Perspektywy Kultury https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk <p class="p1"><strong>Czasopismo naukowe Instytutu Kulturoznawstwa Akademii Ignatianum w Krakowie.<br></strong>Kwartalnik poświęcony problemom badawczym, metodologicznym i dydaktycznym kulturoznawstwa, pismo recenzowane.</p> Akademia Ignatianum w Krakowie pl-PL Perspektywy Kultury 2081-1446 <p>Autor, zgłaszając swój artykuł, wyraża zgodę na korzystanie przez Wydawnictwo Akademii Ignatianum z utworu na następujących polach eksploatacji:</p> <ol> <li class="show">utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;</li> <li class="show">zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;</li> <li class="show">rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;</li> <li class="show">wprowadzenia utworu do pamięci komputera;</li> <li class="show">rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;</li> <li class="show">publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.&nbsp;</li> </ol> <p>Wydawca zobowiązuje się szanować osobiste prawa autorskie do utworu.</p> Od Redakcji https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1783 <p>Okładkowy tytuł nowego numeru „Perspektyw Kultury” jest prosty i zara­zem bardzo pojemny, a Autorki i Autorzy udowadniają, że klucz tych trzech słów może odnosić nas do niezwykle interesujących, a nawet nie­kiedy intrygujących obszarów badań.</p> Leszek Zinkow Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2021-07-01 2021-07-01 33 2 5 6 10.35765/pk.2021.3302.01 From the Editors https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1784 <p>The cover title of the new issue of “Perspectives on Culture” is simple yet very capacious, and the Authors prove that the key to these three words can refer us to extremely interesting and even sometimes intriguing areas of research.</p> Leszek Zinkow Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2021-07-01 2021-07-01 33 2 7 8 10.35765/pk.2021.3302.02 Elity w Imperium Osmańskim w XVI w. w świetle traktatu Teodora Spandounesa pt. O pochodzeniu Cesarzy Osmańskich https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1786 <p>Teodor Spandounes urodził się w połowie XV w. w rodzinie greckich emi­grantów, która po upadku Konstantynopola znalazła schronienie we Wło­szech. Ród Spandounesów nie odegrał znaczącej roli w historii Cesarstwa Bizantyjskiego, ale matka Todora, Eudoksja, pochodziła ze znanej rodziny Kantakuzenów. Teodor nawiązał bliskie stosunki z papieżami Klemen­sem VII i Pawłem III, którym doradzał w sprawach osmańskich. Prawdopo­dobnie około 1515 r. Spandounes napisał pierwszą wersję traktatu: O pocho­dzeniu Cesarzy Osmańskich. W 1538 r. zadedykował ostateczną wersję delfinowi Francji Henrykowi. Jak sugeruje tytuł, głównym celem traktatu Spandounesa było wyjaśnienie, w jaki sposób Turcy, w stosunkowo krótkim czasie, rozbu­dowali swe państwo od skromnych początków do obecnego, potężnego stanu. W artykule dokonano analizy przydatności traktatu Spandounesa jako źródła do badań nad elitami w Imperium Osmańskim. Autor doszedł do następu­jących konkluzji: 1) Traktat jest obfitym źródłem wiadomości na temat sze­roko pojętych elit w Imperium Tureckim. 2) Autor jest dobrze poinformowany i jednocześnie krytycznie podchodzi do informacji, jakie uzyskał. Przed­stawiając dzieje sułtanów, opiera się nie tylko na wiadomościach ze źródeł zachodnich, ale zdaje się znać (przynajmniej w jakimś stopniu) historyczną tradycję turecką. 3) Dzieło Spandounesa dostarcza szczególnie cennych wia­domości na temat organizacji dworu sułtańskiego, struktury, kompetencji urzędników dworskich i państwowych oraz organizacji wojskowej. 4) Bardzo cenne są spostrzeżenia Teodora na temat życia codziennego elit w państwie sułtańskim (wystrój wnętrz, ubiór, posiłki itp.).</p> Piotr Wróbel Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2021-07-01 2021-07-01 33 2 9 30 10.35765/pk.2021.3302.03 Pisarze polscy w służbie propagandy niepodległościowej (1914–1918). https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1787 <p>Artykuł stanowi przyczynek do dziejów propagandy okresu I wojny świato­wej. Jego przedmiotem są formy aktywności propagandowej polskich pisa­rzy i krytyków literackich w okresie I wojny światowej (zwłaszcza w latach 1914–1917) na rzecz czynu niepodległościowego oraz specyfika podejmowa­nej przez nich działalności na tym polu (jej treści i form). By zrozumieć miej­sce i rolę ludzi pióra w aparacie propagandy, autorka wyjaśnia fenomen szcze­gólnego statusu i funkcji polskiego pisarza w przestrzeni publicznej oraz jego kapitału politycznego. Jest on rozpatrywany w perspektywie polskiego para­dygmatu romantycznego oraz na przykładzie stosunku Józefa Piłsudskiego do polskiej literatury i, zwłaszcza, polskich pisarzy. To zaufanie społeczne, jakim cieszyli się pisarze, przesądzało o charakterze ich udziału w propagan­dowej akcji prasowej i wydawniczej. Aktywność propagandowa pisarzy, która została omówiona syntetycznie, przybierała dwojaką postać: niektórzy pisa­rzy byli instytucjonalnie związani ze strukturami (w tym propagandowymi) Naczelnego Komitetu Narodowego i Legionów, inni oddawali swe pióro na rzecz czynu niepodległościowego, pozostając poza nimi.</p> Joanna Niewiarowska Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2021-07-01 2021-07-01 33 2 31 46 10.35765/pk.2021.3302.04 Rytuał Piotrkowski z 1631 roku i jego znaczenie na tle historii Rytuału Rzymskiego https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1788 <p>Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie jednej z najważniejszych ksiąg liturgicznych, wydanych na ziemiach polskich po Soborze Trydenckim (1545–1563) – Rytuału Piotrkowskiego. Wzorem tej księgi był wydany w 1614 r. Rituale Romanum, rozesłany przez Stolicę Apostolską do wszystkich zakątów ówczesnego świata. Zawierał on zarówno obrzędy, jak i rubryki słu­żące kapłanom do sprawowania liturgii sakramentów oraz sakramentaliów. Rytuał ten został nazwany „Piotrkowskim” ze względu na podjętą decyzję synodu obradującego w Piotrkowie (Trybunalskim) w 1621 r.</p> Karol Litawa Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2021-07-01 2021-07-01 33 2 47 60 10.35765/pk.2021.3302.05 Ksiądz Leon Czudowski (1858–1906). Edycja prasy poświęconej parafii omskiej i jej mieszkańcom https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1789 <p>Przedstawiony artykuł przybliża nam sylwetkę księdza Leona Czudow­skiego – pierwszego proboszcza parafii omskiej na Syberii Zachodniej, a także jego artykuł do prasy katolickiej, w którym opisuje on tereny oraz mieszkańców Azji Środkowej. Jest to wyjątkowe źródło etnograficzne, które pomaga nam w poznaniu nieznanych dotąd aspektów dziejów Kościoła kato­lickiego na Syberii oraz tradycji i kultury mieszkających na tym terenie ludów.</p> Dmitriy Panto Viktor Bilotas Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2021-07-01 2021-07-01 33 2 61 78 10.35765/pk.2021.3302.06 Tradycja polskiego reportażu radiowego https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1790 <p>W artykule podjęto próbę syntetycznego ujęcia historii polskiego reportażu radiowego, wraz ze wskazaniem najistotniejszych cech gatunku, jak i specy­fiki Polskiej Szkoły Reportażu. Wypracowane przez nią wyznaczniki, m.in. „czystość formy” i autentyczność dźwięku, stały się elementami wyróżniają­cymi polski reportaż na arenie międzynarodowej. Wartość artystyczna dzieł radiowych sprawia, że obecnie badacze radia sytuują zarówno słuchowisko, jak i reportaż dźwiękowy w kategorii: literatura audialna. W artykule zapre­zentowano rozwój reportażu radiowego, uwzględniając kontekst historyczny oraz perspektywę komunikacyjną. Wskazując na estetyczną funkcję prze­kazu, reportaż został określony jako dzieło sztuki radiowej, rozpatrywane pod kątem oddziaływania artystycznego.</p> Monika Białek Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2021-08-06 2021-08-06 33 2 79 90 10.35765/pk.2021.3302.07 Medialny sposób prezentowania momentu śmierci: godność osoby umierającej w nauczaniu Kościoła a praktyka dziennikarska https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1791 <p>Autor artykułu ponawia zadawane po wielokroć w świecie mediów, kultury i nauki pytanie o granice dziennikarskiej rzetelności oraz konieczności infor­macyjnej w medialnych przekazach dotyczących ludzkiej śmierci, szczególnie w odniesieniu do prezentowania momentu śmierci tragicznej i jej bezpośred­nich następstw. Uwzględnia nauczanie Kościoła, w tym samego Jana Pawła II, nt. konieczności poszanowania godności człowieka w publikacjach dzienni­karskich, ze szczególnym uwzględnieniem godności człowieka umierającego oraz szacunku względem ciała osoby zmarłej. Analizie poddaje wybrane prze­kazy medialne o adekwatnej treści z lat 2017–2020, a odnosząc się do reak­cji niektórych przedstawicieli zagranicznych mediów, dokonuje próby skon­struowania listy postulatów dotyczących podwyższenia stopnia wrażliwości w obszarze omawianych zagadnień. W przygotowaniu niniejszego artykułu, stanowiącego zasadniczo studium przypadków z etyki dziennikarskiej, posłu­żono się przede wszystkim metodą analizy zawartości w stosunku do bada­nych prezentacji medialnych oraz metodą analityczno‑syntetyczną, gdy idzie o wyodrębnianie wskazań etycznych z analizowanych tekstów i przy konstru­owaniu wniosków.</p> Tomasz Podlewski Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2021-07-01 2021-07-01 33 2 91 108 10.35765/pk.2021.3302.08 E‑literackie sploty https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1793 <p>Autorka na przykładzie e‑utworu One Day Poem Pavilion, zrealizowanego przez Jiyeon Song, ukazuje zmianę specyfiki literatury pod wpływem prze­mian konwergencyjnych, skutkującą pojawieniem się osobnego nurtu literackiego – e‑literatury (e‑poezji). W artykule przybliżone zostają następujące kwestie, składające się na zarys całości zagadnienia: 1) funkcjonujące w bada­niach naukowych ujęcia definicyjne e‑literatury, wraz z wybranymi propo­zycjami podziałów genologicznych; 2) użyteczna, często wykorzystywana w refleksji naukowej kategoria „splotu”, węzła, wiązania, miejsca wspól­nego, odsyłającego do różnych systemów semiotycznych; 3) egzemplifikacja literacka – e‑utwór One Day Poem Pavilion, autorstwa Jiyeon Song; 4) kate­goria lektury immersyjnej, jaką stwarzają niektóre (najbardziej zaawanso­wane technologicznie, w tym omawiany One Day Poem Pavilion) propozy­cje e‑literackie. W ten sposób próbuje Autorka odpowiedzieć na pytanie o to, jakie nowe właściwości zyskuje literatura dzięki narzędziom nowomedial­nym, wykorzystywanym przez twórców i włączanym w strukturę e‑utworu.</p> Bogusława Bodzioch‑Bryła Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2021-07-01 2021-07-01 33 2 109 136 10.35765/pk.2021.3302.09 Myślenie krytyczne jako podstawowa kompetencja dla liderów XXI wieku https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1794 <p>Myślenie krytyczne stanowi niezbędną kompetencję w procesach poznaw­czych, podejmowaniu decyzji i działaniach menedżerów. Jego znaczenie szybko rośnie, zaś relatywnie łatwy dostęp do informacji o różnej jakości i znaczeniu pod względem ich ewentualnych implikacji może prowadzić do paraliżu decyzyjnego, dysonansu poznawczego lub skutkować większą podat­nością na manipulację. Artykuł omawia istotne aspekty myślenia krytycznego oraz możliwości rozwijania i doskonalenia myślenia krytycznego w przygoto­waniu studentów do bycia dobrymi liderami w przyszłości.</p> Agnieszka Knap‑Stefaniuk Eva Ambrozová Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2021-07-01 2021-07-01 33 2 137 152 10.35765/pk.2021.3302.10 „Inde insulam Cyprum inter graecos et sarraticos (sarracenos) (…)”. https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1796 <p>Tekst niniejszego artykułu przybliża fragmenty relacji z podróży do Ziemi Świętej odbytej w latach 20. VII w. przez angielskiego mnicha Willi­balda (700–787/789), późniejszego biskupa bawarskiego miasta Eichstätt, współpracownika arcybiskupa Germanii św. Bonifacego oraz świętego Koś­cioła katolickiego. Opis swojej peregrynacji Willibald podyktował wiele lat po odbytej pielgrzymce spokrewnionej z nim zakonnicy Hygeburdze z Heiden­heimu, która następnie spisała jego żywot oraz opisy odbytych przez niego podróży w dziele zatytułowanym Hodoeporicon Sancti Willibaldi. Przedmio­tem szczegółowej analizy stały się fragmenty wspomnianej relacji z podróży dotyczące specyficznej politycznej, społecznej i kulturowej sytuacji na Cyprze na przestrzeni VII–IX wieku. W tym okresie, a dokładnie w roku 724, na wyspę dotarł wspomniany Willibald. Ówczesny Cypr pełnił funkcję quasi‑kondo­minium arabsko‑bizantyńskiego, będąc przedmiotem zabiegów tych dwóch potęg, które z jednej strony oficjalnie starały się zachować jego neutralny cha­rakter, z drugiej zaś próbowały pomniejszyć na nim wpływy swojego kon­kurenta. Ta swoista sytuacja miała swój wpływ na relację pomiędzy muzuł­manami (Arabami) a chrześcijanami (Cypryjczykami i Bizantyńczykami) na wyspie.</p> Łukasz Burkiewicz Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2021-07-01 2021-07-01 33 2 153 174 10.35765/pk.2021.3302.11 Osadnictwo na Cyprze pod władzą Lusignanów po podboju łacińskim: relacje Cypryjczyków, innych kronikarzy oraz szerszy kontekst https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1797 <p>Artykuł bada i porównuje relacje na temat osadnictwa na Cyprze w latach następujących po podboju łacińskim od końca XII do początku XIII w. zamieszczone w różnych kronikach od XIII do XVI w. Omówiono informacje przekazane przez kronikarzy, a także uprzedzenia obecne w różnych relacjach oraz stopień dokładności tych informacji, szczególnie w przypadkach, gdy są one potwierdzone lub obalone przez inną dokumentację. Kroniki, o których mowa, to XIII‑wieczna kontynuacja Wilhelma z Tyru, która zawiera najpeł­niejszy opis osiedlania się łacinników i innych osób na Cyprze po łacińskim podboju, XV‑wieczna kronika Leontiosa Machairasa, anonimowa kronika „Amadiego”, którą prawdopodobnie można datować na początek XVI w., chociaż w części dotyczącej historii Cypru w XIII w. opiera się ona na wcześ­niejszych źródłach, oraz późniejsza XVI‑wieczna kronika Florio Bustrona. Ponadto przywoływane są Chorograffia i Opisanie Stefana z Lusignan, dwie kroniki datowane na okres po podboju Cypru przez Turków Osmańskich w 1570 r., poruszające temat osadnictwa na XIII‑wiecznym Cyprze. Dla porównania, końcowa część artykułu bada, w jakim zakresie dowody na osad­nictwo w innych regionach basenu Morza Śródziemnego wywodzone są z kronik lub ze źródeł dokumentalnych.</p> Nicholas Coureas Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2021-07-01 2021-07-01 33 2 175 190 10.35765/pk.2021.3302.12 Ochrona niematerialnego dziedzistwa kulturowego na przykładzie krakowskiej koronki klockowej https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1798 <p>W pierwszej części artykułu przytaczam definicję ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego na podstawie Konwencji UNESCO z 2003 r. oraz obowiązujących w kraju wytycznych dotyczących ochrony elementów wpi­sanych na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. W drugiej części pokrótce charakteryzuję tradycję krakowskiej koronki klockowej wraz z osobami jej głównych depozytariuszy, zarówno w odniesieniu do historii, jak i chwili oraz praktyki obecnej. W trzeciej części omawiam systematycznie kolejne typy działań, które podejmuje się na rzecz ochrony tradycji i rzemio­sła: zarówno w Domu Kultury Podgórze, dzięki inicjatywom lokalnym podej­mowanym przez niektóre depozytariuszki, jak i w Muzeum Historycznym Krakowa (od 1.03.2020 Muzeum Krakowa).</p> Justyna Łukaszewska‑Haberkowa Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2021-07-01 2021-07-01 33 2 191 200 10.35765/pk.2021.3302.13 W kręgu solidaryzmu – Heinrich Pesch SJ i „jezuicka szkoła ekonomii” https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1799 <p>Niemiecki ekonomista, ojciec Heinrich Pesch SJ, opracował w początkach XX w. oparty na idei solidaryzmu system ekonomiczny, mający stanowić alternatywę zarówno wobec wolnorynkowego liberalizmu, jak i etatystycz­nego socjalizmu. Jego „społeczny system pracy” miał na celu przeniesie­nie zasad chrześcijańskich w dziedziny życia społecznego i gospodar­czego. Pesch oddziaływał głównie poprzez swoich uczniów, wywierając pośrednio wpływ na rozwój nauczania społecznego Kościoła. Mniej znany jest natomiast jego wkład do rozwoju nauk ekonomicznych. Celem arty­kułu jest przybliżenie osoby Heinricha Pescha, kręgu jego uczniów i spad­kobierców intelektualnych, oraz pobieżny zarys wpływu, jaki oni wywarli, i dziedzictwa, jakie pozostawili, ze szczególnym uwzględnieniem nauk ekonomicznych.</p> Przemysław Załuska Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2021-07-01 2021-07-01 33 2 201 220 10.35765/pk.2021.3302.14 Realizm kapitalistyczny, czyli raz jeszcze o końcu historii Fisher, https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1800 <p>Przełom drugiej i trzeciej dekady XXI w. wciąż wydaje się nawiedzany widmem tezy o końcu historii. Kontekst światowej pandemii oraz próby zaradzenia globalnemu kryzysowi uwypuklają znaczenie tej dyskusji. Noszące nazwę „Wielki Reset” 50. Światowe Forum Ekonomiczne oraz książka napisana przez Klausa Schwaba i Thierry’ego Mallereta (Schwab i Malleret, 2020) również stanowią jej przedłużenie. Z perspektywy ludz­kiej sprawczości historia stanowi podążanie do wyznaczonego sobie ide­alnego celu i tym samym odnajduje przedłużenie w jakiejkolwiek próbie świadomej zmiany istniejących warunków społecznych. Właśnie w tym kontekście pojawia się na polskim rynku wydawniczym książka Marka Fishera Realizm kapitalistyczny. Jej podtytuł głosi: Czy nie ma alternatywy?; wydawać się więc może, że w obliczu podejmowanych projektów transfor­macyjnych pozycja ta zestarzała się, że opisywana przez autora bezsilność została przezwyciężona. Nawet jeśli ludzkość zaczyna nabierać rozpędu, a dalsze dekady przyniosą próby wykreowania nowych utopii dobrobytu, to jednak zanim proces ten na dobre się rozpoczął, warto wziąć pod uwagę cechy systemu kapitalistycznego, które autor Realizmu kapitalistycznego krytykował. A z drugiej strony, trzeba również zadać sobie pytanie, czy zaprezentowana przez Fishera forma komentarza społecznego w ogóle jest w stanie przełożyć się na realne zmiany.</p> Piotr Franciszek Piasek Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 2021-07-01 2021-07-01 33 2 221 227 10.35765/pk.2021.3302.15