Perspektywy Kultury https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk <p class="p1"><strong>Czasopismo naukowe Instytutu Kulturoznawstwa Akademii Ignatianum w Krakowie.<br></strong>Kwartalnik poświęcony problemom badawczym, metodologicznym i dydaktycznym kulturoznawstwa, pismo recenzowane.</p> Akademia Ignatianum w Krakowie pl-PL Perspektywy Kultury 2081-1446 <p>Autor, zgłaszając swój artykuł, wyraża zgodę na korzystanie przez Wydawnictwo Akademii Ignatianum z utworu na następujących polach eksploatacji:</p> <ol> <li class="show">utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;</li> <li class="show">zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;</li> <li class="show">rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;</li> <li class="show">wprowadzenia utworu do pamięci komputera;</li> <li class="show">rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;</li> <li class="show">publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.&nbsp;</li> </ol> <p>Wydawca zobowiązuje się szanować osobiste prawa autorskie do utworu.</p> Od Redakcji https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2038 <p>Okładkowy tytuł nowego numeru <em>Podróż orientalna </em>przyciągnął bardzo duże zainteresowanie badaczy różnych dyscyplin. Od tego motywu nie stronili autorzy badający zarówno czasy odległe, jak i najnowsze. W dziale tematycznym znalazły się trzy teksty związane ze średniowiecznym Lewantem. Wojciech Mruk, mediewista z Uniwersytetu Jagiellońskiego, analizuje relację Lionardo Frescobaldiego, Simone Sigoliego i Giorgio Gucciego, który wspólnie odbyli peregrynację do Ziemi Świętej w latach 1384–1385. Kolejny artykuł – Christophera Schabela (Cyprus University in Nicosia) – opisuje najbardziej znaną średniowieczną wioskę cypryjską Psimolofu i jej związki z patriarchami Jerozolimy. Nicholas Coureas z Cyprus Research Center w swoim artykule daje szeroką perspektywę obecności Kościoła greckiego w trakcie panowania Lusignanów i Wenecjan na Cyprze (1191–1571). Kolejny tekst przenosi nas do XX w. i jeszcze dalej na Wschód – Magdalena Filipczuk (Akademia Ignatianum w Krakowie) w swoim artykule rekonstruuje wybrane wątki refleksji Lin Yutanga, chińskiego myśliciela, tłumacza i redaktora, na kanwie jego pracy na rzecz objaśniania i popularyzowania chińskiej kultury i filozofii na Zachodzie. Kolejna praca zatrzymuje nas na Dalekim Wschodzie, ale cofa w czasie – Małgorzata Sobczyk (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu) podejmuje się przedstawienia wizerunku Japonki w świetle szesnastowiecznych relacji europejskich. Następne trzy opracowania zapraszają nas do zapoznania się z Polakami i ich obecnością na Wschodzie. Ewa Siemieniec-Gołaś (Uniwersytet Jagielloński) podjęła się próby omówienia postaci Władysława Jabłonowskiego, nie tylko lekarza w osmańskiej służbie, ale również znawcy i badacza Wschodu. Beata Gontarz (Uniwersytet Śląski w Katowicach) omówiła kulturowe doświadczenia Jana Józefa Szczepańskiego na podstawie jego książki <em>Do raju i z powrotem</em>. Ostatnim tekstem w dziale tematycznym numeru jest praca turkolożki Sylwii Filipowskiej (Uniwersytet Jagielloński), która omawia okoliczności podróży Tadeusza Kowalskiego do Turcji w 1927 r.</p> Łukasz Burkiewicz Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ 2021-12-30 2021-12-30 35 4 5 8 10.35765/pk.2021.3504.01 Editorial https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2040 <p>The cover title of the new issue, <em>An Oriental Journey</em>, has attracted a great deal of interest from authors of various disciplines. Scholars of both remote and recent history have passionately explored this theme. The issue section contains three articles related to the medieval Levant. Wojciech Mruk, a medievalist from the Jagiellonian University, analyses the account given by Lionardo Frescobaldi, Simone Sigoli and Giorgio Gucci, who made a peregrination to the Holy Land together between 1384 and 1385. Another article, by Christopher Schabel (Cyprus University in Nicosia), discusses the best-known medieval Cypriot village of Psimolofu and its links with the patriarchs of Jerusalem. Nicholas Coureas of the Cyprus Research Center provides a broad perspective on the presence of the Greek Church on Cyprus during the Lusignan and Venetian rule (1191–1571). The next contribution takes us back to the 20th century and even further to the East. Magdalena Filipczuk (Jesuit University Ignatianum in Cracow) reconstructs selected themes in the reflections by Lin Yutang, a Chinese thinker, translator and editor, based on his work towards explaining and popularizing Chinese culture and philosophy in the West. One more article that takes us to the Far East, but back in time, is by Małgorzata Sobczyk (Nicolaus Copernicus University in Toruń) undertakes to characterize the image of a Japanese woman in the light of sixteenth-century European accounts. The next three studies invite us to learn more about Poles and their presence in the East. Ewa Siemieniec-Gołaś (Jagiellonian University) makes an attempt to discuss the figure of Władysław Jabłonowski, not only a physician in the Ottoman service, but also an expert and researcher of the East. Beata Gontarz (University of Silesia in Katowice) discusses the cultural experience of Jan Józef Szczepański based on his book <em>Do raju i z powrotem </em>[<em>To Paradise and Back</em>]. The last article in the issue section is a work of turkologist Sylwia Filipowska (Jagiellonian University), who discusses the circumstances of Tadeusz Kowalski’s journey to Turkey in 1927.</p> Łukasz Burkiewicz Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ 2021-12-30 2021-12-30 35 4 9 12 10.35765/pk.2021.3504.02 Jedna podróż, trzy relacje, czyli jak wspólną peregrynację do Ziemi Świętej opisali Lionardo Frescobaldi, Giorgio Gucci i Simone Sigoli https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2042 <p>Średniowieczne opisy pielgrzymek do Ziemi Świętej to zazwyczaj dzieła na swój sposób jednostkowe. Opisane w nich zostały indywidualne doświadczenia i wspomnienia pątników, których zazwyczaj nie można porównać z relacjami innych uczestników tej samej wyprawy. Dlatego tak ważnym i cennym źródłem do badań nad pielgrzymowaniem do Ziemi Świętej są relacje pozostawione przez trzech pielgrzymów, którzy wspólnie odbyli peregrynację na Wschód w latach 1384–1385. Analiza relacji, których autorami byli Lionardo Frescobaldi, Simone Sigoli i Giorgio Gucci, pozwala na wskazanie szeregu prawidłowości rzucających światło na okoliczności spisywania i sposób doboru informacji przekazywanych przez autorów opisów egzotycznych peregrynacji.</p> Wojciech Mruk Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ 2021-12-30 2021-12-30 35 4 13 26 10.35765/pk.2021.3504.03 Wioska Psimolophou na Cyprze i łacińscy patriarchowie Jerozolimy https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2043 <p>Psimolophou jest być może najlepiej poznaną wioską średniowiecznego Cypru dzięki dokumentowi opublikowanemu przez Jeana Richarda w 1947 r., który dostarcza obszernych i szczegółowych informacji na temat finansów i organizacji lenna, ludu i jego obowiązków na początku XIV w. Mniej uwagi poświęcono niezwykle dobrze udokumentowanym perypetiom lenna, ważnej posiadłości templariuszy, która po rozwiązaniu zakonu przeszła w ręce wygnanych łacińskich patriarchów Jerozolimy. Przedstawiona poniżej historia obejmuje długą walkę o dziesięcinę, zmianę kierunku biegu rzeki przepływającej przez lenno oraz stopniowy zanik patriarchalnej kontroli nad Psimolophou. Jest ona opowiedziana w dużej mierze poprzez źródła odkryte przez samego profesora Richarda w ciągu 65 lat po pierwszej publikacji z 1947 r., a dwa najważniejsze dokumenty załączone zostały jako dodatek.</p> Christopher David Schabel Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ 2021-12-30 2021-12-30 35 4 27 54 10.35765/pk.2021.3504.04 Kościół grecki na Cyprze łacińskim i weneckim 1191–1570 https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2044 <p>Po łacińskim podboju Cypru i ustanowieniu dynastii Lusignanów Kościół grecki stanął w obliczu poważnych problemów. Duża część jego majątku została skonfiskowana przez nowych łacińskich władców, w latach 20. XII w. liczba jego biskupstw została zredukowana do czterech, a każde z nich podlegało łacińskiemu biskupowi diecezjalnemu. Na mocy postanowień Bulli Cypriańskiej z 1260 r. diecezje przyjęły prymat papieski, a po śmierci Germanosa przestały mieć własnego arcybiskupa. Ograniczono liczbę mnichów w greckich klasztorach, a odmowa przyjęcia przez nich ważności łacińskiego niekwaszonego pieczywa eucharystycznego doprowadziła do męczeńskiej śmierci trzynastu z nich w 1231 r. Mimo to Kościół grecki przezwyciężył te trudności, a nawet wzmocnił swoją pozycję w późniejszym okresie panowania Lusignanów i Wenecjan. W tekście wyjaśniono kilka powodów tej zdolności do przetrwania i utrzymania lojalności większości mieszkańców. Niewielka liczba łacinników na Cyprze, skupionych głównie w miastach Nikozja i Famagusta, sprawiała, że obawiali się oni wchłonięcia przez znacznie liczniejszych Greków i dlatego byli skłonni tolerować grecki Kościół unicki, który formalnie akceptował prymat papieski. Ogromna odległość dzieląca Cypr od Rzymu i Awinionu, wraz z rosnącą absencją wśród łacińskiego kleru od końca XIV w., uniemożliwiała egzekwowanie papieskich dyrektyw. Rosnące zagrożenie osmańskie od końca XV w. również sprawiło, że władze weneckie na Cyprze niechętnie wdrażały papieskie nakazy, które mogłyby rozgniewać grecką większość. Ponadto, Kościół grecki na Cyprze utrzymywał kontakt z greckimi patriarchatami Konstantynopola, Antiochii i Aleksandrii, które znajdowały się poza obszarami pod panowaniem Kościoła łacińskiego, a więc nie był odizolowany od prawosławnych chrześcijan podlegających patriarsze Konstantynopola.</p> Nicholas Coureas Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ 2021-12-30 2021-12-30 35 4 55 86 10.35765/pk.2021.3504.05 Przedstawianie chińskiej filozofii zachodnim czytelnikom – Lin Yutang jako tłumacz międzykulturowy https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2045 <p>W artykule rekonstruuję wybrane wątki refleksji Lin Yutanga, popularnego, zwłaszcza na Zachodzie, dwudziestowiecznego chińskiego myśliciela, tłumacza i redaktora, podejmowanej niejako na marginesie jego pracy na rzecz objaśniania i popularyzowania chińskiej kultury i filozofii na Zachodzie. Lin podejmuje namysł nad takimi zagadnieniami, jak: W jaki sposób skutecznie, a jednocześnie trafnie opowiedzieć czytelnikowi wykształconemu w kulturze zachodniej, w jego własnym języku, o radykalnie obcej cywilizacji? Kto w ogóle może mianować samego siebie reprezentantem kultury chińskiej?</p> <p>Jako autor dwujęzyczny Lin nader celnie ukazuje stan zawieszenia, stan bycia pomiędzy, charakterystyczny dla tłumacza międzykulturowego, który podejmuje próbę jednoczesnego poruszania się w obrębie dwóch niewspółmiernych, kulturowo zdeterminowanych schematów pojęciowych.</p> Magdalena Filipczuk Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ 2021-12-30 2021-12-30 35 4 87 104 10.35765/pk.2021.3504.06 Problematyka nieczystości kobiety w Japonii w świetle szesnastowiecznych relacji europejskich https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2046 <p>W artykule wykorzystano szesnastowieczne źródła europejskie w celu nakreślenia realiów życia religijnego ówczesnych Japonek. Dla europejskich kupców i misjonarzy był to czas stosunkowo nieskrępowanego, a zarazem intensywnego odkrywania Japonii. Już materiały z czasów poprzedzających przybycie Franciszka Ksawerego (zapiski Nicolao Lancilotto oraz Jorge Alvareza sprzed 1549 r.) dostarczyły precyzyjnych informacji na temat nieczystej – z racji skalania krwią – natury kobiet, ich okresowej izolacji oraz ograniczonego dostępu do miejsc świętych (góra Kōya). Wiadomości te uzupełnili następnie misjonarze jezuiccy (Franciszek Ksawery, Luis Frois, Alessandro Valignano) o szczegóły dotyczące buddyjskiego dyskursu o kobietach i pesymistycznych perspektyw na ich zbawienie. W artykule podjęto próbę interpretacji oraz weryfikacji materiałów europejskich, która potwierdziła ich wiarygodność i solidne osadzenie w realiach epoki.</p> Małgorzata Sobczyk Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ 2021-12-30 2021-12-30 35 4 105 116 10.35765/pk.2021.3504.07 Władysław Jabłonowski – polski lekarz w osmańskiej służbie. Znawca i badacz Wschodu https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2047 <p>W XIX w. wielu polskich emigrantów politycznych, uciekając przed represjami zaborców, znalazło schronienie w Turcji osmańskiej. Wśród nich byli wykształceni specjaliści, lekarze, wojskowi, inżynierowie. Ich umiejętności i wiedza okazały się niezwykle cenne i pomocne w potrzebującej głębokich reform zacofanej Turcji. Wśród Polaków pracujących w służbie Wysokiej Porty znalazł się również uczestnik powstania styczniowego, z wykształcenia lekarz – Władysław Jabłonowski. Przebywając w Turcji przez niemal trzydzieści lat, służył swej drugiej ojczyźnie, przemierzając jako lekarz rozległe tereny imperium osmańskiego, by nieść pomoc w walce ze śmiertelnymi chorobami, których epidemie wybuchały w owym czasie na tamtych terenach. Również jako członek Międzynarodowej Komisji Sanitarnej prowadził badania nad spotykanymi w Turcji jednostkami chorobowymi, których przypadki opisywał i publikował w krakowskich i warszawskich czasopismach medycznych. W trakcie swych licznych podróży po rozległych prowincjach państwa tureckiego sporządzał mapy, które były pomocne nie tylko w jego podróżach, ale także służyły lokalnym władzom i innym osobom przemierzającym tamte tereny. Zainteresowania Jabłonowskiego nie mieściły się jedynie w ramach jego zawodowych aktywności. W czasie swoich podróży napotykał rozmaite gatunki roślin, które szczegółowo opisywał, a niektóre z nich umieszczał w przygotowywanych zielnikach. Dzieje swojego życia Jabłonowski spisał w formie bardzo obszernych pamiętników, które nie tylko dostarczają bogatych informacji o nim samym, lecz przede wszystkim tworzą obraz dziewiętnastowiecznej Turcji wraz z zamieszkującymi ją narodami, ich kulturami i obyczajami.</p> Ewa Siemieniec-Gołaś Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ 2021-12-30 2021-12-30 35 4 117 134 10.35765/pk.2021.3504.08 Między sentymentem a sceptycyzmem. Jana Józefa Szczepańskiego doświadczenie Wschodu (na podstawie książki Do raju i z powrotem) https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2048 <p>Celem artykułu jest przedstawienie zawartych w książce <em>Do raju i z powrotem </em>refleksji i uwag autora, Jana Józefa Szczepańskiego, będących efektem jego podróży w 1961 r. na Bliski Wschód i do zachodnich Indii. Szczepański, pisarz, scenarzysta, a z wykształcenia indianista (ukończył orientalistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim), konfrontuje swoje wyobrażenia o Oriencie z realiami, jakie obserwuje na miejscu. Swoją uwagą obejmuje przejawy modernizacji krajów arabskich z jednej strony, z drugiej zaś – islamskiej ortodoksji i fundamentalizmu religijnego. Staje się to okazją do porównań dotyczących źródeł różnic cywilizacyjnych i kulturowych między zlaicyzowaną Europą a nadal religijnym Wschodem.</p> Beata Gontarz Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ 2021-12-30 2021-12-30 35 4 135 152 10.35765/pk.2021.3504.09 Radiowy reportaż z podróży profesora Tadeusza Kowalskiego do Turcji w 1927 roku https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2049 <p>Przedmiotem analizy jest niepublikowany tekst odczytu radiowego orientalisty Tadeusza Kowalskiego, dotyczący jego podróży naukowej do Turcji w 1927 r. Przechowywany w Oddziale Archiwum PAU w Krakowie rękopis liczy 26 kart i został bardzo starannie opracowany stylistycznie i edytorsko przez samego autora. Celem artykułu jest prezentacja tego wartościowego literaturoznawczo i kulturowo tekstu oraz udowodnienie, że jest on z punktu widzenia genologii reportażem. Wśród cech przesądzających o przynależności gatunkowej odczytu wyróżniono: aktualność, autentyzm, osobisty stosunek reportera do przedmiotu, fabularyzację oraz użycie języka artystycznego. Podkreślono również podwójnie kulturotwórczą rolę reportażu Kowalskiego: słuchaczom dostarczył rzetelnej i podanej z dużą dawką humoru wiedzy na temat międzywojennej Turcji (wciąż rolę tę może odgrywać, jeśli zostanie udostępniony szerszej publiczności), a biografom i badaczom spuścizny Kowalskiego ukazuje inne oblicze przedstawianego zazwyczaj posągowo uczonego.</p> Sylwia Filipowska Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ 2021-12-30 2021-12-30 35 4 153 166 10.35765/pk.2021.3504.10 Muzeum jako przestrzeń narracji o Korei https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2050 <p>Artykuł stanowi analizę wystawy <em>Splendor i finezja. Duch i materia w sztuce Korei</em>, która prezentowana była w Muzeum Narodowym w Warszawie na przełomie 2019 i 2020 r. Autorka proponuje jako metodę analizy studia nad narracją – przeniesione – zgodnie z propozycją Małgorzaty Czermińskiej – z literaturoznawstwa na grunt wystawy muzealnej. Wychodząc od założeń klasycznego muzealnictwa, poprzez wypowiedzi osób odpowiadających za stworzenie wystawy, aż do analizy jej tytułu, autorka próbuje zbliżyć się do najważniejszego – filologicznej interpretacji narracji muzealnej wystawy. W artykule ujawnia się zarazem wiedza proponowana zwiedzającym, jak i sposób ujęcia, w tym – tabuizacja pewnych tematów.</p> Klaudia Golon Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ 2021-12-30 2021-12-30 35 4 167 184 10.35765/pk.2021.3504.11 Makro‑ i mezoekonomiczne skutki pandemii oraz znaczenie innowacji w czasie pandemii koronawirusa (COVID‑19) – przegląd wybranych badań empirycznych https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2051 <p>Celem artykułu jest ustalenie skutków pandemii koronawirusa (COVID-19) w sferze makroi mezoekonomicznej w kontekście znaczenia innowacji dla gospodarek państw. Pojawienie się wirusa SARS-CoV-2 i jego znaczne rozprzestrzenienie szybko wpłynęło na społeczne oraz ekonomiczne aspekty codziennego życia ludzi na całym świecie. Działania, jakie podejmowały rządy państw, stały się egzogenicznym szokiem dla znacznej części podmiotów gospodarczych. Utrzymujący się stan kryzysu wywołany pandemią COVID-19 prowadzi do refleksji nad dotychczasową produkcją oraz konsumpcją. Dokonując obserwacji rzeczywistości, zauważono lukę badawczą i potrzebę analizy znaczenia innowacyjności w procesach gospodarczych w obecnej walce z chorobą koronawirusa (COVID-19) wywołaną przez SARS-CoV-2, która osiągnęła status pandemii. W związku z tym analizie poddano najnowsze publikacje naukowe w zakresie realizowanych badań podjętej tematyki. W wyniku dokonanej analizy wyłoniono branże, które straciły oraz zyskały w ciągu roku od pojawienia się koronakryzysu.</p> Ewa Kopeć Michał Tuszyński Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ 2021-12-30 2021-12-30 35 4 185 198 10.35765/pk.2021.3504.12 Wykorzystanie aplikacji mobilnych GIS w zarządzaniu dziedzictwem kulturowym. Propozycja postępowania badawczego https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2052 <p>Cechy takie jak lokalizacja i stan zachowania obiektów dziedzictwa kulturowego stanowią ważny aspekt w zarządzaniu takim zasobem, niezależnie od przyjętej skali przestrzennej. Podczas gdy dotychczasowe narzędzia miały istotne ograniczenia, autorzy niniejszej pracy zaproponowali przykładowe postępowanie badawcze pozwalające na stworzenie bazy danych dla zarządzających obiektami dziedzictwa kulturowego, z wykorzystaniem Geograficznych Systemów Informacyjnych (GIS).</p> <p>Na potrzeby artykułu opracowano metodykę badania terenowego, które pozwoliło na określenie nie tylko lokalizacji, ale wielu cech obiektów zależnych od preferencji użytkownika. Autorzy wykorzystali komercyjną aplikację mobilną Survey123 for ArcGIS firmy Esri, ale zastosowanie metody nie ogranicza się tylko do tego produktu. Przedstawiono i opisano kolejne fazy realizacji postępowania badawczego od etapu przygotowania materiałów wejściowych do stworzenia końcowej bazy danych.</p> <p>Ujawnione korzyści przekonują, że aplikacje terenowe mają szerokie zastosowanie w gromadzeniu informacji, a analizy z wykorzystaniem GIS umożliwią decydentom bardziej efektywne zarządzanie obiektami dziedzictwa kulturowego. Zidentyfikowano także ograniczenia adaptacji mobilnych aplikacji oraz wskazano potencjalne kierunki przyszłych badań.</p> Łukasz Quirini-Popławski Marcin Semczuk Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ 2021-12-30 2021-12-30 35 4 199 222 10.35765/pk.2021.3504.13 Proces opracowania Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego jako przejaw organizacyjnego uczenia się samorządu https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2053 <p>Z dzisiejszej perspektywy czasowej województwa samorządowe, w tym Małopolska, to kluczowe podmioty z punktu widzenia rozdysponowywania funduszy unijnych, jak również poważni aktorzy, jeżeli chodzi o realizację wielu zadań z zakresu polityki publicznej i rozwojowej. Wypracowywanie pozycji oraz praktyk związanych z funkcjonowaniem tych podmiotów dokonywało się na początku XXI w., a budowa pozycji tych jednostek, oprócz tego, że obwarowana była ramami instytucjonalnymi, odbywała się również w trakcie i po części na podstawie prowadzonych działań. Jednym z takich kamieni milowych dla samorządowej Małopolski był proces przygotowania przez Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego (UMWM) pierwszej Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego 2000–2006. Proces ten nie tylko doprowadził do stworzenia strategii, ale również ukształtował organizację i przyszłe jej praktyki. Celem niniejszego artykułu jest przeanalizowanie, w świetle teorii organizacji uczącej się Petera Senge’a, w jakim stopniu tworzenie tej strategii mogło się stać elementem kształtującym organizację – UMWM. Z przyjętej perspektywy autorzy konstatują, że proces tworzenia analizowanej <em>Strategii </em>był istotnym elementem, który miał wpływ na ukształtowanie się organizacji, a tym samym, że organizacje publiczne mogą się uczyć oraz że teorie dotyczące organizacji uczących się znajdują również do nich odniesienie.</p> Hubert Guz Konrad Oświecimski Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ 2021-12-30 2021-12-30 35 4 223 236 10.35765/pk.2021.3504.14 Ritu paganorum vivere https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2054 <p>Artykuł przedstawia dotychczasowe poglądy badaczy na kwestię przyczyn wybuchu buntów pogańskich na Węgrzech (ok. 997, 1046, 1060/1061). Miały być one niezwiązane bezpośrednio z religią, a skupione na próbie odzyskania władzy przez dawnych naczelników plemiennych lub na chęci zrzucenia nowych obciążeń materialnych przez społeczeństwo. Autorka wykazuje, że propozycje te były niezadowalające i sprzeczne z wymową źródeł, wobec czego proponuje szersze spojrzenie na zagadnienie. Chrystianizacja rozpoczęta przez Stefana I Świętego (997–1038) i kontynuowana przez jego następców cechowała się znaczną gorliwością i przymusem, połączona była również z przemocą sankcjonowaną przez nowe prawa. Nakazy oraz zakazy wynikały z religijnej postawy panującego i napotykały opór o podobnym charakterze. Zbyt wąskie jest postrzeganie religii tylko jako doktryny i światopoglądu, które wobec nieznacznej ewangelizacji (brak kadry, trudności językowe) nie mogły stanowić kwestii spornych. Istotę religii konfrontowanej z chrześcijaństwem upatrywać należy w rytuałach oraz sankcjonowanym sakralnie porządku społecznym i władzy.</p> Karolina Madeja Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ 2021-12-30 2021-12-30 35 4 237 250 10.35765/pk.2021.3504.15 Lumen apothecariorum Domenica (Quirica) de Augustis jako źródło do historii wczesnorenesansowego cukiernictwa włoskiego https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2055 <p>W lepszym poznaniu dawnego cukiernictwa niezwykle istotną rolę odgrywają przepisy na słodycze. Zważywszy na fakt, że ta sfera wytwarzania słodkich wyrobów przez długie wieki była związana aptekarstwem, konieczne jest sięgnięcie do źródeł farmaceutycznych. Do mniej rozpoznanych przez naukę należy praca piemonckiego lekarza i aptekarza Domenica (Quirica) de Augustis, pt. <em>Lumen apothecariorum</em>, wydana drukiem w Turynie w 1492 r.</p> <p>Biorąc pod uwagę fakt, że już w dobie późnego średniowiecza wytwarzaniem słodyczy zajmowali się aptekarze (zwani z włoska <em>speziari</em>), Domenico (Quirico) de Augustis, jako praktykujący lekarz i aptekarz w jednej osobie, nie tylko zebrał wiedzę swoich poprzedników, lecz również podzielił się swoim własnym doświadczeniem praktycznym. Co więcej w swojej pracy <em>Lumen apothecariorum </em>jako pierwszy wyodrębnił dziedzinę wytwarzania słodyczy, a zebrane receptury na poszczególne rodzaje zawarł w osobnym rozdziale, który opatrzył tytułem <em>De artificio zucchari</em>. Wśród 31 receptur znajdujemy przepisy na różne rodzaje cukierków, owoców kandyzowanych, konfitur, marcepanów i galaretek. Osobne miejsce zajmują szczegółowe wskazania dotyczące barwienia cukru na określone kolory, jak i zasady nadawania masie cukrowej określonych kształtów, np. ludzi, zwierząt i przedmiotów.</p> <p>Niniejsza farmakopea wznawiana wielokrotnie na przełomie XV i XVI w., jak i w stuleciach późniejszych, stała się jednym z podstawnych źródeł wiedzy aptekarzy w dobie nowożytnej w dziedzinie zarówno wytwarzania leków, jak i produkcji słodyczy.</p> Rafał Hryszko Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ 2021-12-30 2021-12-30 35 4 251 280 10.35765/pk.2021.3504.16 Kulturowe aspekty rozwoju gospodarczego Chińskiej Republiki Ludowej https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2056 <p>Dynamiczny rozwój gospodarczy Chińskiej Republiki Ludowej zapoczątkowany w 1978 r. jest tematem wielu rozważań na gruncie ekonomii czy politologii. Mimo to, poszukując czynników, które w znaczący sposób wpłynęły na rozwój Państw Środka, mało miejsca poświęca się analizie tak istotnego aspektu, jakim jest kultura. W niniejszym artykule, dokonując przeglądu klasycznych dzieł literatury chińskiej oraz bazując na wywiadach przeprowadzonych z osobami przebywającymi na terytorium Chińskiej Republiki Ludowej, zostały ukazane kulturowe źródła trzech najczęściej wskazywanych przez znawców tematyki cudu gospodarczego Chin czynników w znaczący sposób wpływających na rozwój gospodarczy omawianego kraju. Chiński pragmatyzm, autorytarny charakter władzy oraz tak zwany dynamizm konfucjański mają swoje źródła w głęboko zakorzenionej – i nadal stanowiącej istotny aspekt w funkcjonowaniu społeczeństwa i państwa – filozofii taoistycznej i konfucjańskiej. Poniższy artykuł oprócz wspomnianej analizy ma również na celu ukazanie szerszej perspektywy patrzenia na rozwój gospodarczy Państwa Środka, uwzględniającej warstwę kulturową pozytywnie skorelowaną z dokonującym się rozwojem gospodarczym.</p> Marcin Ogrodnik Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ 2021-12-30 2021-12-30 35 4 281 298 10.35765/pk.2021.3504.17 Podstawowe założenia myśli społecznej, politycznej, ekonomicznej i religijnej Ludwika Królikowskiego https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2057 <p>Ludwik Królikowski (1799–1878/81) był polskim publicystą, uczestnikiem powstania listopadowego i działaczem lewicowym doby Wielkiej Emigracji. Głównym zagadnieniem artykułu jest próba odpowiedzi na pytanie, jaki charakter miał światopogląd Królikowskiego w świetle zarówno pozostawionych przez niego tekstów, jak i późniejszej historiografii.</p> <p>Początki twórczości publicystycznej Królikowskiego sięgają okresu powstania listopadowego. Około 1840 r. zbliżył się do środowiska Gromad Ludu Polskiego, następnie współpracował z francuskim socjalistą utopijnym, Etienne Cabetem. Początkowo sporo miejsca poświęcał sprawie wyzwolenia narodowego Polski. W późniejszym piśmiennictwie na plan pierwszy zdecydowanie wysuwają się zagadnienia wyzwolenia społecznego.</p> <p>Zwrócono uwagę na szczególne miejsce, jakie w jego piśmiennictwie odgrywało rozumiane w oryginalny sposób chrześcijaństwo. Język, którym się posługiwał, pozostawał pod silnym wpływem tekstów Pisma Świętego, które uważał za najwyższy autorytet w dziedzinie właściwego ułożenia stosunków społeczno-własnościowych. Jednocześnie trudno jednoznacznie stwierdzić, jaki był jego osobisty stosunek do kwestii transcendencji.</p> <p>Zasadniczą treścią publikowanych przezeń tekstów była ostra krytyka panujących stosunków własnościowych, które uważał za głęboko niesprawiedliwe. Szczególnie ostro wyrażał się o arystokracji oraz o instytucji papiestwa i rzymskiego katolicyzmu, który w jego mniemaniu odszedł od istoty prawdziwego chrześcijaństwa. Głosił potrzebę zaprowadzenia powszechnej równości prawnej i majątkowej, która doprowadziłaby do powszechnego szczęścia całej ludzkości. Krytyka zastanych stosunków społecznych, politycznych i własnościowych stanowiła główną część jego publicystyki.</p> Karol Miernik Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ 2021-12-30 2021-12-30 35 4 299 310 10.35765/pk.2021.3504.18 Struktury organizacyjne Stronnictwa Narodowego w okręgu radomskim w latach 1928–1939 https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2058 <p>Stronnictwo Narodowe było partią polityczną działającą w Polsce w latach 1928–1939. Struktury tej partii funkcjonowały także w okręgu radomskim, który był jednym z 16 okręgów organizacyjnych SN. Partia w pierwszych latach istnienia (1928–1933) tkwiła w stagnacji. Po 1933 r. struktury zaczęły się rozwijać, ponieważ jej szeregi zostały zasilone przez „młodych” działaczy, którzy wcześniej angażowali się w działalność OWP, rozwiązanego przez władze polskie. Najbardziej rozbudowane struktury SN miało w omawianym okręgu, jak również w kraju, w 1936 r. Do 1939 r. niewielka liczba członków opuszczała formację. Okręg radomski obejmował powiaty: radomski, opoczyński, konecki, opatowski, iłżecki i kozienicki. Najbardziej rozbudowane struktury były w powiatach radomskim i opoczyńskim, najsłabsze w iłżeckim i kozienickim. Do najbardziej znanych i aktywnych polityków SN w okręgu radomskim można zaliczyć Stefana Sołtyka i Witolda Borowskiego.</p> Łukasz Ospara Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ 2021-12-30 2021-12-30 35 4 311 336 10.35765/pk.2021.3504.19 Sztuka okopowa: forma, przykłady, a także jej wykorzystanie w badaniach naukowych – kilka propozycji https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2059 <p>Celem artykułu było zdefiniowanie sztuki okopowej jak również podanie szeregu przykładów sztuki okopowej odnoszącej się do najważniejszych konfliktów zbrojnych XX w. Sztuka okopowa została najtrafniej zdefiniowana przez Nicholasa J. Saundersa. Wedle niego są to wszystkie przedmioty wykonane przez żołnierzy, a także jeńców bądź cywilów, z materiałów używanych przez armie w terenie lub czasie związanym z konfliktem zbrojnym lub jego następstwami. Bogato zdobione wazony wedle części badaczy są typowe dla sztuki okopowej wytwarzanej w czasie I wojny światowej. Warto nadmienić, że w teorii tworzenie przedmiotów z pustych łusek artyleryjskich było nielegalne, albowiem łuski te miały być ponownie wykorzystane, stanowiły także własność rządową. Typowymi przykładami sztuki okopowej odnoszącej się do I wojny światowej są przedmioty związane z kulturą palenia tytoniu – zapalniczki wykonane z pocisków i pozostałości po pociskach, osłonki na pudełka zapałek; kulturą pisma – nożyki do otwierania korespondencji wykonane z pocisków, pierścieni wiodących czy części szrapneli; zdobione wazony wykonane z łusek, przedmioty osobiste, takie jak pierścionki, broszki czy bransoletki. Żołnierze w czasie II wojny światowej koncentrowali się na tworzeniu popielniczek. W dalszej kolejności ukazano aspekty związane z komemoracją przedmiotów sztuki okopowej, tworzeniem „pamiątek wojennych” i ich sprzedawaniem.</p> Wiktor Szymborski Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ 2021-12-30 2021-12-30 35 4 337 364 10.35765/pk.2021.3504.20 Alchemia. Mit i znaczenie https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2060 <p>Przedstawione w artykule rozważania nad kulturą alchemiczną nawiązują do wykładów Claude’a Lévi-Straussa wygłoszonych w audycji „Idee” radia CBC. Odwołanie do Lévi-Straussa umożliwia przedstawienie alchemii nie jako pseudonaukowej iluzji, ale jako działalności przekazującej mitologiczne toposy. Z tej perspektywy alchemia rozwijała się między objawieniem, obserwacją, rozumem, wiarą, doświadczeniem estetycznym, filozofią, religią, teologią, magią i gnozą.</p> Radosław Kazibut Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ 2021-12-30 2021-12-30 35 4 365 384 10.35765/pk.2021.3504.21 Kulturowe aspekty wyjazdów zagranicznych bojowników terrorystycznych z Europy Zachodniej na Bliski Wschód w latach 2011–2021 https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2062 <p>Artykuł poświęcony jest wyjaśnieniu kulturowych przyczyn radykalizacji zachodnieuropejskich zagranicznych bojowników terrorystycznych (<em>foreign terrorist fighters</em>, FTF), którzy po 2011 r. migrowali do Syrii i Iraku, aby walczyć w szeregach Państwa Islamskiego (ISIS) oraz innych organizacji dżihadystycznych. Przegląd literatury i dostępnych wyników badań pozwolił na sformułowanie wniosku, że jedną ze strukturalnych przyczyn tej mobilizacji były problemy z tożsamością oraz stan anomii występujący wśród części zachodnioeuropejskiej młodzieży ze środowisk imigranckich. Ponadto ogromną rolę odgrywała mobilizacja w cyberprzestrzeni i sprawna propaganda rekrutacyjna na platformach społecznościowych i w komunikatorach internetowych.</p> Tomasz Grabowski Copyright (c) Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ 2021-12-30 2021-12-30 35 4 385 404 10.35765/pk.2021.3504.22 Współczesne polskie media środowiskowe a demokracja https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2063 <p>Celem opracowania jest ukazanie ogólnej sytuacji czasopism katolickich w obecnym systemie demokratycznym. Autorka przedstawia analityczną definicję czasopism, a następnie dedykowaną im typologię. Omawiane periodyki należą do mediów wybranego środowiska i w różnych okresach historii odgrywały ważną rolę religijną, kulturową i polityczną. Wybór tematu badawczego jest uzasadniony niedostatkiem pogłębionych studiów nad tym ważnym segmentem mediów. Interdyscyplinarne studium ma formę kompilacyjnego przeglądu, ilustrującego oczywiste korelacje między mediami a polityką na przykładzie czasopism katolickich. W artykule zastosowano następujące metody: analizy i krytyki piśmiennictwa oraz analizy zawartości mediów i prasy.</p> Evelina Kristanova Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ 2021-12-30 2021-12-30 35 4 405 414 10.35765/pk.2021.3504.23 Polska i Polacy w myśli politycznej Jana Ludwika Popławskiego na tle krytyki Polski Michała Bobrzyńskiego https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2065 <p>Celem artykułu jest porównanie krytyki Polski i Polaków w myśli wczesnoendeckiej (na przykładzie J.L. Popławskiego) i szkoły krakowskiej (na przykładzie M. Bobrzyńskiego). Problemem badawczym jest próba odpowiedzi na pytanie o Polskę w kontekście Europy: według jakich wzorców dokonać ewaluacji polskiej kultury politycznej, skoro obaj myśliciele zgadzają się co do tego, że wzorce polskiej kultury politycznej są odmienne od europejskich i generują wadliwe <em>status quo</em>? Podstawową metodę stanowi analiza tekstów źródłowych oraz ich interpretacji przez późniejszych autorów. Bobrzyński punktem wyjścia czyni Europę, Popławski – Polskę. Różnica tej perspektywy generuje dwa odmienne projekty budowy nowoczesnego społeczeństwa polskiego. Zasadniczym wnioskiem płynącym z analizy jest teza o wewnętrznym charakterze krytyki Polski i Polaków w myśli J.L. Popławskiego, który wprawdzie formułuje tezę o „zapóźnieniu” Polski, a tym samym potrzebie „modernizacji”, jednakże punktem wyjścia czyni zasoby rodzimej kultury. Artykuł pokazuje różnice w umiejscowieniu „cnót ekonomicznych” na płaszczyźnie powinności człowieka i obywatela. Opisuje oddolne, „gminowładcze” uwarunkowania skutecznej władzy w Polsce oraz postuluje zniwelowanie rozdźwięku społecznego między elitami intelektualnymi („cywilizacja pańska”) a resztą społeczeństwa („cywilizacja chłopska”). Artykuł może się przysłużyć refleksji nad współczesnymi przemianami modernizacyjnymi zachodzącymi w społeczeństwie polskim; z jednej strony sugeruje potrzebę zmiany cywilizacyjnej, z drugiej pokazuje granice tej zmiany.</p> Agnieszka Puszkow-Bańka Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ 2021-12-30 2021-12-30 35 4 415 436 10.35765/pk.2021.3504.24 Prości Sarmaci i piekielni politycy (kilka uwag na marginesie Kamienia świadectwa Wespazjana Kochowskiego) https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/2066 <p>Artykuł jest interpretacją utworu Wespazjana Kochowskiego <em>Kamień świadectwa</em>. Omawia się w nim konwencjonalne przeciwstawienie polskiego dyskursu politycznego – francuskiemu. Interpretacja tekstu poetyckiego odwołuje się do dzieła historycznego tego samego autora.</p> Krzysztof Koehler Copyright (c) 2021 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ 2021-12-30 2021-12-30 35 4 437 452 10.35765/pk.2021.3504.25