% !TeX root = ../z.tex
%
% = vim: filetype=tex :set fileencoding=utf-8 ======= aącćeęlłnńoósśxźzż

\begin{elementlit}
{Wiesław Szuta}
{\autor{Wiesław \kapit{Szuta}}
\afiliacja{%Zakład Nauk Humanistycznych i~Społecznych,
Wyższa Szkoła Medyczna w~Sosnowcu}}
{Roman Darowski, \textit{Filozofia jezuitów}}
{Roman Darowski, \textit{Filozofia jezuitów na ziemiach dawnej
Rzeczypospolitej w~XIX wieku}}
{Roman Darowski, \textit{The Philosophy of the Jesuits in the Territories of the Former Commonwealth: Poland, Lithuania, Belarus and Ukraine in the 19th Century}}%kor+
\index{Szuta, W.}


\oDef{\oDarowski}{Darowski}{Darowski, R.}
\oDef{\oSmiglecki}{Śmiglecki}{Śmiglecki, M.}
\oDef{\oTylkowski}{Tylkowski}{Tylkowski, W.}
\oDef{\oFrancisz}{Francisz}{Franciszek = Franciszek = Bergoglio, J.M.}
\oDef{\oDmowski}{Dmowski}{Dmowski, J.A.}
\oDef{\oBuczynski}{Buczyński}{Buczyński, W.} 
\oDef{\oAngiolini}{Angiolini}{Angiolini, J.} 
\oDef{\oKautn}{Kautn}{Kautny, F.} 
\oDef{\oNuckowski}{Nuckowski}{Nuckowski, J.} 
\oDef{\oCozel}{Cozel}{Cozel, F.}
\oDef{\oSchaaf}{Schaaf}{Schaaf, H.}
 

Ks. Roman \oDarowski{} SJ jest profesorem zwyczajnym Akademii Ignatianum 
w~Krakowie, autorem blisko 400 publikacji, spośród których --- wydanych lub 
wznowionych w~ostatnich latach --- wymienić należy \textit{Filozofię człowieka}\footnote{ 
\cite{Darowski:FilozofiaCzłowieka}; przekład angielski w~druku.} 
oraz obszerne opracowanie zatytułowane \textit{Wkład Polaków do myśli 
filozoficznej na świecie}\footnote{ 
\cite{Darowski:Wkład}.}, 
wydane również w~języku angielskim\footnote{ 
\cite{Darowski:Polish}.}.

Zainteresowania naukowe ks. \oDarowski[ego] w~znacznej mierze dotyczyły 
dziejów filozofii jezuitów na ziemiach polskich. Z~tego zakresu opublikował 
ponad 100 artykułów, a~w~formie książek ukazały się m.in. następujące 
prace: \textit{Filozofia w~szkołach jezuickich w~Polsce w~XVI wieku}\footnote{ 
\cite{Darowski:FilozofiawSzkołach}.}, 
\textit{Studia z~filozofii jezuitów w~Polsce w~XVII i~XVIII wieku}\footnote{ 
\cite{Darowski:StudiazFilozofii}.}, 
\textit{Studies in the Philosophy of the Jesuits in Poland in the 16th to 
18th Centuries}\footnote{ 
\cite{Darowski:Studies}.},  
\textit{Filozofia jezuitów w~Polsce w~XX wieku}\footnote{ 
\cite{Darowski:FilozofiaJezuitówXX}.}, 
\textit{,,Tezy z~całej filozofii'' z~Krakowskiego Kolegium Jezuitów 
(1894)}\footnote{ 
\cite{Darowski:Tezy}. 
Więcej informacji o~\oDarowski[m] można znaleźć w~książce:  
\cite{Ziemianski:Philosophia}.}.

Najnowsza książka ks. \oDarowski[ego] dotyczy filozofii jezuitów uprawianej 
w~XIX wieku w~Polsce (ściślej na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej). 
Składa się ona z~trzech zasadniczych części. 
\textit{Pierwsza} część jest próbą syntezy myśli filozoficznej jezuitów tego wieku. 
\textit{Druga} to obszerny i~szczegółowy słownik autorów i~wykładowców jezuickich, 
zawierający ich biografie oraz ocenę ich poglądów. 
W~tej części znajdujemy podstawowe informacje o~wykładowcach, których dorobek 
nie był do tej pory powszechnie znany, co podnosi znaczenie i~rangę omawianej książki. 
\textit{Trzecią} część stanowi antologia tekstów wybitniejszych filozofów omawianych 
przez autora, a~także reprinty i~przekłady wybranych tekstów. 
Z~badań \oDarowski[ego] wynika, że takimi filozofami byli przede
 wszystkim: Marian \oMorawsk[i], Józef Alojzy \oDmowski, Wincenty \oBuczynski, 
Józef \oAngiolini, Franciszek \oKautn[y] oraz Jan \oNuckowski. 
Pod koniec książki zamieszczony też został wykaz publikacji jezuitów 
zagranicznych, którzy wydawali teksty filozoficzne w~języku polskim.

Opracowanie obejmuje zasadniczo wiek XIX. 
W~niektórych jednak przypadkach autor wychodzi poza to stulecie. 
Dotyczy to kilku jezuitów ,,z~przełomu wieków'' --- wtedy, gdy ich 
działalność była znacząca zarówno w~XIX, jak i~w~XX wieku. 
Są to w~szczególności: Feliks \oCozel, Jan \oNuckowski{} i~Heinrich \oSchaaf, 
których biogramy zostały także zamieszczone --- choć w~krótszej formie --- w~książce 
Romana \oDarowski[ego] pt. \textit{Filozofia jezuitów w~Polsce w~XX wieku}\footnote{ 
\cite{Darowski:FilozofiaJezuitówXX}.}.

Roman \oDarowski{} rozumie filozofię szeroko i~uwzględnia różne jej 
przejawy zarówno w~dziedzinie teoretycznej, jak i~praktycznej. 
Przez ,,ziemie dawnej Rzeczypospolitej'' --- o~których mowa w~tytule 
omawianej książki --- rozumie on Rzeczypospolitą w~granicach 
historycznych, w~szczególności przedrozbiorowych. 
Chodzi także o~te tereny, które obecnie należą do Litwy, Białorusi i~Ukrainy. 
Wiek XIX to --- jak wiadomo --- okres zaborów i~Polska jako państwo nie 
występowała na mapie Europy. 

Objętość haseł osobowych jest dość zróżnicowana. 
Decydowała o~tym --- jak zaznacza \oDarowski{} --- nie tylko wartość merytoryczna 
twórczości omawianych przez niego filozofów, ale niekiedy także dostępność 
spuścizny danego autora i~stan zaawansowania prac o~nim. 
Obszerniejszy tekst hasła niekoniecznie świadczy o~większej randze danego filozofa,
a~jedynie o~większej ilości informacji, które się o~nim zachowały. 
Mniej miejsca poświęcono tym autorom, którzy doczekali się już obszerniejszych 
opracowań, do których \oDarowski{} odsyła zainteresowanych czytelników.

Szczególne miejsce wśród jezuitów--filozofów XIX~wieku --- 
a~tym samym w~książce \oDarowski[ego] --- zajmuje najwybitniejszy 
z~nich, a~mianowicie Marian Ignacy \oMorawsk[i]. 
Wprawdzie jego myśl często była przedmiotem zainteresowania historyków 
filozofii, jednak ciągle w~stopniu niewystarczającym --- jak słusznie zauważa 
autor \textit{Filozofii jezuitów}.

\textit{Filozofia jezuitów na ziemiach dawnej Rzeczpospolitej} wypełnia lukę 
w~badaniach nad filozofią jezuitów w~Polsce, jakie \oDarowski{} prowadził 
przez wiele lat. 
Opublikował wprawdzie wcześniej kilka artykułów i~haseł encyklopedycznych 
z~tego zakresu, ale nie było dotąd osobnego, obszerniejszego opracowania 
całości filozofii jezuitów tego wieku. 
Wydana właśnie książka wieńczy to dzieło. 
Wolno więc stwierdzić, że filozofia jezuitów w~Polsce od XVI do XX wieku 
została już~opracowana. 
Sam autor tak o~tym pisze: 
\medskip
\Cytuj{
Można zatem obecnie uznać, że filozofia jezuitów w~Polsce od XVI do XX wieku 
została już --- najogólniej biorąc --- opracowana. 
Nie znaczy to oczywiście, że wszystko zostało wykonane w~pełni i~zadowalająco. 
Do zrobienia w~tej dziedzinie zostało jeszcze sporo i~dlatego zamierzam w~jakiejś 
mierze zajmować się nią nadal. 
Mimo to uważam, że zasadnicza, główna praca została już wykonana.

Na uzupełnienie, względnie na pogłębienie czekają jeszcze w~szczególności 
następujące zagadnienia: 
pełniejsze opracowanie myśli  filozoficznej, zwłaszcza logicznej Marcina 
Śmigleckiego\index{Śmiglecki, M.} (1563--1618), 
poglądy etyczne jezuitów, zwłaszcza w~XVII w., 
niezwykle bogata i~różnorodna spuścizna Wojciecha 
Tylkowskiego\index{Tylkowski, W.} (1624--1695) 
oraz --- jak wspomniano wyżej --- filozofia Mariana 
Morawskiego\index{Morawski, M.I.} (1845--1901)\footnote{
\cite{Darowski:FilozofiaJezuitowXIX}, s.~15.}. 
}

Książka, dedykowana Papieżowi \oFrancisz[kowi], ma dwujęzyczne 
(polskie i~angielskie) strony tytułowe i~spisy treści, a~także obszerne 
streszczenie w~języku angielskim (ss.~357-373), dające wystarczającą 
możliwość zapoznania się z~treścią książki tym, którzy nie znają języka 
polskiego. 
Jest też zaopatrzona w~indeksy osób i~nazw geograficznych. 
Całości dopełnia bogaty materiał ilustracyjny.

Wydana właśnie praca jest ważnym przyczynkiem do poznania filozofii 
polskiej w~XIX wieku i~niewątpliwie zainteresuje historyków tego okresu. 


\end{elementlit}
