Perspektywy Kultury https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk <p class="p1"><strong>Czasopismo naukowe Instytutu Kulturoznawstwa Akademii Ignatianum w Krakowie.<br></strong>Kwartalnik poświęcony problemom badawczym, metodologicznym i dydaktycznym kulturoznawstwa, pismo recenzowane.</p> Akademia Ignatianum w Krakowie pl-PL Perspektywy Kultury 2081-1446 <p>Autor zgłaszając swój artykuł przenosi na Wydawnictwo Akademii Ignatianum &nbsp;majątkowe prawa autorskie do utworu na następujących polach eksploatacji:</p> <p>- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;<br>- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;<br>- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;<br>- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;<br>- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;<br>- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.&nbsp;</p> <p>Wydawca zobowiązuje się szanować osobiste prawa autorskie do utworu.&nbsp;</p> Od redakcji https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1429 <p class="Pa0">Rok 2018 upłynął pod znakiem rozmaitych, uroczystych celebracji rocz­nicy stulecia naszej niepodległości. Nie można było więc zignorować tego wielkiego wydarzenia również w wymiarze naukowej refleksji, wobec tego postanowiliśmy włączyć w ten i kolejny numer „Perspektyw Kultury” kil­ka interesujących tekstów – kulturoznawczych namysłów nad różnymi aspektami niepodległości. W pierwszym minicyklu trzech artykułów do­minują badania nad wątkami prefiguracji tego, do czego doszło w 1918 r. Włodzimierz Toruń (KUL) analizuje kilka szkiców, czy może raczej lite­rackich rozprawek Cypriana Norwida, napisanych po upadku powstania styczniowego (1864), wyrażających jego krytyczny pogląd na temat pol­skich dróg ku narodowej suwerenności. Polacy „umieją bić się”, ale „nie umieją walczyć” – pisze Norwid – wskazując zarazem na znaczenie nie­podległości duchowej, istotniejszej w jego opinii aniżeli niepodległość ro­zumiana politycznie. Wilhelm Coindre (UKSW) zwraca się ku interesu­jącym motywom niepodległościowym w twórczości Marii Dąbrowskiej; strajk szkolny w Kaliszu w 1905 r. stał się dla autorki inspiracją do głębo­kiej refleksji nad tym, czym ma być przyszła niepodległość. Tryptyk zamy­ka artykuł Karola Samsela (UW) o mało znanej, „postromantycznie uwi­kłanej”, intelektualnej publicystyce niepodległościowej Josepha Conrada, bardzo ciekawie zanalizowanej tu z perspektywy metody intertekstualnej, detalicznego rozbioru nadzwyczaj złożonej, koronkowej „gry literackiej”.</p><p>Na drugą część bieżącego numeru składa się mozaika bardzo róż­nych, ale w każdym przypadku interesujących rozpraw. Zespół pięcior­ga autorów (do czego nie jesteśmy przyzwyczajeni w publikacjach hu­manistycznych), w skład którego weszli: Aleksandra Smołka-Majchrzak, Jakub Lickiewicz, Thomas Nag, Conrad Ravnanger oraz Marta Makara­-Studzińska, przedstawia rezultaty swoich badań z pogranicza medy­cyny klinicznej i… kulturoznawstwa, analizując efektywność narzędzi do oceny skuteczności treningu zapobiegania zachowaniom agresyw­nym wobec personelu medycznego w perspektywie międzykulturowej.</p><p>Dalej – przekrojowa, historycznokulturowa analiza znaczenia muzy­ki kościelnej w historii Kościoła pióra ks. Roberta Tyrały (UPJPII). Ko­lejny tekst to ciekawa propozycja interpretacji współczesnych, marketin­gowych strategii promocji książki – i szerzej – procesów „celebrytyzacji” autora, które bada Edyta Żyrek-Horodyska (UJ) na przykładzie dzienni­karza i pisarza reportera Mariusza Szczygła. Znakomicie obrazuje on te przekształcenia w przestrzeni aktywności medialnej (zwłaszcza mediów społecznościowych), gdzie pisarz staje się już nie tylko autorem, ale także bohaterem swojej twórczości. Medioznawczy charakter ma również arty­kuł Olgi Białek-Szwed (KUL), w którym autorka próbuje zaprezentować korelacje zachodzące pomiędzy współczesnymi przemianami cywilizacyj­no-kulturowymi a sytuacją człowieka – konsumenta masowych mediów XXI w., ukazując specyfikę niektórych mechanizmów rządzących współ­czesnymi mediami, takich jak np. voyeuryzm medialny, tzw. <em>living on line </em>czy metafora synopticonu.</p><p>Numer zamyka tekst Pawła Krokosza (UPJPII) pod intrygującym ty­tułem <em>Od sprzedawcy pierożków do generalissimusa</em>, przybliżający mało zna­ną postać Aleksandra Mienszykowa, człowieka z nizin społecznych, który dzięki przyjaźni z carem Piotrem I zdołał osiągnąć znaczny majątek, pro­minentne stanowiska państwowe oraz najwyższe rangi dowódcze w rosyj­skiej armii i flocie wojennej, a nawet po śmierci cara próbował – bez re­zultatu – przejąć kierownictwo wszystkich spraw państwowych. W 1727 r. został aresztowany i skazany wraz z rodziną na zesłanie do Bieriozowa na Syberii.</p><p>Życzymy przyjemnej i pożytecznej lektury!</p> Leszek Zinkow Copyright (c) 2020 Perspektywy Kultury https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-02-11 2020-02-11 24 1 5 6 10.35765/pk.2019.2401.01 From the Editors https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1430 <p>2018 was marked by a variety of celebrations of the 100th anniversary of Poland’s independence. Therefore, it was impossible to ignore this great event also in terms of scientific reflection. We decided to include into this and the next issue a few interesting cultural studies on various aspects of the regained independence. The first mini cycle is comprised of three ar­ticles is dominated by research on the prefiguration of what happened in 1918. Włodzimierz Toruń (KUL) analyzes a few sketches, or rather, liter­ary essays by Cyprian Norwid, written after the fall of the January Upris­ing (1864), expressing the poet’s critical views on the Polish roads to na­tional sovereignty. The Poles “know how combat” but they “do not know how to fight,” Norwid writes, at the same time pointing to the importance of spiritual independence, which in his opinion is more meaningful than the political one. Wilhelm Coindre (UKSW) turns toward interesting in­dependence themes in the works of Maria Dąbrowska. The school strike in Kalisz in 1905 became an inspiration for that writer to undertake deep reflection about what the coming independence is to be like. The triptych is closed by the article by Karol Samsel (UW) on a little-known “post-ro­manticistally entangled” intellectual independence journalism of Joseph Conrad, providing a very interesting analysis from the perspective of the intertextual method, as a precise deconstruction of a highly sophisticated, elegant “literary game.”</p><p class="Pa0">The second part of the issue consists of a number of highly diverse, but in any case interesting essays. The team of five authors (a setting to which we are not accustomed to in the humanities): Aleksandra Smołka- Majchrzak, Jakub Lickiewicz, Thomas Nag, Conrad Ravnanger, and Marta Makara-Studzińska present the results of their research combining clinical medicine and cultural studies, analyzing the effectiveness of tools to evaluate training geared to prevent aggressive behavior towards medi­cal staff from an intercultural perspective. Further, we include a cross-sec­tional, historical-cultural analysis of the significance of church music in the history of the Church by Fr. Robert Tyrała (UPJPII). An interesting proposal for interpretation of contemporary marketing strategies of book promotion, and more broadly, the “celebritization” of authors, was stud­ied by Edyta Żyrek-Horodyska (Jagiellonian University) on the example of a journalist and writer-reporter Mariusz Szczygieł, who perfectly illus­trates these transformations in the space of media activity (especially so­cial media), where the writer becomes not only an author but also a pro­tagonist of their work. The media study by Olga Białek-Szwed (KUL), in which the author aims to present correlations between contemporary civi­lization and cultural transformations and the situation of the human be­ing as a consumer of the mass media in the 21st century, shows the speci­ficity of some mechanisms governing contemporary media, such as media voyeurism, the so-called online living, or the metaphor of the synopticon.</p><p>The issue closes with a text by Paweł Krokosz (UPJPII), under the in­triguing title <em>Od przedawcy pierożków do generalissimusa </em>[From pie seller to the generalissimo], bringing closer the little-known figure of Alexander Mienshykov, a man from the social lowlands, who made friends with Tsar Peter I and managed to achieve considerable wealth, prominent state posi­tions and the highest ranks of command in the Russian army and war fleet. He even tried unsuccessfully, after the tsar’s death, to take over the leader­ship of all state affairs. In 1727, he was arrested and convicted to exile in Berezovo, Siberia, with his family.</p><p>As always, we wish you a pleasant and useful scientific reading!</p> Leszek Zinkow Copyright (c) 2020 Perspektywy Kultury https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-02-11 2020-02-11 24 1 7 8 10.35765/pk.2019.2401.02 Cypriana Norwida myśli o niepodległości https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1421 <p>Prezentowany szkic <em>Cypriana Norwida myśli o niepodległości </em>uwzględ­nia tylko wypowiedzi Cypriana Norwida po 1864 r., po upadku po­wstania styczniowego. Jako punkt wyjścia rozważań przyjęto naj­ważniejszy dla poruszanej problematyki tekst z 1869 r. rozprawki epistolarnej <em>Walka-polska</em>, skierowanej do Agatona Gillera. Podstawo­wa teza rozprawki, iż Polacy „umieją bić się”, ale „nie umieją walczyć”, jest jednym z głównych założeń krytycznego poglądu Norwida na te­mat polskich dróg do niepodległości. Poza rozprawką <em>Walka-polska</em>, powyższy szkic przypomina jeszcze inne teksty Norwida, ważne dla problematyki niepodległości. Chodzi o [<em>Odezwę w sprawie udziału Po­laków w wojnie francusko-pruskiej</em>] z 1870 r. oraz <em>Odpowiedź Cypriana Kamila N. niektórym obywatelom o stanie rzeczy narodowej zapytującym </em>z okresu wojny rosyjsko-tureckiej z 1877 r. Wymienione dyskursywne teksty dopełnia wiersz Norwida <em>Co robić?</em>, w którym pada zasadnicze dla problematyki niepodległości pytanie: „Co począć w rozebranym kraju?”. Zamieszczone w szkicu rozważania zamykają uwagi Norwi­da na temat znaczenia duchowej niepodległości, której waga niekiedy mogła być istotniejsza niż niepodległość rozumiana tylko politycznie.</p> Włodzimierz Toruń Copyright (c) 2019 Perspektywy Kultury https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-02-11 2020-02-11 24 1 9 22 10.35765/pk.2019.2401.03 Zbiór opowiadań Marii Dąbrowskiej Dzieci Ojczyzny z 1918 r. oraz jego odbicie w powieści Noce i dnie, wydanej w latach 1932-1934 https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1422 <p>Cały zbiór opowiadań z roku 1918, a szczególnie ostatnie opowiada­nie <em>My, polskie dzieci!</em>, opisujące strajk szkolny w Kaliszu w 1905 r., jest początkiem wielkiej refleksji Dąbrowskiej na temat tego, czym ma być przyszła niepodległość w Polsce. Dlatego rok 1905 jest ważnym ele­mentem jej twórczości, a opis strajku szkolnego w Kaliszu istnieje aż w trzech wersjach. W momencie zaś, kiedy niepodległość polityczna staje się rzeczywistością, pisarka podejmuje żmudną pracę napisania wielkiej powieści <em>Noce i dnie </em>nie tylko w celu przedstawienia rodowo­du niepodległościowego z 1918 r., jak to zrobiła w zbiorze wydanym tego samego roku, ale też aby pogłębić społeczne pojęcie o niepodle­głości. Powieść ma przeobrazić czytelnika z biernego odbiorcy poli­tycznej niepodległości w świadomego i aktywnego uczestnika biorące­go udział w osobistej i społecznej niepodległości.</p> Wilhelm Coindre Copyright (c) 2020 Perspektywy Kultury https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-02-11 2020-02-11 24 1 23 38 10.35765/pk.2019.2401.04 Publicystyka niepodległościowa Josepha Conrada i jej „postromantyczne uwikłania” https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1423 <p>Studium spośród niewielkiego kręgu Conradowskiej publicystyki nie­podległościowej i okołoniepodległościowej wyróżnia <em>Zbrodnię rozbio­rów </em>jako ten tekst autora <em>Lorda Jima</em>, w którym ostatecznie i w pełni dojrzale dochodzi do głosu polskoromantyczna, tyrtejsko-balladowa intertekstualność. Conrad wszelako, odnosząc się do Mickiewiczow­skich <em>Lilii </em>oraz <em>Ksiąg narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego</em>, nie pozostaje bynajmniej niewolnikiem własnej aluzji czy reminiscencji. Romantycyzacja, którą nasyca swój szkic, integruje raczej cały wywód, co więcej – sprzyja też jego intrygującej intelektualizacji: polska trady­cja literacka, zredukowana tutaj bowiem do barwnej (np. frenetycznej jak w <em>Liliach</em>) konwencji, a uwolniona ze swoich „usztywniających” ram, stanowi dla Conrada rodzaj skrzętnie zaplanowanej, wyszukanej „gry literackiej”, którą docenić może niewtajemniczony w patos spra­wy polskiej, zagraniczny czytelnik Conrada – ten, na którym pisarzo­wi zależy w tym przypadku najbardziej.</p> Karol Samsel Copyright (c) 2020 Perspektywy Kultury https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-02-11 2020-02-11 24 1 39 50 Efektywność narzędzi do oceny skuteczności treningu zapobiegania zachowaniom agresywnym wobec personelu medycznego w perspektywie międzykulturowej https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1424 <p>Zachowania agresywne stanowią poważny problem w pracy personelu medycznego. Mają one liczne konsekwencje dla pracowników; odczu­wają oni złość, poczucie bezsilności, a nawet doświadczają wypalenia zawodowego, które ostatecznie wpływa w sposób negatywny na proces terapeutyczny. Zmierzając do ograniczenia negatywnych konsekwen­cji tego procesu, proponuje się wiele rozwiązań, do których należą tre­ningi zapobiegania agresji. Treść i program tego typu szkoleń mają charakter otwarty, jednak literatura przedmiotu zaleca koncentrację na zagadnieniach związanych z przeciwdziałaniem wystąpieniu zacho­wań agresywnych. Treningi w założeniu mają na celu wyposażenie personelu w odpowiednią wiedzę dotyczącą zasad postępowania wo­bec zachowań agresywnych pacjentów, jakkolwiek nie jest to ich jedy­ny efekt. Wpływają one także na postawy i poczucie własnej skutecz­ności uczestników. Efektywność treningu w tym zakresie jest możliwa do zmierzenia. Służą temu odpowiednie narzędzia, które prowadzący szkolenie może przekazać swoim kursantom. Należy jednak uwzględ­niać aspekt różnic międzykulturowych – inne systemy szkolenia, zasa­dy opieki nad pacjentem czy też wychowanie mogą warunkować uzy­skane efekty i zmiany, będące efektem treningu zapobiegania agresji.</p> Aleksandra Smołka-Majchrzak Copyright (c) 2020 Perspektywy Kultury https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-02-11 2020-02-11 24 1 51 70 10.35765/pk.2019.2401.06 Znaczenie muzyki kościelnej w historii Kościoła https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1425 <p>Jeśli spojrzymy na wieki istnienia Kościoła, to od samego początku dostrzeżemy prawdę o tym, że on nie mówił, ale śpiewał swoją mod­litwę – najpierw psalmami, następnie usystematyzował ją w dosko­nały sposób w chorale gregoriańskim, kolejno pojawiła się polifonia. W pewnym momencie dopuszczono do liturgii organy oraz inne in­strumenty. Dopiero w XX w. do liturgii wprowadzono w sposób ofi­cjalny śpiew wiernych podczas liturgicznych celebracji. Przez przeszło 2000 lat istnienia chrześcijaństwa ten muzyczny język był niezwykle bogaty i różnorodny, jak to zostało przedstawione w poniższym arty­kule. Zawsze też należy się wszystkim zatroskanym o kształt i jakość muzycznej szaty liturgii wdzięczność. Dlatego słowa na zakończe­nie nowej instrukcji Episkopatu Polski o muzyce są bardzo wymow­nym sygnałem do dbałości o jej jakość: „biskupi wyrażają wdzięcz­ność wszystkim zatroskanym o wysoki poziom muzyki kościelnej. Zobowiązują do zapoznania się z treścią instrukcji oraz starannego jej przestrzegania wszystkich odpowiedzialnych za muzykę kościelną w Polsce, w tym szczególnie duszpasterzy, organistów, katechetów, dy­rygentów zespołów śpiewaczych i instrumentalnych, członków chó­rów kościelnych, kompozytorów. Równocześnie zachęcają do twórczej współpracy wszystkich, dla których piękno liturgii jest nadrzędną ideą artystycznej działalności” (II IEP 65). Ważne jest zatem nie tylko od­działywanie i znaczenie muzyki w Kościele dzisiaj i w historii, stanowi ono także wyzwanie dla przyszłych pokoleń chrześcijan.</p> Robert Tyrała Copyright (c) 2020 Perspektywy Kultury https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-02-11 2020-02-11 24 1 71 104 Marka: reporter. O widoczności medialnej Mariusza Szczygła https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1426 <p>Niniejszy artykuł poświęcony jest omówieniu strategii kreowania mar­ki osobistej przez reportera Mariusza Szyczygła. Zauważyć można, iż wraz ze wzrastającą popularnością twórczości <em>non-fiction </em>ulega zmia­nie status jej autorów, którzy – wydając kolejne tomy reportażowe – aktywnie angażują się w ich promocję. Jak pokazuje przykład Szczy­gła, wykreowaniu pożądanego przez reportera wizerunku sprzyja jego aktywność w mediach społecznościowych, angażowanie się w liczne działania wykraczające poza działalność <em>stricte </em>dziennikarską, jak też autobiografizowanie dyskursu reportażowego. Strategie te pozwalają istotnie zwiększyć medialną widoczność autora, przekładającą się na jego szerszą rozpoznawalność wśród odbiorców.</p> Edyta Żyrek-Horodyska Copyright (c) 2020 Perspektywy Kultury https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-02-11 2020-02-11 24 1 105 128 10.35765/pk.2019.2401.08 Przemiany społeczno-kulturowe XXI wieku a poczucie braku stabilizacji – perspektywa medioznawcza https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1427 <p>W artykule autorka próbuje zaprezentować korelacje zachodzące po­między współczesnymi przemianami cywilizacyjno-kulturowymi a sytuacją człowieka – konsumenta mediów XXI w. Przeprowadzo­ne analizy dokonuje z perspektywy badacza współczesnych mediów masowych. Jej celem jest przedstawienie i opisanie pewnego wycinka badań medioznawczych, które ukazują specyfikę niektórych mecha­nizmów rządzących współczesnymi mediami, takich jak np. voyeu­ryzm medialny, tzw. <em>living on line </em>czy metafora <em>synopticonu. </em>Oczy­wiście nie ma miejsca w niniejszym artykule na szczegółową analizę wyliczonych mechanizmów, ale warto wiedzieć, że przykładowo do­minujący wśród nich voyeuryzm obecny jest w zachowaniach społecz­nych i w mediach (kiedyś tylko w mediach drukowanych) od stuleci. Współcześnie dzięki dynamicznemu rozwojowi technologii, nowym mediom, zainteresowaniom odbiorców i nadawców zyskał zupełnie nowe, bezkompromisowe, niejednokrotnie brutalne oblicze.</p> Olga Białek-Szwed Copyright (c) 2020 Perspektywy Kultury https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-02-11 2020-02-11 24 1 129 138 Od sprzedawcy pierożków do generalissimusa. Zawrotna kariera Aleksandra Mienszykowa https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/pk/article/view/1428 <p>Artykuł jest poświęcony życiu i działalności publicznej Aleksandra Mienszykowa. Człowiek ten, pochodzący z nizin społecznych, dzię­ki przyjaźni z carem Piotrem I zdołał osiągnąć najwyższe stanowiska w administracji państwowej oraz najwyższe rangi dowódcze w rosyj­skiej armii i flocie wojennej. Aleksander Mienszykow należał rów­nież do najbogatszych, tuż po carze, ludzi w Rosji – posiadał ogrom­ne majątki ziemskie i liczne zakłady produkcyjne. Po śmierci Piotra I w 1725 r., bez rezultatu, próbował uchwycić w swoje ręce kierownictwo wszystkich spraw państwowych. W 1727 r. został aresztowany i skaza­ny wraz z rodziną na zesłanie do Bieriozowa na Syberii, gdzie zmarł dwa lata później. Cały zgromadzony przez niego majątek – pienią­dze, klejnoty, pałace i manufaktury – został przejęty na rzecz państwa.</p> Paweł Krokosz Copyright (c) 2020 Perspektywy Kultury https://creativecommons.org/licenses/by-nd/4.0 2020-02-11 2020-02-11 24 1 139 166