% !TeX root = ../z.tex
%
% = vim: filetype=tex :set fileencoding=utf-8 ======= aącćeęlłnńoósśxźzż

\begin{elementlit}
{Roman Darowski}
{\autor{Roman \kapit{Darowski}}\afiliacja{\wydzf, \aik}}
{Jakub Gorczyca SJ: \emph{Zarys etyki fundamentalnej}}
{Jakub Gorczyca SJ: \emph{Zarys etyki fundamentalnej.\eoln
Być dla drugiego}}
{Jakub Gorczyca SJ: \emph{An Outline of Fundamental Ethics. 
Being for Others}}

\index{Darowski, R.}
\index{Gorczyca, J.}

\oDef{\oDarowski}{Darowski}{Darowski, R.}
\oDef{\oGorczyc}{Gorczyc}{Gorczyca, J.}

Ojciec Jakub \oGorczyc[a], polski jezuita, jest profesorem zwyczajnym 
na Wydziale Filozofii Uniwersytetu Gregoriańskiego w~Rzymie. 
Przedmiotem jego szczególnych zainteresowań jest problematyka 
antropologii filozoficznej, etyki fundamentalnej oraz filozofii religii. 
Filozoficzne inspiracje czerpie \oGorczyc[a] z~intelektualnej tradycji 
chrześcijaństwa, z~fenomenologii i~z~filozofii dialogu. \\

Opublikował m.in. następujące książki: \\

\begin{itemize}
\item[●]
\cite{Gorczyca:IlValore};
\item[●]
\cite{Gorczyca:Chrystus};
\item[●]
\cite{Gorczyca:Edyta};
\item[●]
\cite{Gorczyca:Essere}.
\end{itemize}

Właśnie tę ostatnią książkę sam autor przełożył na język polski\footnote{
\cite{Gorczyca:Zarys}.
}  
i~jej poświęcę nieco więcej uwagi. 

Książka powstała w~związku z~wykładami etyki, jakie autor 
od kilkunastu lat prowadzi na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu 
Gregoriańskiego w~Rzymie. 
Pod pewnym względem jest wynikiem i~owocem tej właśnie 
działalności dydaktycznej. 
Ta okoliczność  w~pewnym stopniu wpłynęła na sposób podejścia 
do rozpatrywanych w~niej zagadnień i~poniekąd wskazuje 
głównych potencjalnych odbiorców książki. 

Autor wyraża pragnienie, by mogła ona służyć tym, 
którzy z~jej pomocą zechcą zaznajomić się z~podstawowymi 
zagadnieniami etyki filozoficznej i~przy tej okazji zastanowić się 
nad problemami, rodzącymi się zarówno w~ich osobistym 
doświadczeniu moralnym, jak i~w~styczności z~rozmaitymi poglądami 
oraz teoriami etycznymi --- dawnymi i~współczesnymi. 

Profesor \oGorczyc[a] w~omawianej książce podejmuje problematykę 
tradycyjnie uwzględnianą i~rozpatrywaną podczas wykładów etyki ogólnej, 
a~więc refleksję poświęconą podstawowym problemom moralnym, 
a~dokładniej tym problemom, którymi zajmowała się filozofia 
w~tradycji chrześcijańskiej 
--- w~rozmaitych jej zestawach tematycznych --- 
w~traktatach dotyczących „etyki ogólnej”. 
Czyni to jednak z~innego punktu widzenia i~w~nieco inny sposób. 

Jako punkt wyjścia i~stałego odniesienia refleksji nad moralnością 
autor przyjmuje etyczne doświadczenie odpowiedzialności 
w~spotkaniu z~drugim człowiekiem. 
Szeroko rozumiany opis fenomenologiczny tego doświadczenia 
ma służyć odpowiedniemu rozumieniu jego danych, 
pogłębionemu z~kolei dzięki interpretacji metafizycznej. 
Oznacza to, że opis fenomenologiczny tego doświadczenia, 
fundamentalnego dla etyki filozoficznej naszego autora, 
wydobywa zarazem jego znaczenie antropologiczne i~metafizyczne. 

Odwołanie się do danych doświadczenia etycznego powinno również 
jego zdaniem ułatwiać i~czynić owocniejszym dialog zarówno 
z~filozofami z~przeszłości, jak i~myślicielami doby współczesnej 
na temat istoty dobra moralnego i~życia autentycznie ludzkiego. 

Całość refleksji systematycznej poprzedza obszerne wprowadzenie 
metaetyczne. 
Autor przedstawia w~nim i~uzasadnia własne stanowisko filozoficzne, 
antropologiczne i~etyczne, które stanowi podstawę jego poglądów. 
W~tym kontekście sporo uwagi poświęca sytuacji etyki filozoficznej 
uprawianej przez niektórych chrześcijan „w~kondycji chrześcijańskiej” 
--- jak to wyraża. 

Stanowisko \oGorczyc[y] w~dziedzinie etyki streszcza następujące 
twierdzenie-teza: 
opis fenomenologiczny danych doświadczenia etycznego, 
ich eksplikacja antropo-ontologiczna oraz interpretacja metafizyczna 
prowadzą do racjonalnie uzasadnionych wskazań etycznych\footnote{
Por. \cite{Gorczyca:Zarys}, s.~46.
}. 

W~kolejnych rozdziałach autor rozwija następujące zagadnienia: 
Fenomenologia doświadczenia etycznego; 
Filozoficzne koncepcje dobra moralnego; 
Konstytucja wartości i norm moralnych; 
Prawda sumienia; 
Dobro działania; 
Piękno cnót. 

Autor prowadzi swe wywody --- m.in. na temat personalistycznych 
podstaw wartości moralnych oraz norm --- w~konfrontacji z~myślicielami 
z~przeszłości i~z~filozofami współczesnymi, zamieszczając liczne ich teksty. 
Pojawienie się w~dociekaniach etycznych inspirującej postaci 
„miłosiernego Samarytanina” nie ma świadczyć o~tym, 
że książka adresowana jest wyłącznie do chrześcijan. 
Przeciwnie, jako tekst filozoficzny zmierza ku temu, 
by czytelnika otwierać na lekturę, refleksję i~dialog 
o~charakterze uniwersalnym. 

Zamierzenia autora w~omawianym traktacie można by również ująć 
i~określić nieco inaczej, a~mianowicie tak: 
Autor stara się badać i~uzasadniać na drodze argumentacji filozoficznej 
racjonalność miłości bliźniego. 
I~to mu się w~dużej mierze udaje. 

W~książce jest sporo nowych, oryginalnych myśli i~ujęć. 
Zasadniczą rolę w~podejściu do fundamentalnej problematyki etycznej 
odgrywa koncepcja osoby jako substancji relacyjnej. 
Wychodząc od analizy danych doświadczenia etycznego, 
autor wykazuje, że „relacyjność”, 
czyli odniesienie do osoby drugiego człowieka 
i~do Absolutu-Dobroci Nieskończonej, 
należy istotowo do substancjalnej struktury osoby ludzkiej. 
Namysł metafizyczny pozwala mu zdefiniować tę osobę jako 
\textit{podmiot cielesno-duchowy, 
istniejący jako dar samodzielny}\footnote{
Por. \cite{Gorczyca:Zarys}, s.~122.
}. 
Takie teoretyczne ujęcie osoby ludzkiej rzuca wiele światła na rozumienie 
fenomenu dobra moralnego oraz ontologicznej konstytucji wartości 
i~cnót etycznych. 
Jeśli dobro moralne polega na aktualizacji osoby-daru 
w~wolnych decyzjach i~czynach, to w~wartościach etycznych 
można rozpoznać różne formy owego dobra, 
a~mówiąc inaczej, rozmaite postaci miłości w~sensie etycznym 
(\textit{agape}). 
W~zależności od różnorakich relacji osoby-daru owe zróżnicowane 
kształty miłości (dobroci) przybierają odpowiednie imiona wartości, 
ideałów postępowania prawdziwie ludzkiego. 
Z~kolei korespondujące z~wartościami cnoty, 
które określają moralny charakter osoby ludzkiej, 
można rozumieć jako ukonstytuowane dzięki dobrym czynom, 
względnie trwałe sposoby bycia darem. 

Praca \textit{Zarys etyki fundamentalnej}  prof. Jakuba \oGorczyc[y], 
wydana w~języku włoskim i~polskim, stanowi twórczy wkład 
w~dziedzinie etycznej refleksji nad człowiekiem 
zarówno na terenie filozofii polskiej, jak i~w szerszym wymiarze, 
co najmniej europejskim. 
Jest udaną prezentacją jednej z~odmian współczesnego 
personalizmu chrześcijańskiego w~dziedzinie etyki.

\end{elementlit}

