% !TeX root = ../z.tex
%
% = vim: filetype=tex :set fileencoding=utf-8 ======= aącćeęlłnńoósśxźzż

\begin{elementlit}[\footnotemark]
{Jerzy Sadowski}
{\autor{Jerzy \kapit{Sadowski}}\afiliacja{\wydzf, \aik}}
{Sprawozdanie z sesji poświęconej pamięci prof. Jerzego A. Janika}
{Sprawozdanie z sesji poświęconej pamięci \\prof. Jerzego A. Janika}
{Report of the Session Dedicated to Prof. J.A.~Janik on the Occasion of
the First Anniversary of his Death}
{\nolinenumbers\footnotetext{
	Profesorowi J.A. Janikowi (1927-2012) w pierwszą rocznicę śmierci, 
PAU w Krakowie, 12.04.2013 r..}}

\anonim{\index{Sadowski, J.}}

\oDef{\oJanik}{Janik}{Janik, J.A.} % Jerzy Antoni
\oDef{\oBialas}{Białas}{Białas, A.} % Andrzej
\oDef{\oSzytula}{Szytuła}{Szytuła, A.} % Andrzej
\oDef{\oNiewodniczanski}{Niewodniczański}{Niewodniczański, H.} % Henryk
\oDef{\oWasiutynski}{Wasiutyński}{Wasiutyński, T.} % Tadeusz
\oDef{\oTomczak}{Tomczak}{Tomczak, A.} % Andrzej
\oDef{\oMalecki}{Małecki}{Małecki, J.} % Jan
\oDef{\oLenartowicz}{Lenartowicz}{Lenartowicz, P.} 
\newcommand\ooJanPawII[2]{\ios{Jan#1 Paw#2 II}{Jan Paweł II}}
\oDef{\oWojtyl}{Wojtył}{Wojtyła, K.}
\oDef{\oDziwisz}{Dziwisz}{Dziwisz, S., kard.}
\oDef{\oZycinski}{Życiński}{Życiński, J.}
\oDef{\oStrozewski}{Stróżewski}{Stróżewski, W.}
\oDef{\oHeller}{Heller}{Heller, M.}

W~pierwszą rocznicę śmierci prof. Jerzego A. \oJanik[a] 
Polska Akademia Umiejętności zorganizowała 
sesję poświęconą jego pamięci. 
Prezes PAU, prof. Andrzej \oBialas, witając uczestników sesji, 
wspomniał, że prof. \oJanik{} był twórcą Krakowskiej Grupy 
Kryształów Molekularnych i~Ciekłych Kryształów, 
wieloletnim członkiem PAU, przyjacielem Papieża \ooJanPawII{a}{ła} 
i~przede wszystkim niezwykle uczciwym człowiekiem.

Ks. prof. Michał \oHeller[] z~kolei przypomniał w~swoim wystąpieniu 
o~artykule Jerzego \oJanik[a], opublikowanym w~zeszytach 
Komisji Filozofii Nauk Przyrodniczych PAU, 
na temat pogranicza fizyki i~metafizyki. 
Wedle prof. \oJanik[a] pojęcia z~dziedziny mechaniki kwantowej 
transcendują nasze doświadczenie. 
Prof. \oHeller{} wspomniał też o~letnich, „Janikowych” 
seminariach w~Castel Gandolfo. 

Prof. Andrzej \oSzytula{} w~referacie pt. 
„Profesor Jerzy Janik\index{Janik, J.A.} --- jak to się zaczęło: 
Gołębia, Reymonta” 
przedstawił życiorys naukowy Profesora. 
Mistrzem i~wieloletnim opiekunem naukowym Jerzego \oJanik[a] 
był prof. Henryk \oNiewodniczanski. 
\oJanik{} był specjalistą z~zakresu fizyki neutronowej. 
W~wieku 33 lat został profesorem nadzwyczajnym 
i~był „najmłodszym profesorem w~najstarszej uczelni”. 
W~roku 1972 opuścił Uniwersytet Jagielloński 
i~przeniósł się do Instytutu Fizyki Jądrowej, 
ale jeszcze przez dwa lata prowadził wykłady dla studentów. 
Natomiast do pierwszego spotkania z~Karolem \oWojtyl[ą] 
doszło w~styczniu 1953 roku. 

Prof. Tadeusz \oWasiutynski{} i~uczniowie prof. \oJanik[a] 
opowiadali głównie o~różnych seminariach 
i~konferencjach „Janik’s Friends Meeting”. 
Prof. \oJanik{} za szczytowe osiągnięcie swojego życia 
uważał zorganizowanie licznych seminariów 
zakładowych, środowiskowych, „Janik’s Friends Meetings” 
oraz seminariów w~Castel Gandolfo. 
Materiały z~seminariów z~udziałem \ooJanPawII{a}{ła}, 
choć były tłumaczone na języki obce, 
nie wywołały specjalnego odzewu. 
Podczas tych seminariów 
--- których historia liczy blisko 40 lat --- 
były odkrywane różne wymiary prawdy 
w~filozofii, naukach przyrodniczych itd. 
Spotkania przyjaciół, zapraszanych przez prof. \oJanik[a], 
gromadziły gości z~Europy, Ameryki, Azji. 
Seminaria wyjazdowe --- często tygodniowe, 
odbywające się w schroniskach --- 
były zawsze dobrze zorganizowane. 
Zaczynały się one o~godzinie 18 w~niedzielę. 
Prelegenci na przedstawienie swego referatu mieli godzinę; 
na dyskusję przeznaczano 15 minut. 
Posiłki często spożywano na łonie natury. 
Na zakończenie seminarium Profesor zapraszał 
wszystkich do swojego domu. 
Jerzy \oJanik{} powiedział kiedyś: 
„Moje życie było długie. Bóg był dla mnie łaskaw. 
Mimo dramatycznych przejść (wojna) 
miałem dobre życie, a~nawet pełne sukcesów”.

Po przerwie prof. Andrzej \oBialas{} zarysował 
związki Jerzego \oJanik[a] z~wydarzeniami 1968 roku. 
W~tymże roku Profesor wziął w~obronę studentów, 
którzy protestowali przeciw zdjęciu ze sceny 
Teatru Narodowego „Dziadów”, 
za co został usunięty z~senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Profesorowie Andrzej \oTomczak{} i~Jan \oMalecki{} 
opowiedzieli o~seminariach w~Castel Gandolfo. 
Prof. \oMalecki{} wyjaśnił, skąd w~nazwie cyklu 
„Nauka--Religia--Dzieje”\footnote{ 
Warto w~tym miejscu wspomnieć, że prof. \oJanik{} 
był redaktorem lub współredaktorem serii wydawniczej 
„Nauka--Religia--Dzieje”, 
zawierającej materiały z~seminariów w~Castel Gandolfo. 
Pierwszych pięć tomów redagował wspólnie 
z~prof. Piotrem \oLenartowicz[em] SJ, 
byłym prorektorem Akademii Ignatianum w~Krakowie. 
Obaj redaktorzy zmarli w~2012 roku w Krakowie: 
J.~\oJanik{} 20~marca, a~P.~\oLenartowicz{} 10~października. 
Tomy II-V zostały wydane przez 
Wydział Filozoficzny Towarzystwa Jezusowego w~Krakowie. 
Dla porządku wspomnijmy, że tom~I~został 
opublikowany w~Watykanie, 
tomy~VI--XV w~Wydawnictwie Uniwersytetu Jagiellońskiego, 
a~tom~XVI w~Polskiej Akademii Umiejętności (przyp. aut.).} 
wziął się trzeci człon. 
Otóż prof. \oJanik[] żywo interesował się historią Polski. 
Jeszcze w~Krakowie, w~latach siedemdziesiątych XX~wieku, 
dzięki inicjatywie Profesora rozpoczął się cykl spotkań 
kardynała \oWojtyl[y] z~fizykami oraz filozofami przyrody i~nauki. 
Początkowo spotkania odbywały się w mieszkaniu państwa Janików. 
Karol \oWojtyl[a] od początku doceniał dwa skrzydła: rozum i wiarę, 
które wiodą do prawdy, i~zawsze widział potrzebę dialogu między nimi, 
czemu dał dobitny wyraz w~encyklice \textit{Fides et ratio}. 
Po wyborze \oWojtyl[y] na papieża 
spotkania przeniosły się do Castel Gandolfo. 
W~letniej rezydencji papieskiej odbyło się ogółem 12~seminariów. 
Po śmierci \ooJanPawII{a}{ła} w~2005~roku 
seminaria przeniesiono do Lublina, 
gdzie ich gospodarzem był ks. abp. Józef \oZycinski. 
Tam odbyły się 3~seminaria. 
Z~kolei po śmierci abp. \oZycinski[ego] 
jedno (ostatnie) seminarium odbyło się 
we wrześniu 2011~roku w~Krakowie, 
w~Polskiej Akademii Umiejętności.

W~ostatnim, kończącym sesję wystąpieniu, 
prof. Władysław \oStrozewski{} mówił o~filozoficznych 
zainteresowaniach Jerzego \oJanik[a]. 
Stosunek fizyków do filozofii może być rozmaity. 
Jedni fizycy twierdzą, że tylko fizyka ma sens. 
Inni uważają, że być może sens jest także w~filozofii. 
Dlatego nie należy jej całkowicie ignorować, 
ale podchodzić do niej trzeba z~dystansem ---  
interesować się nią raczej na zasadzie rozrywki lub ciekawostki. 
Do trzeciej grupy należą tacy fizycy, jak np. \oBoh[r], \oEinstein{} i~\oJanik. 
Oni poważnie traktują zagadnienia filozoficzne, 
widzą sprawy szeroko i~wyciągają filozoficzne wnioski 
z~odkryć naukowych. 
\oJanik[a] interesowały głównie zagadnienia metafizyczne 
i~antropologiczne, np. hylemorfizm, problematyka istnienia; 
\textit{Jestem, który jestem} --- to imię Boga w~szczególny sposób 
fascynowało Profesora. 
Drugą drogą wiodącą Jerzego \oJanik[a] do filozofii była fizyka, 
ponieważ tutaj także wyraźnie widział związki z~zagadnieniem istnienia --- 
różne istnienie obiektów makro- i~mikroskalowych, 
sposób istnienia fali (np. elektromagnetycznej), 
problem istnienia w~mechanice kwantowej\footnote{
Można w~tym miejscu przytoczyć znamienne słowa prof. \oJanik[a]: 
„Jako zwieńczenie fizyki traktowałem filozofię, 
a~właściwie ontologię. 
Wielki wpływ na to miała moja przyjaźń 
z~Janem Pawłem II\index{Jan Paweł II}”. 
W~czerwcu 2013~roku Profesor zamierzał zorganizować konferencję 
na temat związków między filozofią i~matematyką (przyp. aut.).}.
Swoje poglądy filozoficzne prof. \oJanik{} przedstawił 
w~wykładach dla studentów KUL, opublikowanych w~książce 
pt. „Ontologiczne aspekty fizyki”, wydanej nakładem PAU\footnote{
Pierwsze wydanie tej książki ukazało się w~2008~r., a~drugie w~2010~r.
(przyp. aut.).}. 
Podczas jednego z seminariów „papieskich”, jak podaje prof. \oStrozewski, 
Jerzy \oJanik{} powiedział, że czuje niechęć do barier --- 
np. do stwierdzeń typu: ,,tu zaczyna się fizyka, a~tam filozofia''. 
Zasadniczym przedmiotem zainteresowania prof. \oJanik[a] 
było --- jak już wspomniano --- zagadnienie istnienia. 
Jednak termin ten nie jest jednoznaczny, lecz analogiczny --- 
czym innym jest absolutne istnienie Absolutu, 
czym innym istnienie przedmiotów matematycznych, 
duszy, rzeczy, cząstek elementarnych, przedmiotów intencjonalnych 
czy też istnienie aktualne i~potencjalne itp. 
Jerzy \oJanik{} mówiąc o~istnieniu, 
często dokonywał pewnego uproszczenia, 
bo pisał, że byt = istota +~istnienie. 
W~przypadku istoty (\textit{essentia}) pytamy 
„co jest?” --- „czym coś jest?”. 
Jednak zadając tego rodzaju pytania, należy baczyć 
na pewne ukryte niebezpieczeństwa ---  
\textit{essentia} i~\textit{esse} bowiem 
nie są niezależnymi od siebie 
składowymi częściami bytu (\textit{ens}), 
ponieważ nie istnieją jako osobne elementy. 
Nie ma czegoś takiego jak samoistne istnienie, 
bo zawsze jest to istnienie czegoś (istoty). 
Nie ma też istoty bez realnego istnienia. 
W~mechanice kwantowej --- z~kolei --- 
winniśmy raczej mówić o~partycypatorze, 
a~nie o~obserwatorze. 
Ważna jest też scena, tło, czyli rzecz dana w związku 
z~czymś innym, nigdy sama.
Tu pojawia się problem pustej przestrzeni (próżni) i nicości.
Kończąc swoje wystąpienie, prof. \oStrozewski{} stwierdził, 
że prof. \oJanik{} miał niezwykle rozległe zainteresowania 
i~to budzi autentyczny podziw i~szacunek do niego.

Podsumowując sesję, ks. \oHeller{} stwierdził, 
że nasz Papież miał dobre wyczucie fizyki 
i~spotkania w~Castel Gandolfo były dla niego naprawdę ważne. 
Gdy ks. \oDziwisz{} --- z~uwagi na stan zdrowia Papieża --- 
miał wątpliwości co do jego udziału w~seminariach, 
\ooJanPawII{}{eł} oświadczył, 
że nadal chce brać w~nich udział. 
Wyraził też życzenie, 
aby uczestniczyli w~nich tylko polscy naukowcy: 
„Ja mam wakacje i~chcę mówić po polsku”.

\end{elementlit}
