Perspektywy Kultury

Introduction

Anna Bugajska, Marek Liszka, Jacek Poznański — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

The present issue is the fruit of IV International City and Philosophy Congress which took place at the Ignatianum University in Cracow on 19–20 September 2024 under the theme “Movement(s) and Identity.” It was organized in collaboration between the Institute of Neophilology and the Institute of Philosophy under the leadership of the City and Philosophy Association, an international scholarly association and research network born in 2021, whose aim is to promote the knowledge related to urban studies and interdisciplinary approach to cities. It also attempts at strengthening and empowering citizenship structures, counteract exclusion, and foster constructive approaches to Otherness. In this it responds to the philosophy of the city, which is a novel development in contemporary philosophy and is little known in Poland. The organizing committee comprised of the then president of the Association, Prof. Julia Urabayen (Universidad de Navarra), Prof. Jorge León Casero (Universidad de Zaragoza), and the Ignatianum University’s team: Prof. Anna Bugajska, Dr. Marek Liszka, and Dr. Jacek Poznański SJ, thus uniting scholars interested in utopian studies, contemporary philosophy, migration studies and philosophy of science and technology. The resultant programme fostered discussion within carefully curated panels: City, History and the Arts; City, Society & Urbanism; Cosmotechnics, Ecosystems & Future Cities; Spaces, Migrations & Identities. The keynote lectures were delivered by Prof. Jacek Purchla (head of the Department of Economic and Social History and the UNESCO Chair for Heritage and Urban Studies at the Krakow University of Economics, Poland), Prof. Yuk Hui (Erasmus University of Rotterdam, Netherlands), and Prof. Adedoyin Teriba (Dartmouth College, USA). The event was attended by scholars from 18 countries (across 6 continents!), including Spain, Brazil, Colombia, Australia, Nigeria, China, the USA, the Netherlands, Germany and Peru.

Oblężenia zamków i obraz pogańskiego wroga litewskiego w Kronikach Krzyżackich

Yanina Ryier — wto, 30 cze 2026 15:14:37 +0000

Artykuł analizuje sposób przedstawiania pogańskich Litwinów w krzyżackich narracjach kronikarskich opisujących oblężenia zamków podczas krucjaty litewskiej. Zamiast rekonstrukcji działań oblężniczych czy technik wojennych, badanie koncentruje się na schematach narracyjnych, za pomocą których autorzy krzyżaccy ukazują pogańskie reakcje na sytuację oblężenia. Szczególną uwagę poświęcono powracającym motywom, takim jak nieustraszony opór, podstęp, ucieczka, prośby o pomoc, a także naciskowi kronikarzy na zdradę, strach i rozpacz oblężonych pogan. Analiza pokazuje, że motywy te nie są przedstawiane jako reakcje jednostkowe czy sytuacyjne, lecz funkcjonują jako trwałe elementy dyskursywnego obrazu pogańskiego wroga, ukształtowanego przez ideologię krucjatową. Sceny oblężeń są konsekwentnie ujmowane jako momenty próby psychologicznej i moralnej, w których wspólnoty pogańskie przedstawiane są jako wewnętrznie rozbite jeszcze przed poniesieniem klęski militarnej. Motywy samozniszczenia, zdrady i paniki służą interpretacji upadku ufortyfikowanych ośrodków jako klęski moralnej oraz znaku duchowego oddzielenia od porządku chrześcijańskiego, a nie wyłącznie jako rezultatu nierównowagi strategicznej.

Pół wieku francuskiej interwencji politycznej w Libanie

Christian Taoutel, Nasri Messarra, Josef Kraus — wto, 30 cze 2026 15:26:23 +0000

W niniejszym artykule przeanalizowano ewolucję polityki francuskiej wobec Libanu od wybuchu wojny domowej w Libanie w 1975 r. aż do niezwykle dynamicznego okresu 2020–2025. Wypełniono lukę w dotychczasowych badaniach, analizując rolę Francji nie w ujęciu epizodycznym, ale jako spójnego podmiotu w czterech fazach: wojen libańskich, Pax Syriana, okresu dominacji Iranu i Hezbollahu oraz najnowszej epoki, dla której charakterystyczne są eskalacja napięć w regionie, wojna w Strefie Gazy, starcia między Izraelem a Hezbollahem oraz przedłużająca się próżnia prezydencka w Libanie.Wykorzystując podejście porównawczo‑historyczne w połączeniu z analizą przebiegu wydarzeń, w niniejszym opracowaniu, opierając się na dokumentach ONZ, oświadczeniach francuskich władz, archiwach prasowych oraz literaturze przedmiotu, nakreślono elementy zarówno ciągłości, jak i zmiany. Wyniki badań ujawniają powtarzający się schemat, w ramach którego Francja priorytetowo traktowała strategię skoncentrowaną na państwie i zorientowaną na instytucje, promując suwerenność, reformy i odpowiedzialność za pomocą instrumentów prawnych i wielostronnych, a nie środków przymusu. Podejście to, przyjęte najpierw w odpowiedzi na wpływ Syrii, a później Iranu, okazało się najskuteczniejsze wtedy, gdy zasady i instrumenty polityczne były ze sobą spójne, a ambicje dostosowano do ograniczeń regionalnych.

Dziedzictwo kulturowe i tożsamość miasta w Atenach

Kamila Ziółkowska-Weiss — wto, 30 cze 2026 15:28:13 +0000

Celem artykułu jest przedstawienie Aten jako atrakcyjnej destynacji turystycznej, w której dziedzictwo kulturowe i historyczne kształtuje potencjał miasta dla turystów wybierających krótkie wyjazdy typu city break w opinii polskich turystów. Badania zostały przeprowadzone z wykorzystaniem metody sondażu diagnostycznego oraz obserwacji uczestniczącej. Narzędziem badawczym, którym posłużono się podczas badań, był kwestionariusz ankiety, który został przeprowadzony w 2024 r. na 134 osobach. Badania wykazały, że zdaniem respondentów najważniejszym czynnikiem potencjału turystycznego Aten w celu odbycia wyjazdu city break jest możliwość odwiedzenia zabytków o dużym znaczeniu historycznym (73,8%), a także dobre połączenie transportowe z miastami europejskimi oraz koszt wyjazdu, który zdaniem respondentów jest atrakcyjny cenowo w stosunku do innych europejskich miast (23,8%).

„Liczy się każda sekunda”

Małgorzata Martynuska — wto, 30 cze 2026 15:31:41 +0000

Artykuł analizuje tożsamość Chicago poprzez ukazanie miejskiego sektora gastronomicznego w serialu komediowo‑dramatycznym The Bear. Codzienne funkcjonowanie głównej restauracji serialu – The Original Beef of Chicagoland – stanowi metaforę złożoności pracy charakterystycznej dla całej branży gastronomicznej. Pracownicy restauracji zostali przedstawieni w kontekście systemu Kitchen Brigade, którego przejrzysta hierarchia odzwierciedla strukturę zależności pomiędzy poszczególnymi stanowiskami. Serialowa wizja gastronomii Chicago ujawnia etniczne zróżnicowanie miasta oraz jego historię migracyjną. Analiza pokazuje, w jaki sposób The Bear rozszerza swoje pole znaczeń – od realistycznego przedstawienia pracy w branży gastronomicznej po symboliczne ujęcie miejskiej wspólnoty. Poprzez wizualne przedstawienie architektonicznych ikon, topografię miejsc kulinarnych oraz ścieżkę dźwiękową zakorzenioną w muzycznej tradycji Chicago serial konstruuje wyrazistą reprezentację miasta. Specyfika Chicago, wyrażona słowami „Liczy się każda sekunda”, oddaje niepokój towarzyszący pracy w gastronomii i odzwierciedla adaptację bohaterów do rytmu życia w wielkomiejskiej przestrzeni.

Miasto i tożsamość w postmodernistycznych i metamodernistycznych architekstach

Mateusz Naporowski — wto, 30 cze 2026 15:44:30 +0000

Artykuł koncentruje się na przecięciu literatury i architektury. Pierwsza część analizuje Wieżowiec J.G. Ballarda (1975) oraz Niewidzialne miasta Italo Calvina (1972) – postmodernistyczne narracje upadku, które zacierają granicę między realnym a nierealnym oraz ukazują rozpad tożsamości pod wpływem skondensowanych i nieuchwytnych miast. Druga część pokazuje, w jaki sposób eksperymentalna powieść Johna Trefry’ego Massive (2024) realizuje przejście do modalności metamodernistycznej w kontekście miasta, łącząc temporalności i kładąc nacisk na kwestie etyczne. W tym celu wykorzystuje cyfrowość, przekształcając postmodernistyczną fragmentację, oraz zachęca czytelnika do aktywnego udziału w konstruowaniu znaczenia tekstu. Artykuł dowodzi, że metamodernistyczna konceptualizacja miasta komplikuje jego tekstową architekturę oraz proces kształtowania tożsamości.

Niebezpieczne miasto i inne formy urbicydu

Giovanni Perea Tinajero — wto, 30 cze 2026 15:46:41 +0000

Niniejszy tekst przedstawia interpretację miasta przez pryzmat sytuacji związanych z brakiem bezpieczeństwa, których doświadcza się w przestrzeni miejskiej. Wraz ze wzrostem liczby ludności i rosnącą globalną wzajemną zależnością brak bezpieczeństwa jawi się jako problem zarówno oczywisty, jak i ukryty w większości miast na całym świecie. W artykule zadano zatem pytanie, czy istnieje związek przyczynowo‑skutkowy między brakiem bezpieczeństwa a urbicydem. Kwestia ta została przeanalizowana przy użyciu spójnej metody paradygmatycznej i porównawczej, której celem jest znalezienie podobieństw między działaniami powodującymi brak bezpieczeństwa a dynamiką życia miejskiego. Na tej podstawie można stwierdzić, że powstawanie niebezpiecznych środowisk jawi się jako czynnik urbicydu, który podważa możliwość życia w wielu miastach, biorąc pod uwagę ich i tak już nierównomierny rozwój. W tym celu omawiamy niektóre przypadki braku bezpieczeństwa i jego różnorodne przejawy w przestrzeni miejskiej.

Wygnańcy cyfrowych miast

Anna Bugajska — wto, 30 cze 2026 15:50:25 +0000

Artykuł dotyczy zastosowania badań nad migracjami do badań nad cyberkulturą. W centralnym miejscu znajduje się postać wygnańca jako metafora kondycji ludzkiej w cyberprzestrzeni, w odniesieniu do filozofii migracji opracowanej przez Donatellę Di Cesare (2022) oraz badań nad kwestią wygnania autorstwa Madelaine Hron (2010) i Abdelmaleka Sayada (1999). Pierwsza część artykułu omawia doświadczenie wygnania z ciała, tj. odłączenia od fizyczności (Sisto, 2022), podczas gdy druga część dotyczy wygnania z nowoczesności, rozumianej jako stabilny zestaw ram odniesienia do metanarracji, i wejścia w symbolicznie nieuporządkowaną przestrzeń (Roscoe, 2024). W artykule twierdzi się, że oba te doświadczenia są zbliżone do doświadczeń migrantów. Badania nad migracjami dostarczają zatem istotnych spostrzeżeń na temat filozofii i polityki przestrzeni cyfrowych.

Serce Tenocha

Heidi Sohn — wto, 30 cze 2026 15:51:47 +0000

Niniejszy artykuł ujmuje opowiadanie historii jako kosmotechnikę, czyli kulturowo usytuowaną działalność techniczną, która jednoczy porządek kosmiczny i zobowiązanie moralne. Odwołując się do koncepcji technoróżnorodności Yuk Huia oraz do antropologicznych krytyk uniwersalnej technologii, tekst interpretuje nahuańskie/azteckie praktyki narracyjne, zwłaszcza kodeksy amoxtli i ich performatywne ponowne opowiadanie, jako interfejsy światotwórcze, które przechowują pamięć, koordynują przemieszczanie się i podtrzymują tożsamości zbiorowe, gdy oficjalne archiwa ulegają fragmentacji lub zniszczeniu. Krótka, kolista opowieść, oparta na lekturach kodeksów migracyjnych, zaprasza czytelnika do włączenia się w wędrówkę z Aztlánu do założenia Tenochtitlanu, a następnie do współczesnych mobilności rdzennych społeczności i Chicanos ponad granicą USA–Meksyk. Traktując kodeks nie tylko jako archiwum, lecz także jako technologię migracji, artykuł dowodzi, że narracja pozostaje przenośnym kontrarchiwum, zdolnym do rekonfigurowania kosmosu, moralności i techniki w warunkach przesiedlenia

Dobre życie w mieście?

Viktoria Bachmann — wto, 30 cze 2026 15:53:05 +0000

Poniższe refleksje zostały rozwinięte podczas interdyscyplinarnej dyskusji w Think Tanku Uniwersytetu w Kilonii: https://www.denkraum.uni-kiel.de/de. W ramach nadrzędnego tematu „Projektowanie urbanistyczne” badaliśmy różne wymiary urbanistyki w latach 2021–2023. Skupiłam się na komponencie etycznym. Chciałabym tu zbadać koncepcje etyczne leżące u podstaw różnych zasad przewodnich rozwoju miast. Niniejszy artykuł składa się z trzech części: (1) Po pierwsze, wyjaśnia, dlaczego warto angażować się w takie zasady przewodnie, omawiając konieczność rozwoju miast i związane z nim wymagania. (2) W drugiej części przedstawiam podstawowe założenia dwóch wpływowych zasad przewodnich: Karty Ateńskiej i Karty Lipskiej. Zostały wybrane jako reprezentatywne dla dwóch paradygmatów: Karty Ateńskiej dla funkcjonalnego miasta nowoczesności oraz Karty Lipskiej dla zwartego miasta o zróżnicowanym przeznaczeniu współczesności. (3) W trzecim kroku przeanalizowane zostają koncepcje etyczne zawarte w kartach, aby zbadać, czy karty te, podążając obraną ścieżką, są w stanie spełnić narzucone sobie standardy, i jakie luki pozostają z filozoficznego punktu widzenia.

Rola aplikacji komputerowych jako artefaktów kulturowych w przestrzeni społeczno kulturowej

Jacek Tomaszczyk, Agnieszka Gołda — wto, 30 cze 2026 15:54:23 +0000

Aplikacje komputerowe są bardzo popularnym narzędziem wykorzystywanym w niemal każdej sferze życia społecznego – od edukacji do rozrywki. Powodują, że egzystencja człowieka staje się łatwiejsza, a wykonywanie niektórych czynności w ogóle możliwe. Aplikacje komputerowe są efektem rozwoju technologicznego i zmieniających się potrzeb użytkowników. Ponieważ są intencjonalnym wytworem rąk i myśli człowieka, zakwalifikowano je do artefaktów kulturowych – wszechobecnych w otoczeniu społecznym. Celem badań jest scharakteryzowanie funkcji aplikacji komputerowych we współczesnym świecie i ich wpływu na rozwój kultury zwirtualizowanej i rzeczywistej. Wykorzystano metody obserwacyjną, egzemplifikacyjną i opisową, by zaprezentować te cechy aplikacji komputerowych, które dowodzą tego, że są one częścią rzeczywistości kulturowej. Równocześnie zastosowano metodę funkcjonalną, która umożliwiła podkreślenie roli aplikacji komputerowych. Jako narzędzia uniwersalne, inkluzyjne, substytucyjne, wspierające, integrujące itp. pozwalają użytkownikom na pełniejsze i dogodniejsze doświadczanie przestrzeni społecznej, w tym świata kultury. Są artefaktami kulturowymi postrzeganymi jako elementy ułatwiające funkcjonowanie całym społecznościom. Bez nich trudno wyobrazić sobie jakikolwiek rozwój i działanie w rzeczywistości wirtualnej i niewirtualnej.

„Obrazy sięgające głęboko” jako wsparcie wiary i tożsamości

Anna Markowska — wto, 30 cze 2026 15:55:48 +0000

Niektóre z obecnych klasztorów na Dolnym Śląsku znajdują się w budynkach niegdyś należących do niemieckich zakonnic, które musiały je opuścić po II wojnie światowej. Nowo przybyłe polskie zakonnice z jednej strony dbały o cenne dziedzictwo swoich poprzedniczek, a z drugiej starały się oswoić nieznaną przestrzeń i dostosować ją do specyficznej duchowości danego zakonu, poprzez niewielkie zmiany przestrzenne i wprowadzenie nowych dzieł sztuki. Obrazy towarzyszyły siostrom podczas ich licznych przeprowadzek. Odpowiedź na pytanie, w jaki sposób obrazy te wpływały na ich pobożność i dlaczego ich forma stanowiła duchowe wsparcie, jest trudna, choćby dlatego, że wymaga wyjścia poza historię i wejścia w niewyrażalną intymność sióstr. W jakim stopniu badacz może osadzić w kontekście i ująć w ramy historyczne postrzeganie świętego obrazu, a w jakim stopniu musi uznać, że dążenie do przekroczenia historii przenosi go w sferę tajemnicy? Drobne gesty i decyzje, podejmowane przez siostry, często stanowią cenne wskazówki pozwalające prześledzić zmieniającą się dynamikę obrazów w ramach procesu historycznego, na który wpływ miały liczne przemiany zarówno w Kościele, jak i w kraju. Z tych powodów metody zastosowane w niniejszym badaniu łączą historię mówioną, teologię wizualną, klasyczne metody analizy i porównania z historii sztuki oraz antropologię obrazu. Ponadto, uznając momenty niepewności, przyjęto perspektywę tzw. epistemologii niewiedzy, zgodnie ze współczesnymi koncepcjami feministycznymi, które priorytetowo traktują wiedzę opartą na zaufaniu.

Edukacja medialna jako zaniedbany element polityki zdrowia publicznego w Polsce

wto, 30 cze 2026 15:57:03 +0000

Celem artykułu jest ocena roli edukacji medialnej jako zaniedbywanego elementu polityki zdrowia publicznego w Polsce na przykładzie działań Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (dalej KRRiT). W badaniu zastosowano analizę jakościową sprawozdań rocznych wydawanych przez KRRiT w latach 1993–2021, koncentrując się na tym, jak inicjatywy edukacji medialnej są prezentowane i wdrażane. W badaniu stwierdzono, że mimo iż KRRiT jest prawnie odpowiedzialna za edukację medialną w Polsce, jej działania w tym obszarze wydają się marginalne, niespójne i pozbawione długofalowej strategii. Artykuł ujawnia znaczącą lukę między badaniami naukowymi pokazującymi związki między korzystaniem z mediów i dobrostanem a podejściem KRRiT do edukacji medialnej, które pomija ten ważny aspekt. Wyniki wskazują, że edukacja medialna w Polsce nie jest skutecznie koordynowana na poziomie państwa i nie uwzględnia kwestii dobrostanu, co wskazuje na poważny brak w polityce zdrowia publicznego. Badanie to przyczynia się do zrozumienia instytucjonalnych barier w skutecznym wdrażaniu edukacji medialnej i argumentuje za włączeniem kompetencji medialnych jako istotnego elementu strategii zdrowia publicznego.

Motywy anielskie w trzech kazaniach Szymona Starowolskiego

Dariusz Dybek — wto, 30 cze 2026 15:59:03 +0000

Artykuł omawia obecność motywów anielskich w trzech kazaniach Szymona Starowolskiego zamieszczonych w zbiorze Świątnica Pańska (Kraków 1645). Kanonik wawelski wyjaśnił tam m.in. znaczenie Świętego Michała Archanioła jako wodza wojsk anielskich; przedstawił bitwę między Michałem a Lucyferem na podobieństwo walki między orłem a żółwiem; wreszcie – ukazał cechy i zadania aniołów stróżów. Analiza tekstów Starowolskiego pozwala dostrzec, że większość jego wywodów jest parafrazą dzieł innych twórców, m.in. Paolo Aresiego i Pelbartusa de Themeswar.

Polacy internowani w brytyjskim obozie w Mazra’a w świetle notatek jednego z osadzonych

Artur Patek — wto, 30 cze 2026 16:00:11 +0000

W okresie od września 1940 do lipca 1941 r. władze brytyjskie internowały w miejscowości Mazra’a w Palestynie ponad pięćdziesięciu polskich uchodźców wojennych. Większość z nich została aresztowana na wniosek polskiego wywiadu wojskowego, który oskarżył ich o współpracę z obcymi służbami. Jednym z internowanych był inż. Czesław Horain, który podczas pobytu w obozie (listopad 1940 – lipiec 1941) prowadził notatki. Zapisywał tam – dzień po dniu – poszczególne wydarzenia z okresu swojego pobytu w obozie. Pomimo zwięzłości wpisów zawierają one wiele faktów i dobrze wypadają w porównaniu z materiałami źródłowymi innego pochodzenia. Ponieważ notatki Horaina stanowią jeden z nielicznych materiałów źródłowych dotyczących internowania w Mazra’a, ich publikację można uznać za niezbędną. Opublikowany dokument pochodzi z Archiwum Polskiego Instytutu i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie.

Apostazja w narracjach

Magdalena Grabowska — wto, 30 cze 2026 16:01:31 +0000

Niniejszy artykuł poświęcony został analizie motywów stojących za decyzją o apostazji, czyli formalnej rezygnacji z członkostwa we wspólnocie Kościoła Rzymskokatolickiego w Polsce. Na podstawie analizy dyskursu narracyjnego materiału pozyskanego na drodze wywiadów indywidualnych (35 rozmów) możliwe stało się wyodrębnienie sześciu dominujących motywów, z powodu których osoby badane w wieku 18–50+ zdecydowały się na złożenie w parafii zamieszkania aktu woli stwierdzającego chęć wystąpienia z Kościoła. Dzięki analizie treści oraz analizie struktury narracyjnej odkryłam komunikowane znaczenia odzwierciedlające z jednej strony elementy indywidualne, z drugiej wspólne zasoby dyskursywne. Dane dały dostęp do procesów tożsamościowych dziejących się w momencie, kiedy osoba odchodzi z organizacji, z którą w mniejszym lub większym stopniu była związana całe swoje dotychczasowe życie. Na pierwszy plan wysunęła się potrzeba wyrażenia sprzeciwu wobec wzorców instytucjonalnych, które zostały im narzucone w dzieciństwie. Do głosu doszła również potrzeba bycia słyszanym i słyszaną, jak i refleksyjne pozycjonowanie się w rozmowie, sygnalizujące świadomą potrzebę podzielenia się swoimi przemyśleniami oraz doświadczeniami. Przyczyny apostazji, o których mowa jest w niniejszym tekście, można podzielić na wewnętrzne oraz zewnętrzne. Do wewnętrznych zaliczyłam motywy emocjonalne, intelektualno‑duchowe i moralne, zaś do zewnętrznych wpisałam przyczyny społeczne, polityczne oraz instytucjonalne.

Królewicz w podróży

Katarzyna Kuras — wto, 30 cze 2026 16:15:59 +0000

Celem artykułu jest analiza podróży Fryderyka Krystiana Wettyna do Italii w latach 1738–1740 z uwzględnieniem stref współmierności i niewspółmierności kulturowej. Perspektywa skoncentrowana na osobistych doświadczeniach królewicza i oparta na jego notatkach z podróży odgrywa dwojaką rolę. Z jednej strony pozwala określić zakres strefy komfortu i bezpieczeństwa gwarantowany przez rozpowszechnioną w Europie dość spójną kulturę dworską, z drugiej strony umożliwia dostrzeżenie tych elementów, które były tożsame z przekraczaniem granic i doświadczaniem niewspółmierności kulturowej. Dzięki temu podróż królewicza – zorganizowana jako medyczna i edukacyjna eskapada – staje się tożsama z procesem jego dojrzewania, kształtowania się artystycznego gustu oraz eksplorowania niezależności w zakresie, który byłby niemożliwy do osiągnięcia na warszawsko‑drezdeńskim dworze Augusta III.

Zarządzanie mediami w dyscyplinie nauk o komunikacji społecznej i mediach

Anna Jupowicz Ginalska — wto, 30 cze 2026 00:00:00 +0000

W artykule analizuję pozycję zarządzania mediami w dyscyplinie nauki o komunikacji społecznej i mediach. Zmierzam do wstępnej diagnozy tego zjawiska, przyjmując kształcenie akademickie za główną perspektywę analizy. Tekst, mający charakter eksploracyjny, opiera się na wynikach badań jakościowych. Złożyły się na nie 21 częściowo ustrukturyzowane wywiady z badaczami czterech uczelni, które oferują edukację w obszarze zarządzania mediami (Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Papieski im. Jana Pawła II w Krakowie i Uniwersytet Marii Curie‑Skłodowskiej w Lublinie). Wyniki wskazują na to, że rozwój ZM w Polsce ograniczają głównie brak spójnego aparatu pojęciowego, niska mobilność wiedzy, niedostatek kadr i rozbieżność między badaniami a praktyką dydaktyczną. Twierdzę, że problemy te można zniwelować przez wzmocnienie ram instytucjonalnych ZM, a także rozwój rodzimej i międzynarodowej współpracy akademickiej. Zaprezentowane konkluzje można wykorzystać w dyskusji nad przekształceniem zarządzania mediami w subdyscyplinę nauk o komunikacji społecznej i mediach, która byłaby zdolna wzmocnić ją w obszarze badawczym, dydaktycznym i wdrożeniowym.

Badania regionalistyczne w Małopolsce i historia regionalna jako element wychowania patriotycznego

Konrad Meus — wto, 30 cze 2026 16:21:43 +0000

W roku 1890 we Lwowie odbył się II Zjazd Historyków Polskich, w trakcie którego założyciel Towarzystwa Historycznego Ksawery Liske podniósł potrzebę poznawania dziejów lokalnych i „prowincjonalnych”, gdyż tylko w ten sposób można zaznajomić się z całością historii Rzeczypospolitej. Od tamtego momentu rozpoczął się intensywny rozwój badań regionalistycznych, którego przedstawicielami byli m.in. reprezentanci lwowskiej szkoły historycznej z Franciszkiem Bujakiem i Adamem Szelągowskim na czele. Zaangażowanie rzeszy znakomitych historyków i geografów w ten rodzaj badań skutkowało wzmocnieniem ich prestiżu, a przez to kształtowaniem programów edukacyjnych, w których znalazło się miejsce na lekcje krajoznawstwa i historii regionalnej. „Kamienie milowe” w tych działaniach zostały położone w 1926 r., gdy przyjęto Program regionalizmu polskiego, który zakładał, iż „autorytet państwa i wolność obywateli, interesów lokalnych i potrzeb całości, jest podstawą jedności państwa” (Program regjonalizmu polskiego, 1926, s. 221). Po II wojnie światowej nastąpił wyraźny regres w badaniach regionalistycznych i w edukacji regionalnej, które utożsamiano z separatyzmami, a później również z niekontrolowanymi ruchami społecznymi. Pomimo tych oraz innych przeszkód lata 80. były czasem intensyfikacji prac badawczych dotyczących historii regionów oraz miast i wsi małopolskich. Boom na tego typu badania nastąpił jednak po 1989 r. W ostatnich latach obserwujemy, że badania te jeszcze mocniej się profesjonalizują, czego efektem jest poszerzona o zagraniczne archiwa i biblioteki heurystyka oraz stosowanie zaawansowanych metod badawczych. Nie sposób nie zauważyć, że wraz z rozwojem płaszczyzny naukowej dynamicznie zmieniła się in plus sfera edukacyjna obejmująca zagadnienia regionalistyczne. Sfera ta wykracza poza mury szkolne i wkracza z impetem m.in. w przestrzeń muzealniczą.

Pamięć o pielgrzymkach i nauczaniu Jana Pawła II w Chorwacji

Grzegorz Godawa, Magdalena Jankosz, Arkadiusz Krasicki, Paweł Różycki — wto, 30 cze 2026 16:23:49 +0000

Chorwację uznaje się za kraj, w którym pamięć o Janie Pawle II jest bardzo wyraźna i poniekąd wyjątkowa. Wiąże się to z faktem, że papież pielgrzymował tam trzy razy i podkreślał swój silny związek z tym państwem. Celem poniższego artykułu jest pokazanie, jakie formy obecnie, po upływie 21 lat od śmierci papieża i 23 lat od jego ostatniej pielgrzymki do Chorwacji, przyjmuje upamiętnianie osoby Jana Pawła II w Chorwacji i jak bardzo jest intensywne. Metodą badawczą wykorzystaną w części empirycznej był sondaż diagnostyczny przeprowadzony wśród mieszkańców archidiecezji zadarskiej. Pytania sformułowane w autorskim narzędziu badawczym dotyczyły czterech głównych obszarów: dominujących form pamięci o pielgrzymkach i nauczaniu Jana Pawła II w świadomości Chorwatów, wpływu dziedzictwa papieża na religijność i postawy moralne badanych, zwłaszcza w kontekście wychowania rodzinnego, materialnych form upamiętniania, takich np. jak pomniki, tablice czy nazwy ulic, wreszcie roli mediów i organizacji społeczno-religijnych w podtrzymywaniu pamięci o Janie Pawle II. W pierwszej części artykułu został ukazany historyczny, społeczny i eklezjalny kontekst pielgrzymek Jana Pawła II do Chorwacji, w drugiej części przedstawiono nauczanie papieża w czasie tych pielgrzymek, w trzeciej zaś zostały przeanalizowane wyniki badań własnych dotyczących dziedzictwa papieskiego pielgrzymowania do tego kraju.

Bez Boga nie ma zbawienia

Wojciech Słomski — wto, 30 cze 2026 16:25:11 +0000

Publikacja Bez Boga nie ma zbawienia ma formę rozmowy-rzeki i sytuowana jest w przestrzeni publicystyki religijnej o wyraźnym charakterze interwencyjnym. Już na poziomie formalnym widoczny jest jej zasadniczy problem: brak wyraźnie określonej metodologii teologicznej. Autor, będący teologiem akademickim, nie prowadzi systematycznej argumentacji, nie rekonstruuje stanowisk przeciwnych ani nie wchodzi w rzeczywisty dialog z aktualnym stanem badań teologicznych czy socjologicznych (Kowalczyk i Sosnowski, 2026).