% !TeX root = ../z.tex % % = vim: filetype=tex :set fileencoding=utf-8 ======= aącćeęlłnńoósśxźzż \begin{elementlit} {Wiesław Szuta} {\autor{Wiesław \kapit{Szuta}} \afiliacja{%Zakład Nauk Humanistycznych i~Społecznych, Wyższa Szkoła Medyczna w~Sosnowcu}} {Roman Darowski, \textit{Filozofia jezuitów}} {Roman Darowski, \textit{Filozofia jezuitów na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej w~XIX wieku}} {Roman Darowski, \textit{The Philosophy of the Jesuits in the Territories of the Former Commonwealth: Poland, Lithuania, Belarus and Ukraine in the 19th Century}}%kor+ \index{Szuta, W.} \oDef{\oDarowski}{Darowski}{Darowski, R.} \oDef{\oSmiglecki}{Śmiglecki}{Śmiglecki, M.} \oDef{\oTylkowski}{Tylkowski}{Tylkowski, W.} \oDef{\oFrancisz}{Francisz}{Franciszek = Franciszek = Bergoglio, J.M.} \oDef{\oDmowski}{Dmowski}{Dmowski, J.A.} \oDef{\oBuczynski}{Buczyński}{Buczyński, W.} \oDef{\oAngiolini}{Angiolini}{Angiolini, J.} \oDef{\oKautn}{Kautn}{Kautny, F.} \oDef{\oNuckowski}{Nuckowski}{Nuckowski, J.} \oDef{\oCozel}{Cozel}{Cozel, F.} \oDef{\oSchaaf}{Schaaf}{Schaaf, H.} Ks. Roman \oDarowski{} SJ jest profesorem zwyczajnym Akademii Ignatianum w~Krakowie, autorem blisko 400 publikacji, spośród których --- wydanych lub wznowionych w~ostatnich latach --- wymienić należy \textit{Filozofię człowieka}\footnote{ \cite{Darowski:FilozofiaCzłowieka}; przekład angielski w~druku.} oraz obszerne opracowanie zatytułowane \textit{Wkład Polaków do myśli filozoficznej na świecie}\footnote{ \cite{Darowski:Wkład}.}, wydane również w~języku angielskim\footnote{ \cite{Darowski:Polish}.}. Zainteresowania naukowe ks. \oDarowski[ego] w~znacznej mierze dotyczyły dziejów filozofii jezuitów na ziemiach polskich. Z~tego zakresu opublikował ponad 100 artykułów, a~w~formie książek ukazały się m.in. następujące prace: \textit{Filozofia w~szkołach jezuickich w~Polsce w~XVI wieku}\footnote{ \cite{Darowski:FilozofiawSzkołach}.}, \textit{Studia z~filozofii jezuitów w~Polsce w~XVII i~XVIII wieku}\footnote{ \cite{Darowski:StudiazFilozofii}.}, \textit{Studies in the Philosophy of the Jesuits in Poland in the 16th to 18th Centuries}\footnote{ \cite{Darowski:Studies}.}, \textit{Filozofia jezuitów w~Polsce w~XX wieku}\footnote{ \cite{Darowski:FilozofiaJezuitówXX}.}, \textit{,,Tezy z~całej filozofii'' z~Krakowskiego Kolegium Jezuitów (1894)}\footnote{ \cite{Darowski:Tezy}. Więcej informacji o~\oDarowski[m] można znaleźć w~książce: \cite{Ziemianski:Philosophia}.}. Najnowsza książka ks. \oDarowski[ego] dotyczy filozofii jezuitów uprawianej w~XIX wieku w~Polsce (ściślej na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej). Składa się ona z~trzech zasadniczych części. \textit{Pierwsza} część jest próbą syntezy myśli filozoficznej jezuitów tego wieku. \textit{Druga} to obszerny i~szczegółowy słownik autorów i~wykładowców jezuickich, zawierający ich biografie oraz ocenę ich poglądów. W~tej części znajdujemy podstawowe informacje o~wykładowcach, których dorobek nie był do tej pory powszechnie znany, co podnosi znaczenie i~rangę omawianej książki. \textit{Trzecią} część stanowi antologia tekstów wybitniejszych filozofów omawianych przez autora, a~także reprinty i~przekłady wybranych tekstów. Z~badań \oDarowski[ego] wynika, że takimi filozofami byli przede wszystkim: Marian \oMorawsk[i], Józef Alojzy \oDmowski, Wincenty \oBuczynski, Józef \oAngiolini, Franciszek \oKautn[y] oraz Jan \oNuckowski. Pod koniec książki zamieszczony też został wykaz publikacji jezuitów zagranicznych, którzy wydawali teksty filozoficzne w~języku polskim. Opracowanie obejmuje zasadniczo wiek XIX. W~niektórych jednak przypadkach autor wychodzi poza to stulecie. Dotyczy to kilku jezuitów ,,z~przełomu wieków'' --- wtedy, gdy ich działalność była znacząca zarówno w~XIX, jak i~w~XX wieku. Są to w~szczególności: Feliks \oCozel, Jan \oNuckowski{} i~Heinrich \oSchaaf, których biogramy zostały także zamieszczone --- choć w~krótszej formie --- w~książce Romana \oDarowski[ego] pt. \textit{Filozofia jezuitów w~Polsce w~XX wieku}\footnote{ \cite{Darowski:FilozofiaJezuitówXX}.}. Roman \oDarowski{} rozumie filozofię szeroko i~uwzględnia różne jej przejawy zarówno w~dziedzinie teoretycznej, jak i~praktycznej. Przez ,,ziemie dawnej Rzeczypospolitej'' --- o~których mowa w~tytule omawianej książki --- rozumie on Rzeczypospolitą w~granicach historycznych, w~szczególności przedrozbiorowych. Chodzi także o~te tereny, które obecnie należą do Litwy, Białorusi i~Ukrainy. Wiek XIX to --- jak wiadomo --- okres zaborów i~Polska jako państwo nie występowała na mapie Europy. Objętość haseł osobowych jest dość zróżnicowana. Decydowała o~tym --- jak zaznacza \oDarowski{} --- nie tylko wartość merytoryczna twórczości omawianych przez niego filozofów, ale niekiedy także dostępność spuścizny danego autora i~stan zaawansowania prac o~nim. Obszerniejszy tekst hasła niekoniecznie świadczy o~większej randze danego filozofa, a~jedynie o~większej ilości informacji, które się o~nim zachowały. Mniej miejsca poświęcono tym autorom, którzy doczekali się już obszerniejszych opracowań, do których \oDarowski{} odsyła zainteresowanych czytelników. Szczególne miejsce wśród jezuitów--filozofów XIX~wieku --- a~tym samym w~książce \oDarowski[ego] --- zajmuje najwybitniejszy z~nich, a~mianowicie Marian Ignacy \oMorawsk[i]. Wprawdzie jego myśl często była przedmiotem zainteresowania historyków filozofii, jednak ciągle w~stopniu niewystarczającym --- jak słusznie zauważa autor \textit{Filozofii jezuitów}. \textit{Filozofia jezuitów na ziemiach dawnej Rzeczpospolitej} wypełnia lukę w~badaniach nad filozofią jezuitów w~Polsce, jakie \oDarowski{} prowadził przez wiele lat. Opublikował wprawdzie wcześniej kilka artykułów i~haseł encyklopedycznych z~tego zakresu, ale nie było dotąd osobnego, obszerniejszego opracowania całości filozofii jezuitów tego wieku. Wydana właśnie książka wieńczy to dzieło. Wolno więc stwierdzić, że filozofia jezuitów w~Polsce od XVI do XX wieku została już~opracowana. Sam autor tak o~tym pisze: \medskip \Cytuj{ Można zatem obecnie uznać, że filozofia jezuitów w~Polsce od XVI do XX wieku została już --- najogólniej biorąc --- opracowana. Nie znaczy to oczywiście, że wszystko zostało wykonane w~pełni i~zadowalająco. Do zrobienia w~tej dziedzinie zostało jeszcze sporo i~dlatego zamierzam w~jakiejś mierze zajmować się nią nadal. Mimo to uważam, że zasadnicza, główna praca została już wykonana. Na uzupełnienie, względnie na pogłębienie czekają jeszcze w~szczególności następujące zagadnienia: pełniejsze opracowanie myśli filozoficznej, zwłaszcza logicznej Marcina Śmigleckiego\index{Śmiglecki, M.} (1563--1618), poglądy etyczne jezuitów, zwłaszcza w~XVII w., niezwykle bogata i~różnorodna spuścizna Wojciecha Tylkowskiego\index{Tylkowski, W.} (1624--1695) oraz --- jak wspomniano wyżej --- filozofia Mariana Morawskiego\index{Morawski, M.I.} (1845--1901)\footnote{ \cite{Darowski:FilozofiaJezuitowXIX}, s.~15.}. } Książka, dedykowana Papieżowi \oFrancisz[kowi], ma dwujęzyczne (polskie i~angielskie) strony tytułowe i~spisy treści, a~także obszerne streszczenie w~języku angielskim (ss.~357-373), dające wystarczającą możliwość zapoznania się z~treścią książki tym, którzy nie znają języka polskiego. Jest też zaopatrzona w~indeksy osób i~nazw geograficznych. Całości dopełnia bogaty materiał ilustracyjny. Wydana właśnie praca jest ważnym przyczynkiem do poznania filozofii polskiej w~XIX wieku i~niewątpliwie zainteresuje historyków tego okresu. \end{elementlit}