Perspektywy Kultury https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk <p class="p1"><strong>Czasopismo naukowe Instytutu Kulturoznawstwa Akademii Ignatianum w Krakowie.<br></strong>Kwartalnik poświęcony problemom badawczym, metodologicznym i dydaktycznym kulturoznawstwa, pismo recenzowane.</p> Akademia Ignatianum w Krakowie pl-PL Perspektywy Kultury 2081-1446 <p>Autor zgłaszając swój artykuł przenosi na Wydawnictwo Akademii Ignatianum &nbsp;majątkowe prawa autorskie do utworu na następujących polach eksploatacji:</p> <ol> <li>utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;</li> <li>zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;</li> <li>rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;</li> <li>wprowadzenia utworu do pamięci komputera;</li> <li>rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;</li> <li>publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.&nbsp;</li> </ol> <p>Wydawca zobowiązuje się szanować osobiste prawa autorskie do utworu.</p> Od redakcji https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1552 <p>W numerze 26 (3/2019) prowadziliśmy na łamach „Perspektyw Kultury” dyskusję na temat roli Biblii w kulturze. Z uwagi na istotność tego zagad­nienia w dyskusji kulturoznawczej powracamy kolejny raz z tym konteks­tem, ale w odniesieniu do motywów biblijnych we współczesnej litera­turze ukraińskiej. Nie da się ukryć, że w ciągu ostatnich kilkunastu lat ukraińska tematyka w Polsce przeżywa renesans. Pewną tradycję posia­dają również w Polsce badania nad literaturą ukraińską, a polska ukrainistyka osiąga sukcesy zarówno w odniesieniu do językoznawstwa, jak i literaturoznawstwa.</p> Łukasz Burkiewicz Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-03-01 2020-03-01 28 1 5 6 10.35765/pk.2020.2801.01 From the Editors https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1553 <p>Issue 26 (3/2019) of the journal <em>Perspectives on Culture </em>discussed the role of the Bible in culture. Owing to the importance of this topic in cultural studies, we are revisiting this context, but with reference to biblical motifs in contemporary Ukrainian literature. It cannot be denied that over the past dozen or so years, Ukrainian subject matter in Poland has been under­going a revival, especially if we look at it through the prism of the eco­nomic situation (Ukrainians’ migration to Poland). Research on Ukrai­nian literature is also a tradition in Poland, and Polish Ukrainian studies achieve success in both linguistics and literary studies. In order to continue the scholarship on the role of the Bible in culture, we undertook the task of exploring this problem in relation to Ukrainian literature and culture.</p> Łukasz Burkiewicz Copyright (c) 2020 Jesuit University Ignatianum in Krakow https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-03-01 2020-03-01 28 1 7 8 10.35765/pk.2020.2801.02 Artystyczna recepcja biblijnej legendy o Kainie i Ablu we współczesnej literaturze ukraińskiej https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1554 <p>Artykuł eksploruje recepcję biblijnej opowieści o Kainie i Ablu w opowiada­niu <em>Kazka pro kalinovu sopilku </em>(<em>Baśń o Kainowej fujarce</em>) O. Zabużko i dziele poetyckim <em>Braty </em>(<em>Bracia</em>) O. Irwanec. Przedmiotem studium stały się formy i sposoby interpretacji motywów i reprezentacji tradycyjnych. Jako podstawę rozważań wybrano folklorystyczne i literackie interpretacje opowieści biblij­nej (J.H. Byron, I. Franko). Ich autorzy, wpisując się w antyreligijną tenden­cję przetwarzania obrazów tradycyjnych, stworzyli postmodernistyczną wer­sję Kaina − mordercy i ofiary zarazem. Materiał opowieści o Kainie posłużył pisarzom także jako możliwość odniesienia się do kwestii relacji pomiędzy osobowościami niezwykłymi a zwyczajnymi ludźmi oraz mniejszej wartości tych pierwszych dla Boga. Wynikiem rozważań są wnioski na temat natury postmodernistycznej reinterpretacji tradycji literackiej w pracy O. Zabużko i O. Irwanec.</p> Natalia Filonenko Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-03-01 2020-03-01 28 1 9 14 10.35765/pk.2020.2801.03 Efekt pustki, czyli o czym mówią ustracone symbole (według dramatu Olega Honczarowa Siedem kroków do Golgoty) https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1555 <p>Tematy biblijne zawsze były aktualne w literaturze ukraińskiej. Obecnie trwa artystyczny namysł nad biblijnymi kodami i symbolami, zwłaszcza tematami związanymi z zagadnieniami wiary, prawdy, proroctwa, dobro­czynności, dobra, zła. Współczesny pisarz ukraiński Oleg Honczarow podaje interpretacje wymienionych problemów w dramacie <em>Siedem kroków do Gol­goty</em>. W artykule rozpatrywany jest fenomen utraty znaczenia przez symbol biblijny i powstanie pustki na jego miejscu. Ta pustka zaś wydaje się pozorna, ponieważ w tym miejscu pojawia się nowy sens, który staje się nowym sym­bolem. Autor traktuje swój utwór jako fantasmagorię, co pozwala mu na użycie różnych eksperymentów i chwytów literackich, organizację czasu i przestrzeni, wyjaśnienie zachowania się bohaterów, opracowanie szczegó­łów fabuły.</p> Tetiana Pavlinchuk Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-03-01 2020-03-01 28 1 15 24 10.35765/pk.2020.2801.04 Reinterpretacja obrazów biblijnych w zbiorze opowiadań Katri Grynewyczewej „Na drodze do Sychem” i inne opowiadania https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1556 <p>W artykule przedstawiono cechy opowiadań Katri Grynewyczewej, odkrywa­jąc ich dominanty symboliczne, specyfikę budowania postaci przez autorkę oraz ich orientacje filozoficzne, a także określając zarysy biblijnych obrazów zawartych w książce <em>„Po dorozi v Syxem” ta inshi opovidannya </em>[„Na drodze do Sychem” i inne opowiadania]. Pisarka reinterpretuje w niej tekst Pisma Świę­tego. Nadaje mu nowe znaczenia i zawartość semantyczną, rozwijając obrazy religijne, np. postaci główne (Pan Bóg, Jezus Chrystus, Maryja), inne postaci (apostołowie, król Salomon, królowa Saby), flora i fauna (baranek, pszczoła, wilk, mak, tarnina), żywioły (woda, ogień, wiatr) itd. Katria Grynewyczewa zestawia ze sobą zjawiska takie jak gleba, ziemia, ziemia ojczysta i ojczyzna. W rezultacie Ukraina nabiera charakteru substancji duchowej. Artykuł bada główne cechy indywidualnego stylu autorki ( metaforyzacja życia, symbolika kolorów, asocjatywizacja). Zbiór opowiadań reprezentuje rozmaite gatunki literackie (legenda, baśń, przypowieść, podanie). Całość narracji przenika intertekst chrześcijański. Katria Grynewyczewa przedstawia artystyczną eks­presję Bożego świata, akcentując stałość jego prawd duchowych – wiary, miło­ści i pokoju.</p> Tetiana Tkachenko Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-03-01 2020-03-01 28 1 25 36 10.35765/pk.2020.2801.05 Semiotyka przedstawień Judasza Iskarioty w literaturze ukraińskiej początku XX wieku https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1557 <p>Artykuł poświęcono semiotycznej analizie biblijnej postaci Judasza Iskarioty. Biorąc pod uwagę wieloaspektowość jego przedstawienia religijnego, postać Judasza w kulturze stanowi przedmiot współczesnych badań. Artykuł uka­zuje paradygmat semiotyczny obrazu Judasza, na który składa się semiotyka portretu (blada cera, zawstydzenie, skrytość), semiotyka gestu (gwałtowne ruchy) oraz semiotyka symbolu (beznadzieja, rozpacz). Nacisk położono na elementy zdrady i sprzedajności człowieka. Udowodniono, że Judasz Iska­riota reprezentuje archetyp zdrajcy.</p> Nailia Khajrulina Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-03-01 2020-03-01 28 1 37 42 10.35765/pk.2020.2801.06 Rola planowania budżetu w poprawianiu wydajności polityki gospodarczej w Kazachstanie https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1558 <p>W systemie budżetowym Republiki Kazachstanu, który koncentruje się na uzyskiwaniu korzystnych wyników, szczególne miejsce zajmują programy państwowe. Program państwowy to obszerny dokument określający główne kierunki polityki państwa w zakresie jej wdrażania, co jest bezpośrednio zwią­zane ze strategią rozwoju państwa jako całości i z koncepcją rozwoju poszcze­gólnych branż przemysłowych.</p> <p>W Republice Kazachstanu program państwowy to dokument planowa­nia strategicznego, zawierający zestaw planowanych czynności związanych z zadaniami, terminami, środkami, osobami odpowiedzialnymi za wdrażanie i z instrumentami polityki publicznej, które zapewniają – w ramach realiza­cji głównych funkcji państwowych – osiągnięcie priorytetów i celów polityki państwowej w zakresie rozwoju socjoekonomicznego i bezpieczeństwa naro­dowego. Innymi słowy program państwowy jest instrumentem państwowej regulacji gospodarki, który umożliwia osiągnięcie założonych celów poprzez użycie dostępnych zasobów.</p> <p>Programy państwowe są dokumentami natury międzystrefowej, między­sektorowej i międzyoddziałowej, które definiują cele i oczekiwane rezultaty odnośnie do priorytetów i kierunków strategicznych rozwoju państwa i są opracowywane przez okres minimum 5 lat w celu wdrażania wyższej rangi dokumentów Państwowego Systemu Planowania.</p> Lyazzat Sembiyeva Lyazzat Beisenova Aliya Shakharova Aida Zhagyparova Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-03-01 2020-03-01 28 1 43 68 10.35765/pk.2020.2801.07 Radość i smutek w życiu duchowym według św. Ignacego Loyoli. Studium hermeneutyczne. https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1559 <p>Celem tego studium jest próba interpretacji ludzkiej emocjonalności w jej uczuciowej formie wyrazu w postaci przeżyć radości i smutku, w świetle zało­żeń jednej ze szkół duchowości chrześcijańskiej, mianowicie tej zapropono­wanej przez Ignacego Loyolę (1491–1556). Według tego nurtu życia ducho­wego, czerpiącego zarówno z wielowiekowego doświadczenia biblijnego i chrześcijańskiego rozumienia emocjonalno-uczuciowego wymiaru naszego życia, jak i wniesionych do niego doświadczeń i przemyśleń poczynionych przez samego Ignacego, nasza emocjonalność doświadczana niejednokrotnie jako swoisty i często niezrozumiały „gwar” może, w rzeczywistości, stanowić równie emocjonalną, czytelną „mowę”. „Mowę”, która staje się zrozumiała z chwilą, gdy potrafimy właściwie „rozczytać”, czyli rozpoznać i zrozumieć, doświadczane przez nas w tej sferze emocjonalno-uczuciowe przeżycia.</p> <p><em>Lektura uczuć</em>, o której mowa w tytule tej części, to pewna propozycja zdroworozsądkowo mądrościowego <em>rozczytywania </em>naszych zarówno emocjo­nalnych, jak i emocjonalno-duchowych przeżyć i stanów szeroko rozumia­nych radości i/lub smutków oraz ich <em>analizowania </em>i <em>interpretowania </em>w poszu­kiwaniu nierzadko zawartych w nich istotnych dla nas znaczeń, których swego rodzaju nośnikami, czy też formami wyrazu, są niejednokrotnie właś­nie tego rodzaju doświadczenia.</p> Tomasz Homa Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-03-01 2020-03-01 28 1 69 100 10.35765/pk.2020.2801.08 Medialne opisy kultury jako poszukiwanie jej prawdziwego oblicza https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1560 <p>Niniejsze opracowanie potwierdza tezę o zróżnicowanym pojmowaniu kul­tury. Są ludzie, którzy jej nie znają, i tacy, którzy chcą poznawać ją coraz dokładniej. Pragnienie takie spowodowane jest chęcią rozwiązania problemu, który powstaje przez różne rozumienie kultury oraz przez fakt, że to, co jedni określają terminem kultury, inni nazywają antykulturą.</p> <p>Na podstawie analizy zaprezentowanego przekazu medialnego pokazany został fakt wykorzystywania środków społecznego przekazu do poszukiwa­nia prawdziwego oblicza kultury. Jeśli środki te mają pomagać człowiekowi w docieraniu do prawdy – omawiając aktualne dla ludzkiego życia kwestie – to w temacie kultury rzeczywiście podejmują się takiego zadania.</p> <p>W umieszczanych w mass mediach treściach dotyczących kultury pod­kreślany jest fakt obecnych w niej wartości, takich jak prawda, dobro i piękno. Wszystkie one pochodzą od Boga i do Niego prowadzą. One sprawiają, że człowiek nieustannie potrzebuje i poszukuje kultury. Dzięki nim może bowiem doświadczać integralnego rozwoju i coraz dokładniej rozumieć, na czym polega prawdziwe człowieczeństwo. Z kolei życie człowieka bez tych Bożych wartości, naznaczone fałszywym antropocentryzmem, zawsze wypeł­nione będzie działaniami, które określić można terminem „antykultura”.</p> <p>Na podstawie zaprezentowanych medialnych treści wskazana została zależność rozpoznawania prawdziwej kultury od przyjmowania za nią odpo­wiedzialności. Odpowiedzialność ta wyraża się w nieustannym podejmowa­niu trudu poszerzania horyzontów myślowych, angażowania się w różne dziedziny życia, tworzenia – przez prawdziwe powszechne braterstwo – róż­norodnych wspólnot. W ten sposób realizować się może właściwy rozwój nie tylko kultury, lecz także człowieka. Jest to również droga, na której dokonuje się skuteczna obrona przed wrogim religii laickim humanizmem.</p> Paweł Maciaszek Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-03-01 2020-03-01 28 1 101 114 10.35765/pk.2020.2801.09 „Droga miłości” i „droga jaskini” w wybranych utworach Hansa Christiana Andersena https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1561 <p>W artykule autor omawia „drogę miłości” oraz „drogę jaskini”, posługu­jąc się wybranymi dziełami Hansa Christiana Andersena. Duński baśniopisarz w mistrzowski sposób ukazuje, jak bohaterowie zakotwiczeni w świe­cie zmysłowym przebywają długą drogę, by odnaleźć świat, który wymyka się racjonalnemu poznaniu. Większość jego bohaterów śmiało można określić mianem dynamicznych, ponieważ pod wpływem silnych doświadczeń się zmieniają. W sposób dosadny szydzi z tych, którzy większą wagę przywią­zują do piękna zamkniętego w formie pozbawionej głębszej treści. Baśnie Andersena mają podwójnego adresata, są nim zarówno dzieci, jak i dorośli. Ci pierwsi zrozumieją anegdotę, natomiast ostatni – zauważą głębsze przesłanie. W dziełach baśniopisarza można dostrzec wątki autobiograficzne, m.in. jego stosunek do religii chrześcijańskiej, w której niezmiernie istotna okazuje się triada prawdy, dobra i piękna.</p> Sandra Magdalena Kocha Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-03-01 2020-03-01 28 1 115 126 10.35765/pk.2020.2801.010 Wybrane aspekty rytuałów okołostartowych piłkarek https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1562 <p>Rytuały to zagadnienie interdyscyplinarne. To zjawisko, które może nieść wiele znaczeń i mieć różną wartość dla osoby, która je wykonuje albo wierzy w związane z nimi przesądy. Rytuały są tajemnicze i intrygujące, a przez to tym ciekawsze dla próby poznania naukowego.</p> <p>Obserwacja środowiska sportowego pozwala stwierdzić, że rytualizacja dotyczy nie tylko samej ceremonii, ale też funkcjonowania poszczególnych zawodników – zwłaszcza w okresie okołostartowym. To skłoniło do podjęcia badań, a także dyskusji nad miejscem/rolą rytuałów w przygotowaniu mental­nym i fizycznym sportowców.</p> <p>Do udziału w badaniach zaproszono 62 piłkarki nożne biorące udział w rozgrywkach polskich lig. Wypełniły one kwestionariusz ankiety RwS – „Rytuały w Sporcie”. Celem badań było poznanie okołostartowych zacho­wań rytualnych zawodniczek i ich drużyn. Pytania dotyczyły m.in. również subiektywnie odczuwanego związku rytuałów ze spodziewanym wynikiem sportowym. Analizy wyników badań własnych potwierdziły istnienie rytuali­zacji okołostartowego funkcjonowania piłkarek. Zakres, różnorodność i wie­lość znaczeń rytuałów realizowanych przez poszczególne zawodniczki/dru­żyny podkreśla znaczący wymiar tego interdyscyplinarnego fenomenu.</p> Katarzyna Rutkowska Anna Rut Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-03-01 2020-03-01 28 1 127 148 10.35765/pk.2020.2801.11 Motyw religijny w polskiej sztuce współczesnej na przykładzie ukrzyżowania. Zarys problemu https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1563 <p>Motywy sakralne mają w sztuce długą tradycję i bogatą reprezentację figu­ralną. W plastyce były obecne z różnych pobudek, od potrzeby identyfikacji wiary po możliwość artystycznej ekspresji bazującej na powszechnie znanych prawdach i historiach nasyconych treścią. W sztuce XX wieku motyw chrześ­cijański bywał wielokrotnie pretekstem do wypowiedzi o świecie, o jego zagro­żeniach, lękach, o kondycji człowieka. W Polsce po znaki i układy religijne sięgano w sztuce niejednokrotnie w czasach powojennych, a w okresie prze­łomu politycznego lat 80. stały się one sposobem wyrażania niepewności oraz oczekiwania i nadziei na zmiany. Także dzisiaj motyw religijny stanowi pre­tekst do różnorodnych wypowiedzi artystycznych, które dotyczą religii, problemów społecznych oraz wewnętrznych przeżyć samych twórców. Artykuł zarysowuje powody i charakter przekazów plastycznych opierających się na ikonografii chrześcijańskiej w polskiej sztuce współczesnej, ze szczególnym uwzględnieniem motywu ukrzyżowania.</p> Beata Bigaj-Zwonek Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-03-01 2020-03-01 28 1 149 166 10.35765/pk.2020.2801.12 O kobietach, które „rozbojem się bawiły”. Katarzyna Włodkowa Skrzyńska i Barbara Rusinowska – zapomniane zbójniczki z XV wieku https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1564 <p>O kobietach, które „rozbojem się bawiły”. Katarzyna Włodkowa Skrzyńska i Barbara Rusinowska – zapomniane zbójniczki z XV wieku</p> <p>W źródłach historiograficznych oraz legendach przechowywana jest pamięć o dwóch XV-wiecznych zbójniczkach – Katarzynie Włodkowej Skrzyń­skiej i Barbarze Rusinowskiej. Pierwsza była żoną Włodka ze Skrzynna herbu Łabędź, który mieszkał na zamku Barwałd w ziemi zatorskiej i siał postrach w całej okolicy. Mamy więc do czynienia ze swoistym fenomenem, jakim było małżeństwo zbójników, a dodatkowego kolorytu nadaje tej histo­rii fakt, że były to osoby wysoko urodzone. Ze stanu szlacheckiego pocho­dziła także Barbara Rusinowska, która działała w Górach Świętokrzyskich. Napadała na dwory i wozy kupieckie, a jej cechą charakterystyczną był męski strój. Obie zbójniczki zostały w końcu pojmane i stracone. Artykuł przybliża dzieje życia tych kobiet, a także zestawia różne (często sprzeczne) informacje na temat ich rozbójniczej działalności, które zachowały się w dawnych kroni­kach. W XIX w. Rusinowska stała się bohaterką dramatu scenicznego autor­stwa Aleksandra Ładnowskiego.</p> Beata Stuchlik-Surowiak Copyright (c) 2020 Akademia Ignatianum w Krakowie https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-03-01 2020-03-01 28 1 167 179 10.35765/pk.2020.2801.13