowego kościoła i zawiązania nowej wspólnoty parafialnej biskup pelpliński powierzył piszącemu te słowa.</p> <p>Jak to w życiu bywa: łatwo powiedzieć, trudniej wykonać. Przy czym łatwiejsze (tak można powiedzieć z perspektywy blisko 23 lat) okazało się zadanie wznoszenia murów nowej świątyni aniżeli budowania trwałych murów duchowej świątyni. Nie ustając jednak w zapale, poszukiwaliśmy takich form budowania wspólnoty, które można rozpisać na wiele lat, a nawet pokoleń. W ten sposób wzrok nasz padł na błogosławionego księdza Adolpha Kolpinga, twórcę jednej z najstarszych organizacji katolickich na świecie, Dzieła Kolpinga – katolickiej rodzinnej wspólnoty uczenia się i działania. Dzieło to stawia sobie za cel takie zorganizowanie lokalnej społeczności, aby formowana nauczaniem Kościoła, zawsze żywym Słowem Bożym, zdolna była przekładać je na praktyczne życie.</p> 2022-06-29T00:00:00+00:00 Copyright (c) 2022 Akademia Ignatianum w Krakowie