% !TeX root = ../z.tex % % = vim: filetype=tex :set fileencoding=utf-8 ======= aącćeęlłnńoósśxźzż \begin{elementlit} {Roman Darowski} {\autor{Roman \kapit{Darowski}}\afiliacja{\wydzf, \aik}} {Jakub Gorczyca SJ: \emph{Zarys etyki fundamentalnej}} {Jakub Gorczyca SJ: \emph{Zarys etyki fundamentalnej.\eoln Być dla drugiego}} {Jakub Gorczyca SJ: \emph{An Outline of Fundamental Ethics. Being for Others}} \index{Darowski, R.} \index{Gorczyca, J.} \oDef{\oDarowski}{Darowski}{Darowski, R.} \oDef{\oGorczyc}{Gorczyc}{Gorczyca, J.} Ojciec Jakub \oGorczyc[a], polski jezuita, jest profesorem zwyczajnym na Wydziale Filozofii Uniwersytetu Gregoriańskiego w~Rzymie. Przedmiotem jego szczególnych zainteresowań jest problematyka antropologii filozoficznej, etyki fundamentalnej oraz filozofii religii. Filozoficzne inspiracje czerpie \oGorczyc[a] z~intelektualnej tradycji chrześcijaństwa, z~fenomenologii i~z~filozofii dialogu. \\ Opublikował m.in. następujące książki: \\ \begin{itemize} \item[●] \cite{Gorczyca:IlValore}; \item[●] \cite{Gorczyca:Chrystus}; \item[●] \cite{Gorczyca:Edyta}; \item[●] \cite{Gorczyca:Essere}. \end{itemize} Właśnie tę ostatnią książkę sam autor przełożył na język polski\footnote{ \cite{Gorczyca:Zarys}. } i~jej poświęcę nieco więcej uwagi. Książka powstała w~związku z~wykładami etyki, jakie autor od kilkunastu lat prowadzi na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Gregoriańskiego w~Rzymie. Pod pewnym względem jest wynikiem i~owocem tej właśnie działalności dydaktycznej. Ta okoliczność w~pewnym stopniu wpłynęła na sposób podejścia do rozpatrywanych w~niej zagadnień i~poniekąd wskazuje głównych potencjalnych odbiorców książki. Autor wyraża pragnienie, by mogła ona służyć tym, którzy z~jej pomocą zechcą zaznajomić się z~podstawowymi zagadnieniami etyki filozoficznej i~przy tej okazji zastanowić się nad problemami, rodzącymi się zarówno w~ich osobistym doświadczeniu moralnym, jak i~w~styczności z~rozmaitymi poglądami oraz teoriami etycznymi --- dawnymi i~współczesnymi. Profesor \oGorczyc[a] w~omawianej książce podejmuje problematykę tradycyjnie uwzględnianą i~rozpatrywaną podczas wykładów etyki ogólnej, a~więc refleksję poświęconą podstawowym problemom moralnym, a~dokładniej tym problemom, którymi zajmowała się filozofia w~tradycji chrześcijańskiej --- w~rozmaitych jej zestawach tematycznych --- w~traktatach dotyczących „etyki ogólnej”. Czyni to jednak z~innego punktu widzenia i~w~nieco inny sposób. Jako punkt wyjścia i~stałego odniesienia refleksji nad moralnością autor przyjmuje etyczne doświadczenie odpowiedzialności w~spotkaniu z~drugim człowiekiem. Szeroko rozumiany opis fenomenologiczny tego doświadczenia ma służyć odpowiedniemu rozumieniu jego danych, pogłębionemu z~kolei dzięki interpretacji metafizycznej. Oznacza to, że opis fenomenologiczny tego doświadczenia, fundamentalnego dla etyki filozoficznej naszego autora, wydobywa zarazem jego znaczenie antropologiczne i~metafizyczne. Odwołanie się do danych doświadczenia etycznego powinno również jego zdaniem ułatwiać i~czynić owocniejszym dialog zarówno z~filozofami z~przeszłości, jak i~myślicielami doby współczesnej na temat istoty dobra moralnego i~życia autentycznie ludzkiego. Całość refleksji systematycznej poprzedza obszerne wprowadzenie metaetyczne. Autor przedstawia w~nim i~uzasadnia własne stanowisko filozoficzne, antropologiczne i~etyczne, które stanowi podstawę jego poglądów. W~tym kontekście sporo uwagi poświęca sytuacji etyki filozoficznej uprawianej przez niektórych chrześcijan „w~kondycji chrześcijańskiej” --- jak to wyraża. Stanowisko \oGorczyc[y] w~dziedzinie etyki streszcza następujące twierdzenie-teza: opis fenomenologiczny danych doświadczenia etycznego, ich eksplikacja antropo-ontologiczna oraz interpretacja metafizyczna prowadzą do racjonalnie uzasadnionych wskazań etycznych\footnote{ Por. \cite{Gorczyca:Zarys}, s.~46. }. W~kolejnych rozdziałach autor rozwija następujące zagadnienia: Fenomenologia doświadczenia etycznego; Filozoficzne koncepcje dobra moralnego; Konstytucja wartości i norm moralnych; Prawda sumienia; Dobro działania; Piękno cnót. Autor prowadzi swe wywody --- m.in. na temat personalistycznych podstaw wartości moralnych oraz norm --- w~konfrontacji z~myślicielami z~przeszłości i~z~filozofami współczesnymi, zamieszczając liczne ich teksty. Pojawienie się w~dociekaniach etycznych inspirującej postaci „miłosiernego Samarytanina” nie ma świadczyć o~tym, że książka adresowana jest wyłącznie do chrześcijan. Przeciwnie, jako tekst filozoficzny zmierza ku temu, by czytelnika otwierać na lekturę, refleksję i~dialog o~charakterze uniwersalnym. Zamierzenia autora w~omawianym traktacie można by również ująć i~określić nieco inaczej, a~mianowicie tak: Autor stara się badać i~uzasadniać na drodze argumentacji filozoficznej racjonalność miłości bliźniego. I~to mu się w~dużej mierze udaje. W~książce jest sporo nowych, oryginalnych myśli i~ujęć. Zasadniczą rolę w~podejściu do fundamentalnej problematyki etycznej odgrywa koncepcja osoby jako substancji relacyjnej. Wychodząc od analizy danych doświadczenia etycznego, autor wykazuje, że „relacyjność”, czyli odniesienie do osoby drugiego człowieka i~do Absolutu-Dobroci Nieskończonej, należy istotowo do substancjalnej struktury osoby ludzkiej. Namysł metafizyczny pozwala mu zdefiniować tę osobę jako \textit{podmiot cielesno-duchowy, istniejący jako dar samodzielny}\footnote{ Por. \cite{Gorczyca:Zarys}, s.~122. }. Takie teoretyczne ujęcie osoby ludzkiej rzuca wiele światła na rozumienie fenomenu dobra moralnego oraz ontologicznej konstytucji wartości i~cnót etycznych. Jeśli dobro moralne polega na aktualizacji osoby-daru w~wolnych decyzjach i~czynach, to w~wartościach etycznych można rozpoznać różne formy owego dobra, a~mówiąc inaczej, rozmaite postaci miłości w~sensie etycznym (\textit{agape}). W~zależności od różnorakich relacji osoby-daru owe zróżnicowane kształty miłości (dobroci) przybierają odpowiednie imiona wartości, ideałów postępowania prawdziwie ludzkiego. Z~kolei korespondujące z~wartościami cnoty, które określają moralny charakter osoby ludzkiej, można rozumieć jako ukonstytuowane dzięki dobrym czynom, względnie trwałe sposoby bycia darem. Praca \textit{Zarys etyki fundamentalnej} prof. Jakuba \oGorczyc[y], wydana w~języku włoskim i~polskim, stanowi twórczy wkład w~dziedzinie etycznej refleksji nad człowiekiem zarówno na terenie filozofii polskiej, jak i~w szerszym wymiarze, co najmniej europejskim. Jest udaną prezentacją jednej z~odmian współczesnego personalizmu chrześcijańskiego w~dziedzinie etyki. \end{elementlit}