% !TeX root = ../z.tex
%
% = vim: filetype=tex :set fileencoding=utf-8 ======= aącćeęlłnńoósśxźzż

\begin{elementlit}
{Paulina Łośko}
{\autor{Paulina \kapit{Łośko}}\afiliacja{\wydzf, \aik}}
{Pstrokaty Wszechświat}
{Pstrokaty Wszechświat (recenzja książki Owena Gingericha \textit{Boski wszechświat})}
{The Motley Universe (Review of Owen Gingerich's \textit{God's Universe})}%kor+
\index{Łośko, P.}

\oDef{\oHopkins}{Hopkins}{Hopkins, G.M.}
\oDef{\oGingerich}{Gingerich}{Gingerich, O.J.}
\oDef{\oDobrzycki}{Dobrzycki}{Dobrzycki, J.}
\oDef{\oHeller}{Heller}{Heller, M.}

\begin{flushright}
\textit{Za wszystko, co pstrokate, chwała niech będzie Panu ---}

\textit{Za niebo wielobarwne jak łaciate cielę;}

\textit{Za grzbiety pstrągów, różem nakrapiane w~cętki;}

\textit{Za skrzydła zięb; żar szkarłatny rozłupanych kasztanów;}

\textit{Za ziemię w~działkach, w~kawałkach --- za ugór i~za zieleń;}

\textit{I~za rzemiosło wszelkie, jego narzędzia i~sprzęty.}
\\[1ex]
	(Gerard Manley \oHopkins, G.M., ,,Pstre piękno''\footnote{
W: \cite{Baranczak:OdChaucera}, s.~389.})
\end{flushright}

Owen Jay \oGingerich{} urodził się w~1930 roku. Obecnie jest emerytowanym 
profesorem astronomii i~historii nauki na Uniwersytecie Harvarda (USA).
Prowadził --- między innymi --- dogłębne badania nad pracami Jana \oKepler[a] (1571-1630) 
i~Mikołaja \oKopernik[a] (1473-1543). 
Jest członkiem Amerykańskiej Akademii Sztuk i~Nauk Amerykańskiego Towarzystwa Filozoficznego, 
Międzynarodowej Unii Astronomicznej oraz wielu innych towarzystw naukowych. 
23 czerwca 2008 roku Uniwersytet Zielonogórski nadał Owenowi \oGingerich[owi] 
tytuł Doktora \textit{honoris causa}.

Ksiądz Michał \oHeller{}\footnote{ 
Ks. prof. Michał \oHeller{} --- polski filozof przyrody specjalizujący się 
w~kosmologii relatywistycznej, teolog, który szczególną uwagę zwraca 
na relację zachodzącą pomiędzy nauką a~wiarą.  
W~2008 roku, jako pierwszy Polak, otrzymał Nagrodę Templentona przyznawaną 
za przełamywanie barier między nauką a~religią. Jest on autorem licznych 
książek, publikacji naukowych oraz fundatorem i~dyrektorem Centrum Kopernika 
Badań Interdyscyplinarnych w~Krakowie.} 
w~przedmowie do „Boskiego wszechświata” przybliża nam 
naukowe i~\dyw{filozoficzno}{religijne} poglądy \oGingerich[a]:

\cytuj{
Owen Gingerich\index{Gingerich, O.} skorzystał z~okazji, aby przedstawić swoje 
filozoficzne i~religijne poglądy w~szerokim kontekście uprawianej przez siebie nauki […] 
wiele miejsca w~książce zajmuje problem „przystosowania” Wszechświata do wytworzenia 
i~podtrzymywania życia. Gingerich\index{Gingerich, O.} pokazuje, że ewolucja biologiczna 
jest włóknem ewolucji całego Kosmosu\footnote{ 
\cite{Gingerich:Boski}, s.~X-XI.}.
}

Przedstawia też historię spotkania \oGingerich[a] z~polskim historykiem astronomii 
Jerzym \oDobrzycki[m], które zaowocowało aktywnym udziałem Autora „Boskiego 
wszechświata” w~przygotowaniach do uroczystości pięćsetlecia urodzin Mikołaja \oKopernik[a].

Książka „Boski wszechświat” jest zbiorem wykładów wygłoszonych przez Owena \oGingerich[a] 
w~2005 roku na Uniwersytecie Har\-varda. 
Na strukturę książki, obok przedmowy, prologu i~epilogu, składają się trzy rozdziały. 
Prolog to „podróż”, do której \oGingerich{} zaprasza czytelnika, by ukazać mu, kiedy 
zrodziła się jego niesamowita pasja i~zainteresowanie astronomią oraz jak przebiegała 
jego dalsza kariera naukowa.

Pierwszy rozdział książki poświęcony został kwestii „mierności”. 
Konkretnie rzecz biorąc, Autor zastanawia się, czy mierność to dobry pomysł 
na zrozumienie miejsca, jakie człowiek zajmuje we wszechświecie. 
Tytuł drugiego rozdziału również przybiera postać pytania: 
„Czy uczonemu wolno wierzyć w~tzw. zamysł?”. 
A~więc, czy naukowiec, przyjmując naukowe teorie wyjaśniające powstanie 
i~początek Wszechświata, może je pogodzić z~wiarą we Wszechświat zaprojektowany 
w~sposób celowy przez Boga? 
Ostatni rozdział związany jest z~pytaniami „bez odpowiedzi”, ponieważ często nie są to 
pytania naukowe \textit{sensu stricto}, lecz kwestie mające charakter metafizyczny 
i~wykraczające poza naukowe ramy uzasadnienia.

Owen \oGingerich{} w~omawianej książce porusza także sprawę kopernikańską, 
komentuje poglądy ewolucjonistów, odnosi się do społecznego ruchu zwolenników 
tzw. Inteligentnego Projektu. 
Swoje uzasadnienia opiera na najnowszych osiągnięciach astronomii i~kosmologii. 
Jest to swego rodzaju kompendium wiedzy umożliwiające zrozumienie problemów, 
jakie napotyka na swojej drodze sama nauka. 
Należy zwrócić uwagę, iż obok uzasadnień naukowych Autor tworzy przestrzeń dla 
rozstrzygnięć na gruncie metafizyki, których nie da się zweryfikować ściśle naukowo, 
empirycznie, gdyż przekraczają one granice wąskich metod stosowanych w~naukach 
przyrodniczych. 
Jak wskazuje sam tytuł książki --- „Boski wszechświat” --- Autor rozpatruje możliwość 
obecności Boga we wszechświecie. 
\oGingerich{} stara się odkryć przed czytelnikiem misterną i~głęboką strukturę Kosmosu. 
Zadaje też fundamentalne pytanie: czy możliwe jest odkrycie prawdy o~wszechświecie 
tylko za pomocą nauk szczegółowych, czy może Wszechświat to dzieło Mądrego Stwórcy 
i~do poznania Kosmosu konieczna jest wiara badacza?

Ta skromnie wyglądająca książeczka rozważa niezwykle ciekawy i~istotny problem 
relacji wiary do nauki, poszukuje prawdy o~powstaniu Wszechświata i~człowieka. 
Jest próbą odpowiedzi na takie --- między innymi --- pytania, jak: Czy wiara koliduje 
z~metodą naukową? Czy naukowiec może być osobą wierzącą? 
Warto w~tym miejscu podkreślić, iż udzielone odpowiedzi nie są oparte na „ślepych” 
intuicjach autora, lecz są wsparte wiedzą z~zakresu nauki oraz historii nauki.

Należy przyznać, że właściwie od momentu, kiedy człowiek pojawił się na Ziemi, 
zadaje on sobie pytania o~przyczynę sprawczą i~celową swego istnienia oraz 
pytania dotyczące powstania świata jako całości w~jego najszerszym wymiarze. 
Wszechświat jest jednak „bezkresem”, którego człowiek nie jest w~stanie do końca poznać 
i~ogarnąć. 
Mimo to ludzie usilnie pragną zbliżyć się do prawdy o~wszechświecie; 
prowadzą w~tym zakresie badania i~obserwacje, ponieważ poznanie 
rzeczywistości tego, co stworzone, zbliża nas do samego Stwórcy.

Mimo że książka zawiera sporo szczegółowych opisów z~zakresu fizyki, astronomii 
czy biologii --- co może być pewną trudnością dla nieprzygotowanego czytelnika, 
niebędącego ekspertem w~tych dziedzinach --- pobudza ona do myślenia i~refleksji. 
Poszerza horyzonty myślowe, zwraca uwagę na kontekst historyczny, będący niezbędnym 
elementem w~udzielaniu odpowiedzi na fundamentalne pytania dotyczące złożoności 
Wszechświata i~życia człowieka. 
Książkę zdecydowanie polecam --- szczególnie tym osobom, które są zainteresowane  
problematyką związków nauki z~religią.


\end{elementlit}