Perspektywy Kultury https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk <p class="p1"><strong>Czasopismo naukowe Instytutu Kulturoznawstwa Akademii Ignatianum w Krakowie.<br></strong>Kwartalnik poświęcony problemom badawczym, metodologicznym i dydaktycznym kulturoznawstwa, pismo recenzowane.</p> Akademia Ignatianum w Krakowie pl-PL Perspektywy Kultury 2081-1446 <p>Autor zgłaszając swój artykuł przenosi na Wydawnictwo Akademii Ignatianum &nbsp;majątkowe prawa autorskie do utworu na następujących polach eksploatacji:</p> <ol> <li>utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;</li> <li>zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;</li> <li>rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;</li> <li>wprowadzenia utworu do pamięci komputera;</li> <li>rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;</li> <li>publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.&nbsp;</li> </ol> <p>Wydawca zobowiązuje się szanować osobiste prawa autorskie do utworu.</p> Od Redakcji https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1689 <p>Silvestre de Sacy (1758–1838), pionier europejskiej orientalistyki, dostar­czył europejskiemu czytelnikowi wielu fundamentalnych dzieł na temat Orientu, jak również przekładów, które w wielu przypadkach są aktualne do dzisiaj. To on badał kamień z Rossetty, jak i interpretował korespon­dencję Timura z królem Francji Karolem VI. Jego dokonania na długo przed publikacją książki Edwarda W. Saida Orientalizm (1978), tak sze­roko dyskutowanej, otworzyły tajemniczy i intrygujący Orient dla Europy. Z naszej dzisiejszej perspektywy wpływ Orientu na kulturę Europy jest nader oczywisty. Stąd też również zainteresowanie tym zagadnieniem przez autorów publikacji zamieszczonych w niniejszym numerze „Per­spektyw Kultury”, którzy w większości przypadków nawiązali w swoich tekstach do tematu przewodniego Orient: wczoraj i dziś.</p> Łukasz Burkiewicz Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-12-31 2020-12-31 31 4 5 6 10.35765/pk.2020.3104.01 From the Editors https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1690 <p>Silvestre de Sacy (1758–1838), a pioneer of Eastern Studies in Europe, supplied the European reader with many fundamental works about the Orient, in addition to translations, which are often still valid today. It was he who studied the Rosetta stone and interpreted the correspondence of Timur with the King of France, Charles VI. His accomplishments opened the mysterious and alluring Orient for Europe long before the publica­tion of Orientalism (1978), the widely discussed book by Edward W. Said. From our present perspective, the impact of the Orient on the culture of Europe is very obvious. Hence the interest in this issue among the authors of papers contained in this issue of Perspectives on Culture, most of whom refer to the main theme, The Orient: Now and Then.</p> Łukasz Burkiewicz Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-12-31 2020-12-31 31 4 7 8 10.35765/pk.2020.3104.02 Egipt na początku XX wieku w świetle esejów prasowych Tadeusza Smoleńskiego https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1692 <p>Artykuł przedstawia korespondencje i analizy Tadeusza Smoleńskiego jako zapomniane źródło historii politycznej Bliskiego Wschodu, zwłaszcza Egiptu, w pierwszej dekadzie XX wieku. Tadeusz Smoleński (1884–1909), pierwszy polski egiptolog, był stałym korespondentem lwowskiego dziennika „Słowo Polskie”. W swoich raportach przedstawia panoramiczny obraz niezwy­kle złożonej sytuacji politycznej w Egipcie, determinowanej przez napię­cia między mocarstwami europejskimi; rywalizację między Wielką Brytanią a Francją, ale także między Rosją a Niemcami. Kolejnym czynnikiem, któ­rego rosnące znaczenie odnotowuje, jest wzrost ruchów nacjonalistycznych i islamskich w Egipcie i całym świecie arabskim. Odbywa się to w kontekście chronicznej niestabilności politycznej Imperium Osmańskiego. Uznając korzystne aspekty rządów brytyjskich (zwłaszcza pod konsulatem Sir Evelyna Baringa), nie ukrywa sympatii dla Mustafy Kamila, przywódcy egipskich nacjonalistów. Smoleński wskazuje także na pewne analogie między sytuacją Egipcjan i Polaków, zwłaszcza na ambicje utworzenia niezależnego państwa narodowego.</p> Leszek Zinkow Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-12-31 2020-12-31 31 4 9 28 10.35765/pk.2020.3104.03 Orientalista – Aleksander Chodźko i jego wkład w popularyzację języka tureckiego https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1693 <p>Aleksander Chodźko, polski orientalista, poeta, a także badacz literatur sło­wiańskich urodził się w 1804 roku w majątku Krzywicze na Litwie, zmarł we Francji w 1891 roku. Jako absolwent Uniwersytetu Wileńskiego oraz Instytutu Wschodniego w Petersburgu spędził jedenaście lat w rosyjskiej służbie dyplo­matycznej w Persji (Tebriz, Teheran, Reszt). Rezultatem badań i obserwa­cji prowadzonych w czasie pobytu w Persji nad językiem perskim, literaturą, a także teatrem były liczne prace jego autorstwa opublikowane w późniejszym czasie w Paryżu, Londynie, Petersburgu. Oprócz prac poświęconych tematyce perskiej Chodźko publikował też prace z zakresu slawistyki, którą zajmował się po objęciu w roku 1857 katedry literatur słowiańskich w Collège de France. <br>Mało jest znana natomiast twórczość Aleksandra Chodźki związana z językiem tureckim. Temu zagadnieniu poświęcony jest niniejszy artykuł. W roku 1854 Aleksander Chodźko opublikował w Paryżu podręcznik do nauki języka tureckiego zatytułowany Le Drogman turc… Podręcznik ten powstał na potrzeby żołnierzy francuskiej armii zaangażowanej w udział w wojnie krymskiej (1853–1856) jako turecki sojusznik. Ta niespełna stustro­nicowa praca zawiera nie tylko potrzebne do komunikacji werbalnej tureckie zwroty, wyrażenia i rozmówki francusko-tureckie, ale też skróconą gramatykę języka tureckiego oraz słownik francusko-turecki. Praca ta niezależnie od jej pierwotnego przeznaczenia ma niezwykle nowatorski charakter, bowiem w XIX-wiecznej Europie poza przekładami tureckich utworów literackich, gramatykami deskryptywnymi języka tureckiego czy dwujęzycznymi słowni­kami przekładowymi zawierającymi materiał turecki nie publikowano tego typu dzieł, jakie reprezentuje omawiany Le Drogman turc… Nie ulega wątpliwości, że omawiana praca autorstwa Aleksandra Chodźki miała nowatorski charakter i przyczyniła się do popularyzacji języka tureckiego.</p> Ewa Siemieniec-Gołaś Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-12-31 2020-12-31 31 4 29 42 10.35765/pk.2020.3104.04 Dr Aziz Suryal i powstanie Centrum Badań Bliskowschodnich oraz Biblioteki na Rzecz Badań Bliskowschodnich im. Aziza S. Atiyi na Uniwersytecie Stanu Utah https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1694 <p>Aziz Suryal Atiya był egipskim koptologiem oraz historykiem i orientalistą specjalizującym się w studiach nad epoką wypraw krzyżowych. Opubliko­wał kilka ważnych dzieł, w tym przede wszystkim The Crusades in the Later Middle Ages (1938). Doprowadził do powstania Instytutu Studiów Koptyj­skich w Kairze w latach 50. ubiegłego stulecia. Był również pomysłodawcą i założycielem Centrum Badań Bliskowschodnich na Uniwersytecie Stanu Utah, które do dzisiaj jest jednym z najważniejszych centrów nauki dotyczą­cym badań nad Bliskim Wschodem w szerokim kontekście. Niniejszy artykuł opowiada o tle i okolicznościach powołania Centrum Badań Bliskowschod­nich oraz Biblioteki na Rzecz Badań Bliskowschodnich im. Aziza S. Atiyi na Uniwersytecie Stanu Utah, która jest piątą co do wielkości tego typu instytucją w Ameryce Północnej.</p> Leonard C. Chiarelli Mohammad Mirfakhrai Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-12-31 2020-12-31 31 4 43 60 10.35765/pk.2020.3104.05 Pierwszy admirał tureckiej marynarki wojennej: Czaka Bej https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1695 <p>Turcy zwracali szczególną uwagę na naziemną organizację wojskową ze względu na położenie geograficzne Azji Środkowej i na tym terenie utworzyli najsilniejsze armie lądowe na świecie. Założona przez nich pierwsza organi­zacja należąca do sektora morskiego powstała po podboju Anatolii – półwy­spu rozciągającego się na zachód i położonego między Europą i Azją, a także połączeniem szlaków morskich i lądowych między kontynentami. Wraz z rozpoczęciem turkizacji ziem anatolijskich po zwycięstwie Manzikerta w 1071 roku zmieniła się także strategia dominacji Turków, a nowi właściciele tego kraju otoczonego morzami z trzech stron zdali sobie sprawę, że sposobem ochrony ich ziem była dominacja nad morzami. W tym okresie z jednej strony zatłoczone masy tureckie zaczęły przenikać do regionu zachodniej Anato­lii, a z drugiej strony Czaka Bej (po turecku Çaka Bey), który zdołał zdobyć Smyrnę (po turecku Izmir) po zmianie tronu w Bizancjum w 1081 roku, zało­żył tu Tureckie Księstwo Nadmorskie (po turecku Türk Sahil Beyliği lub İzmir Türk Beyliği). Chociaż jego życie było krótkie, to pierwsze nadmorskie pań­stwo ma duże znaczenie z punktu widzenia historii tureckiej. Najważniejsze, że historia marynarki wojennej tureckiej zaczyna się od roku 1081, który jest datą powstania pierwszej marynarki wojennej założonej przez Czaka Beja.</p> Arık Sabire Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-12-31 2020-12-31 31 4 61 76 10.35765/pk.2020.3104.06 Nieznany portret króla cypryjskiego Hugona IV Lusignan: Rekonstrukcje, pytania i hipotezy wokół miniatury z manuskryptu BSB. Clm. 10268. Michael scotus. F. 1r. https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1696 <p>Era dynastii Lusignan na Cyprze zrodziła wiele ciekawych i niezwykłych postaci, spośród których wyróżnia się szczególnie król Hugon IV Lusignan. Ponieważ nie przetrwały żadne portrety z tego okresu, posiadamy jedynie mgliste wyobrażenie o tym, jak mogły wyglądać te postaci. Niniejsza praca ma na celu próbę unikalnej rekonstrukcji portretu króla Hugona IV Lusignan na podstawie miniatury znajdującej się w manuskrypcie zawierającym dzieła Michaela Scotusa, przechowywanym w Bawarskiej Bibliotece Landowej.</p> Svetlana V. Bliznyuk Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-12-31 2020-12-31 31 4 77 88 10.35765/pk.2020.3104.07 Nowy paradygmat – „średniowiecze bez kataryzmu” a świadectwo źródeł inkwizycyjnych https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1697 <p>Artykuł podejmuje dyskusję z coraz popularniejszą w ostatnich czasach rady­kalną opcją interpretacyjną kataryzmu, której zwolennicy zakładają, że here­zja ta nie istniała nigdy realnie na południu dzisiejszej Francji, będąc jedynie konstruktem katolickich duchownych. Obraz dobrze zorganizowanej i spój­nej doktrynalnie herezji dualistycznej miał zostać stworzony przez polemi­stów katolickich na podstawie starożytnych pism antyheretyckich (głównie antymanichejskich św. Augustyna), a następnie wmówiony niewinnym prze­słuchiwanym podczas procedury inkwizycyjnej. Zwolennicy tej interpretacji (opartej na rozumieniu źródeł inkwizycyjnych) proponują całkowitą zmianę spojrzenia na kataryzm, napisanie jego historii od nowa i zastąpienie dotych­czasowych ustaleń nowym paradygmatem – „średniowiecze bez katary­zmu”. Głównym celem artykułu jest weryfikacja tych śmiałych twierdzeń na podstawie analizy źródeł inkwizycyjnych i udzielenie odpowiedzi na pyta­nia: Czy faktycznie obraz kataryzmu w nich zawarty pokrywa się z obrazem znanym z katolickich polemik? Czy można odnieść wrażenie, że został on narzucony przesłuchiwanym przez inkwizytorów? Czy jest to obraz dobrze zorganizowanego kontr-Kościoła, jak utrzymują zwolennicy wyżej opisanej interpretacji.</p> Piotr Czarnecki Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-12-31 2020-12-31 31 4 89 108 10.35765/pk.2020.3104.08 Literacka reprezentacja „ja” w średniowiecznych autobiografiach arabskich a kulturowe bariery samopoznania w perspektywie teorii piśmienności. Część 2 https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1698 <p>Artykuł podejmuje problematykę związku pomiędzy wpływem pisma na pro­cesy poznawcze a cechami kultury, w obrębie której przyjęcie pisma następuje. Jako perspektywę badawczą przyjęto klasyczną teorię piśmienności, sprofi­lowaną wprowadzonymi do niej z czasem modyfikacjami. Zgodnie z nimi zmiana procesów i treści poznawczych następująca pod wpływem pisma nie ma charakteru automatycznego. Każda kultura dysponuje określonym zaso­bem czynników oddziałujących na pismo oraz piśmienność i decydujących, w jakim stopniu potencjał pisma zostanie wykorzystany. Celem artykułu jest wskazanie najistotniejszych kulturowych norm i wartości, które – będąc obecne w praktyce społecznej – mogły ograniczyć możliwości oddziaływania pisma na procesy samopoznawcze, a których konsekwencje obecne są w lite­rackim obrazie „ja” w średniowiecznych arabskich autobiografiach XII–XV wieku. Cechy te określono jako: tradycjonalizm, przewagę świadomości zbio­rowej nad indywidualną, akceptację dla hierarchiczności oraz koraniczną wizję granic wolności człowieka.</p> Bożena Prochwicz-Studnicka Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-12-31 2020-12-31 31 4 109 124 10.35765/pk.2020.3104.09 Polscy uchodźcy wojenni w Palestynie w okresie wojny domowej arabsko-żydowskiej (listopad 1947 – maj 1948) https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1699 <p>W latach 1940–1948 Palestyna była ważnym ośrodkiem polskiego uchodźstwa wojennego. W 1945 roku przebywało tam około siedmiu tysięcy Polaków. Gdy pod koniec 1947 roku wybuchła wojna domowa, położenie uchodźców skompli­kowało się. Pojawiły się podejrzenia, że Polacy angażują się w konflikt arabsko­-żydowski. Na wytworzenie się tej sytuacji wpłynęło kilka czynników: (1) roz­mieszczenie ludności polskiej zarówno w ośrodkach żydowskich (Tel Awiw, zachodnia Jerozolima), jak i arabskich (wschodnia Jerozolima, Jafa); (2) właś­ciwa każdej wojnie atmosfera podejrzliwości; (3) działalność agentów władz war­szawskich, którzy twierdzili, że emigracja polska jest „faszystowska”; (4) obec­ność wśród wygnańców osób karanych i z marginesu społecznego. Ponieważ problemem uchodźców był brak pieniędzy, możliwe, że ten i ów Polak licząc na zdobycie dodatkowego grosza na własną rękę, mieszał się w konflikt. Sytuację komplikowało to, że władze RP na obczyźnie straciły w lipcu 1945 roku uznanie mocarstw i uchodźcy (którzy w większości popierali rząd w Londynie) znaleźli się na łasce najpierw Wielkiej Brytanii, a następnie UNRRA i IRO. Dla Polaków było dramatem, że o ich losach nie decydowali już rodacy. Artykuł powstał na podstawie materiałów archiwalnych ze zbiorów Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, Biblioteki Polskiej POSK w Londynie oraz Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie. Wykorzystano również prasę wydawaną w Palestynie i ośrodkach polskiej emigracji.</p> Artur Patek Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-12-31 2020-12-31 31 4 125 148 10.35765/pk.2020.3104.10 Turecka Republika Cypru Północnego jako przykład państwa nieuznawanego https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1700 <p>Kwestia cypryjska pozostaje jednym z najdłużej nieuregulowanych sporów międzynarodowych. Od blisko pół wieku faktyczny podział wyspy jest jed­nym z czynników destabilizujących sytuację w regionie wschodniego Morza Śródziemnego. Okresowo doprowadza do napięć nie tylko pomiędzy człon­kami obu cypryjskich społeczności, Grekami cypryjskimi i Turkami cypryj­skimi, ale także między Grecją i Turcją oraz Turcją i Unią Europejską. Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie Tureckiej Republiki Cypru Północ­nego jako przykładu tak zwanego państwa nieuznawanego oraz przypisanie jej do właściwego typu państw nieuznawanych. Wybrany przypadek został przeanalizowany na podstawie atrybutów państwa nieuznawanego, sformu­łowanych przez czołową badaczkę tego zagadnienia Ninę Caspersen oraz wybranej typologii państw nieuznawanych.</p> Przemysław Osiewicz Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-12-31 2020-12-31 31 4 149 160 10.35765/pk.2020.3104.11 Recepcja Orientu w ujęciu socjologicznym https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1701 <p>Artykuł prezentuje refleksje socjologiczne nad recepcją „arabskiego” Orientu w kulturze polskiej. Jego podstawą są pierwsze wyniki analizy transferu pomiędzy kulturą arabską a kulturą polską: średniowiecznego srebra i innych elementów kultury materialnej, wartości religijnych i innych elementów kul­tury niematerialnej, koni oraz przedstawicieli arabskiej społeczności w Pol­sce. Przyswajanie i przyjęcie ww. arabskich elementów kulturowych (przed­miotów transferu) oraz podmioty tego transferu zostały przedstawione przez pryzmat wybranych teorii i pojęć socjologicznych, jak np. transnarodowość, naśladownictwo, percepcja oraz dyskurs.</p> Mustafa Switat Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-12-31 2020-12-31 31 4 161 168 10.35765/pk.2020.3104.12 Polska a imperium mongolskie oraz Złota Orda w latach 1241–1502 https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1702 <p>W związku z najazdem w 1241 roku armii Batu-chana na Europę Środkową i Wschodnią doszło do pierwszego, bardzo niefortunnego dla Polski spotka­nia z ówczesnym imperium mongolskim. Klęska pod Legnicą, śmierć księ­cia Henryka II Pobożnego, upadek państwa Henryków na Śląsku nie tylko odsunęły o kilka dekad proces zjednoczenia ziem polskich, ale też w praktyce wyeliminowały Piastów śląskich ze skutecznej rywalizacji o przyszłe zjed­noczenie Polski. Jedynie śmierć wielkiego chana Ugedeja skłaniająca Batu­-chana do powrotu wraz z armią do Mongolii uratowały Polskę i Węgry od długotrwałego zniewolenia, które spotkało księstwa ruskie. Kolejne mongol­skie najazdy na Polskę z lat 1259 na 1260 oraz z przełomu roku 1287 na 1288 jedynie pogłębiły proces upadku gospodarczego i zniszczeń ziem polskich. <br>Klęski poniesione przez Mongołów w walkach z egipskimi Mamelukami oraz upadek Królestwa Jerozolimskiego w 1291 roku spowodowały, że Zachód stracił zainteresowanie nawiązywaniem politycznych układów z Mongołami. W Europie Wschodniej umocniła się natomiast zachodnia dzielnica impe­rium mongolskiego, tzw. Złota Orda, która zaczęła odgrywać znaczącą rolę w życiu politycznym całego regionu. Szczyt jej potęgi przypadał na pierw­szą połowę XIV wieku za rządów chanów Uzbeka i Dżanibeka. Od drugiej połowy XIV wieku widoczne jest osłabienie Złotej Ordy. W wieku XV prze­kształciła się ona w tzw. Wielką Ordę. Powstrzymanie chana Wielkiej Ordy Ahmeta w 1480 roku nad Ugrą przez księcia moskiewskiego Iwana III było triumfem Moskwy. Polska natomiast traciła jednego z nielicznych sojusz­ników na wschodzie. Nieudzielenie zaś przez króla polskiego Aleksandra Jagiellończyka w 1502 roku wsparcia ostatniemu chanowi Wielkiej Ordy Szach-Achmadowi umożliwiło zniszczenie Wielkiej Ordy przez sojusznika Iwana III, władcę Chanatu Krymskiego, chana Mengli Gireja. <br>Upadek Wielkiej Ordy dla Polski oznaczał symboliczne zakończenie wspólnej historii zapoczątkowanej jeszcze najazdem Mongołów z 1241 roku. Dla Rosji był ostatecznym potwierdzeniem zrzucenia przez nią zwierzchno­ści tatarskiej. Dla Chanatu Krymskiego, który niszcząc Wielką Ordę, de facto zrywał dotychczasowe związki z dawnym imperium mongolskim, oznaczał natomiast, iż stawał się on częścią nowego, kształtującego się wówczas ładu polityczno-gospodarczego w Europie Wschodniej.</p> Krzysztof Bojko Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-12-31 2020-12-31 31 4 169 206 10.35765/pk.2020.3104.13 Cisza, duchowość i doświadczenie kontemplacyjne we współczesnym malarstwie abstrakcyjnym. Analiza wybranych przykładów https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1703 <p>Tekst koncentruje się na problematyce duchowości we współczesnym malar­stwie abstrakcyjnym. Ten złożony fenomen obecny w sztuce i dyskursie krytycznym od wielu dekad można badać w wielu perspektywach. W propo­nowanym ujęciu uwydatniony został przede wszystkim aspekt ciszy i doświad­czenia kontemplacyjnego, przy czym rozważony został on przy uwzględnie­niu przenikania się dziedzictwa Wschodu z zachodnią spuścizną malarstwa abstrakcyjnego. Przedmiotem analiz stały się prace dwóch artystów repre­zentujących zjawisko dwukulturowości, amerykańsko-japońskiego mala­rza Makoto Fujimury i amerykańsko-irańskiego twórcy Yariego Ostowany. Następnie kieruję uwagę na wybrane, najnowsze prace wybitnego polskiego abstrakcjonisty Tadeusza G. Wiktora, zestawiając je z wcześniej omawia­nymi dziełami. Artykuł rozpoczyna się od syntetycznego szkicu ukazującego zagadnienie duchowości i koncepcje ciszy w malarstwie niefiguratywnym. Kolejne części poświęcone są poszczególnym artystom, których twórczość zostaje osadzona zarówno w kontekście kulturowym, jak też religijno-ducho­wym. W dwóch branych pod uwagę przypadkach wskazuję na oddziaływa­nie orientalnych inspiracji wynikających z pochodzenia twórców. Głównym celem artykułu jest ukazanie, w jaki sposób analizowana sztuka oddziałuje na odbiorcę poprzez wytworzenie doświadczenia kontemplacyjnego oraz uzmy­słowienie wartości ciszy w otoczeniu kulturowym współczesnego człowieka. Tłem rozważań są wypowiedzi samych twórców oraz klasyczne i najnowsze propozycje podejmowane w literaturze przedmiotu.</p> Agnieszka Tes Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-12-31 2020-12-31 31 4 207 224 10.35765/pk.2020.3104.14 „Modernizacja gorzelniana” terenów wiejskich w świetle piśmiennictwa polskiego pierwszych dekad zaborów https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1704 <p>Do wybuchu powstania listopadowego przez ziemie polskie przetoczyły się dwie główne fale modernizacyjne: przed- i porozbiorowa. Okres zaborów okazał się czasem prawdziwych wyzwań modernizacyjnych – zachodzących już w nowych warunkach politycznych. Wśród licznych przeobrażeń moder­nizacyjnych mających miejsce na obszarze dawnej Rzeczypospolitej w pierw­szych trzech dekadach okresu zaborów (do roku 1830) należy m.in. wymienić zmiany społeczno-polityczne, administracyjne, cywilizacyjno-przemysłowe, gospodarcze, urbanistyczne, naukowe, oświatowo-edukacyjne, kulturowe, estetyczne, obyczajowe, moralne, aksjologiczne, mentalnościowe. <br>W niniejszym artykule uwagą został objęty jeden z rodzajów ówczes­nych procesów modernizacyjnych mających miejsce na obszarach wiejskich w pierwszych trzech dekadach zaborów (do wybuchu powstania listopa­dowego w 1830 r.) – związany z aktywnością gospodarczą ziemian: zjawi­sko nazwane tutaj „modernizacją gorzelnianą”. Tego rodzaju niebezpieczna modernizacja przestrzeni wiejskich była ważną wersją tendencji moderniza­cyjnych w omawianym okresie, posiadającą istotne i długofalowe skutki dla całego społeczeństwa polskiego. <br>Problem ten znalazł swoje odzwierciedlenie w szeroko rozumianym piś­miennictwie polskim pierwszych dekad zaborów: zarówno w dziełach o cha­rakterze fikcjonalnym, jak też w utworach mających charakter informacyjny, publicystyczny, perswazyjny, wspomnieniowy.</p> Monika Stankiewicz-Kopeć Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-12-31 2020-12-31 31 4 225 242 10.35765/pk.2020.3104.15 Podtrzymywanie polskiej kultury przez Polonię w Nowej Zelandii po II wojnie światowej https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1705 <p>Artykuł dotyczy zachowania elementów polskiej kultury przez diasporę Pola­ków w Nowej Zelandii na przestrzeni ostatnich siedemdziesięciu lat. Kon­centruje się na utrzymaniu wiary katolickiej w protestanckim społeczeństwie, podtrzymaniu języka przodków, wiedzy o Polsce, jej tradycjach, strojach, tańcach, pieśniach oraz kuchni. Badania prowadzone zarówno na źródłach zastanych, jak i wywołanych podczas czterech pobytów na antypodach, dopro­wadziły autora tekstu do wniosku, który w artykule został poparty wieloma przykładami, że Polonia w Nowej Zelandii na przestrzeni siedemdziesię­ciu lat działała bardzo prężnie w różnych dziedzinach, szczególnie w dwóch głównych ośrodkach miejskich: Wellington i Auckland. Obecnie dzięki naj­nowszej emigracji do wspomnianych dwóch głównych ośrodków dołączyły skupiska Polonii w Christchurch i Dunedin.</p> Dariusz Zdziech Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-12-31 2020-12-31 31 4 243 268 10.35765/pk.2020.3104.16 „Obcy” w Dubrowniku od XIII do początków XVI wieku https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1706 <p>Problem „obcych” na terenie średniowiecznego Dubrownika w różnych kon­tekstach (zawodowym, społecznym, ekonomicznym, etnicznym) był przed­miotem zainteresowania licznego grona badaczy (K. Jireček, B. Stulli, I. Mah­nken, I. Lučić, I. Mitić, D. Dinić-Knežević, J. Mijušković, I. Voje, B. Krekić, T. Raukar, V. Miović, Z. Janeković-Römer, P. Wróbel). W artykule, po wyryw­kowym przeanalizowaniu sytuacji „obcych” w Dubrowniku w okresie od XIII do początków XV wieku, autor doszedł do następujących konkluzji: 1. Przy­czyny pozytywnego nastawienia Dubrowniczan do imigrantów leżą w pod­trzymywanym w oficjalnej propagandzie micie o założeniu Raguzy przez przybyszów. 2. Analiza struktury „obcych” w mieście może prowadzić do wydzielenia wśród nich pewnych grup. Ich pozycja zależnie od przynależ­ności zawodowej, etnicznej oraz zamożności była zróżnicowana. 3. Cyganie i Żydzi pojawili się najpóźniej jako „obcy” w Dubrowniku. Nastawienie miej­scowej społeczności do obu tych grup było radykalnie odmienne, co wynikało (jak się wydaje) z różnych pozycji, jakie zajęły one w społeczności lokalnej.</p> Piotr Wróbel Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-12-31 2020-12-31 31 4 269 284 10.35765/pk.2020.3104.17 Drugorzędny drugi obieg. W trzydziestą rocznicę zniesienia cenzury w Polsce https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1707 <p>Literatura podziemna istnieje obecnie tylko w archiwach historycznych lub w zbiorach prywatnych i nie ma szansy wpłynąć na współczesny dyskurs. Któż byłby dziś naprawdę zainteresowany prezentowanymi w niej liberal­nymi poglądami, jej różnorodnością tematyczną i estetyczną, kiedy radykalne siły, fake newsy i trolle w coraz większym stopniu kształtują komunikację w przestrzeni publicznej? Czy eskalacja konfliktów ideologicznych w Polsce może prowadzić do instrumentalizacji mitu literatury i prasy dysydenckiej przez uczestników życia politycznego? Jaki potencjał dla badań literaturo-i kulturoznawczych oraz dydaktyki tkwi w podziemnej literaturze i prasie? Czy digitalizacja druków drugoobiegowych ułatwia kultywowanie pamięci o tych publikacjach? I wreszcie – czy nadszedł czas demitologizacji niektó­rych aspektów kultury niezależnej? <br>30 lat po zniesieniu cenzury nadal aktualne jest pytanie o nieobecność w popularnych formach pamięci bohaterów polskiej historii – drukarzy, kol­porterów i autorów.</p> Krzysztof Okoński Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-12-31 2020-12-31 31 4 285 301 10.35765/pk.2020.3104.18