% !TeX root = ../z.tex % vim: set filetype=tex fileencoding=utf-8: modelines aącćeęlłnńoósśxźzż % vim: set spell formatoptions=aw spelllang=pl: \begin{elementlit} {Stanisław Głaz} {\autor{Stanisław \kapit{Głaz}}\afiliacja{\wydzf, \aik}} {Wprowadzenie} {Wprowadzenie} {Introduction} \index{Głaz, S.} \oDef{\oPileck}{Pileck}{Pilecka, B.} \oDef{\oPluzek}{Płużek}{Płużek, Z.} \oDef{\oRys}{Ryś}{Ryś, M.} \oDef{\oSteuden}{Steuden}{Steuden, S.} \oDef{\oSzewczyk}{Szewczyk}{Szewczyk, L.} \oDef{\oTylka}{Tylka}{Tylka, J.} \oDef{\oJanuszewsk}{Januszewsk}{Januszewska, E.} %Elżbieta \oDef{\oJanuszewski}{Januszewski}{Januszewski, A.} %Andrzej \oDef{\oJanuszews}{Januszews}{Januszewska, I.} %Izabella \oDef{\oTomczyk}{Tomczyk}{Tomczyk, M.} \oDef{\oTucholska}{Tucholska}{Tucholska, S.} \oDef{\oUchnast}{Uchnast}{Uchnast, Z.} \oDef{\oJung}{Jung}{Jung, C.G.} \oDef{\oAdler}{Adler}{Adler, A.} \oDef{\oCookBriggs}{Cook Briggs}{Cook Briggs, K.} %Katharine \oDef{\oBriggsMyers}{Briggs Myers}{Briggs Myers, I.} % Isabel W niniejszym zeszycie Rocznika Filozoficznego Ignatianum opublikowano pięć kolejnych referatów, które zostały wygłoszone podczas konferencji „Konteksty rozwoju osobowości”, zorganizowanej przez dr hab. Barbarę \oPileck[ą] (kierownika Katedry Psychopatologii i~Psychoprofilaktyki Akademii Ignatianum) dla uczczenia pamięci profesor Zenomeny \oPluzek{} w~dziesiątą rocznicę jej śmierci (Akademia Ignatianum, 18--19 maja 2015 r.)\footnote{ Niektóre wystąpienia zostały już opublikowane w~poprzednim zeszycie Rocznika (RFI, t.~22, z.~1, 2016). }. W~trakcie konferencji wystąpiło wiele osób. Referentami byli m.in.: \begin{itemize} \item prof. Maria \oRys, która mówiła o~zadaniach budowania cywilizacji miłości, \item prof. Stanisława \oSteuden, która zabrała głos na temat problemu godności w~relacjach z~człowiekiem chorym, \item prof. Leszek \oSzewczyk, który omawiał psychofizjologię zaburzeń somatycznych, \item prof. Jan \oTylka, który przedstawił psychologiczne uwarunkowania następstw chorób somatycznych. \end{itemize} Nie wszystkie wystąpienia zostały przez uczestników konferencji przekazane do druku. Dlatego w~tym zeszycie RFI publikujemy jedynie tych pięć prac, które zostały przesłane do Redakcji Rocznika. Dr Elżbieta \oJanuszewsk[a] wraz z~dr. Andrzejem \oJanuszewski[m] przedstawiają w~swoim artykule problematykę nadpobudliwości psychoruchowej. Wskazują, że diagnoza tego rodzaju nadpobudliwości najczęściej stawiana jest w~okresie szkolnym. Według autorów symptomy nadpobudliwości ruchowej u dzieci mogą z~biegiem lat przybierać różne formy i~występować z~różnym nasileniem. Celem artykułu jest również ukazanie kryteriów oceny diagnostycznej nadpobudliwości psychoruchowej, biorąc pod uwagę zróżnicowane objawy w~kolejnych fazach rozwojowych dziecka. Artykuł dr Elżbiety \oJanuszewsk[iej] i~mgr Izabelli \oJanuszews[kiej] wskazuje na niezbędność zajęcia się problematyką nadpobud\-liwości psychoruchowej w~procesie rozwoju dziecka. Autorki sugerują, że nadpobudliwości psychoruchowej mogą niekiedy towarzyszyć symptomy niekoniecznie związane z~nadpobudliwością psychoruchową, ale także inne zaburzenia rozwojowe. W kontekście podjętej problematyki przedstawione zostały związki zachodzące pomiędzy typowymi symptomami nadpobudliwości psychoruchowej i~dysleksji rozwojowej, z~uwzględnieniem zaburzeń percepcji wzrokowej, słuchowej oraz motoryki. Ksiądz dr Marek \oTomczyk{} przywołuje w~swojej pracy\footnote{ Tekst wystąpienia ks. \oTomczyk[a], z~uwagi na to, że nie jest to artykuł recenzowany, zamieszczono w~dziale Informacje. } refleksje profesor Zenomeny \oPluzek{} dotyczące rozwoju człowieka oraz zadań współczesnej psychologii. Autor wspomina, że prof. \oPluzek{} postrzegała człowieka jako istotę religijną. Rozwój osobowości --- zdaniem Pani Profesor --- jest osobistym wyzwaniem każdego człowieka. Jej zdaniem rozwój osobowości jest wspomagany przez religijność (i~\textit{vice versa}), a~wybór dokonany przez człowieka potwierdza jego własną tożsamość. Dr hab. Stanisława \oTucholska{} omawia w~swoim artykule bardzo ważne zagadnienie, jakim jest wdzięczność. Dokonuje analizy tego zagadnienia na gruncie psychologii pozytywnej i~psychologii religii, ukazując naturę i~strukturę wdzięczności. Jednocześnie ukazuje rolę poczucia wdzięczności w~rozwoju osobowościowym i~religijnym człowieka. Ksiądz prof. Zenon \oUchnast{} omawia w~swoim artykule możliwość ujmowania różnic indywidualnych w~terminach typów psychicznych \oJung[a] oraz stylów życia \oAdler[a]. Autor wskazał, że istnieje możliwość zweryfikowania \ios{Jungowskiej}{Jung, C.G.} koncepcji typów psychicznych za pomocą Wskaźników Typów opracowanych przez \oBriggsMyers{} i~\oCookBriggs{} (MBTI). Natomiast Kwestionariusz Stylów Działania (KSD) opracowany przez \oUchnast[a] wykazuje zbieżność z~\ios{Adlerowską}{Adler, A.} koncepcją stylów życia. \tytul{O Autorach} {\noindent \textbf{Dr Elżbieta \oJanuszewsk[a]}\\ \footnotesize Katedra Psychologii Klinicznej\\ Instytut Psychologii \\ Wydział Nauk Społecznych KUL \\ Al. Racławickie 14 \\ 20-950 Lublin\par} Doktor nauk humanistycznych w~zakresie psychologii. \textit{\textbf{Zainteresowania naukowe:}} diagnoza, terapia i~psychoprofilaktyka nerwic u~dzieci, młodzieży i~ich rodziców; problematyka zaburzeń zachowania i~emocji; diagnoza oraz psychoprofilaktyka funkcjonowania dzieci i~młodzieży z~zaburzeniami typu \textit{borderline}; sposoby radzenia sobie w~sytuacjach trudnych i~kryzysowych u~dzieci i~młodzieży; konstruowanie i~adaptacja kwestionariuszy dotyczących lęków, zaburzeń osobowości, dolegliwości somatycznych, sposobów radzenia sobie ze stresem. \textit{\textbf{Autorka i~redaktorka}} m.in. następujących książek: \textit{Psychosomatyczne aspekty białaczki u dzieci. Charakterystyka psychologiczna} (1994), \textit{Wybrane zagadnienia z~psychologii klinicznej dzieci i~młodzieży} (red. naukowy oraz autorstwo i~współautorstwo rozdziałów; 1996). \\ {\noindent \textbf{Mgr Izabella \oJanuszews[ka]}\\ \footnotesize Katedra Psychologii Klinicznej\\ Instytut Psychologii \\ Wydział Nauk Społecznych KUL \\ Al. Racławickie 14 \\ 20-950 Lublin\par} Doktorantka w~Katedrze Psychologii Klinicznej KUL. \textit{\textbf{Zainteresowania naukowe:}} jakość życia osób chorujących somatycznie; czynniki psychospołeczne w~radzeniu sobie z~chorobami układu krążenia; problematyka zaburzeń zachowania i~emocji; stres i~radzenie z~nim sobie; zaburzenia rozwojowe; jakość życia w~okresie dzieciństwa i~adolescencji; problematyka więzi i~przywiązania; konstruowanie i adaptacja kwestionariuszy dotyczących kompetencji emocjonalnych, stresu chronicznego, regulacji emocji. \textit{\textbf{Autorka lub współautorka rozdziałów i~haseł encyklopedycznych}} m.in. w~następujących książkach: Styles of coping with negative emotions and chronic stress in patients with hypertension [w:] \textit{Health and resilience} (2014), Kompetencje emocjonalne oraz regulacja emocji osób z~chorobą nadciśnieniową [w:] \textit{Oblicza psychologii klinicznej} (2014), Trudności diagnostyczne w~kontekście rozwoju dziecka z~zespołem Retta [w:] \textit{Osoba ze stanami ze spektrum autyzmu} (2014), Stymulacja rozwoju zdolności i~zainteresowań u~ucznia z~zespołem Aspergera [w:] \textit{Osoba ze stanami ze spektrum autyzmu} (2014), Upływ czasu a~ocena życia i~postawa wobec starości [w:] \textit{Oblicza starości we współczesnym świecie. Perspektywa psychologiczno-medyczna} (2015), Upozorowana reakcja [w:] \textit{Encyklopedia Katolicka}, T. XIX (2013), Toksykomania [w:] \textit{Encyklopedia Katolicka}, T. XIX (2013), Telefon zaufania [w:] \textit{Encyklopedia Katolicka}, T. XIX (2013). \\ {\noindent \textbf{Dr Andrzej \oJanuszewski}\\ \footnotesize Katedra Psychologii Ogólnej\\ Instytut Psychologii \\ Wydział Nauk Społecznych KUL \\ Al. Racławickie 14 \\ 20-950 Lublin\par} Doktor nauk humanistycznych w~zakresie psychologii. \textit{\textbf{Zainteresowania naukowe:}} współczesne teorie psychologiczne i~ich empiryczna weryfikacja z~wykorzystaniem modelowania strukturalnego; teoretyczne i~empiryczne kryteria oraz metody wyodrębniania centralnych cech osobowości i~charakteru; wykorzystanie zaawansowanych metod statystycznych (NC --- \textit{Neural Connection}, SEM --- \textit{Structural Equation Models}) do psychometrycznego opracowywania wyników badań (funkcja opisowa i~predyktywna); psychometryczne metody monitorowania i~ewaluacji zmian psychologicznych; konstruowanie metod kwestionariuszowych służących do diagnozy psychologicznej; typy osobowości koherentnej i~narcystycznej; zjawisko stresu psychologicznego: geneza, natura, następstwa; psychologiczne aspekty zdrowia. \textit{\textbf{Autor lub redaktor}} m.in. następujących książek: \textit{Niektóre uwarunkowania zdolności poznawania samego siebie i~drugiej osoby} (1988), \textit{Test Giessen. Wprowadzenie do polskiej adaptacji} (1991), \textit{Wykłady z~psychologii w~Katolickim Uniwersytecie Lubelskim w~roku akademickim 1987/88} (red.; 1989), \textit{Wykłady z~psychologii w~Katolickim Uniwersytecie Lubelskim}, Tom 5 (red.; 1991), \textit{Wykłady z~psychologii w~Katolickim Uniwersytecie Lubelskim}, Tom 6 (red.; 1992), \textit{Wykłady z~psychologii w~Katolickim Uniwersytecie Lubelskim}, Tom 7 (red.; 1994), \textit{Studia z~psychologii w~Katolickim Uniwersytecie Lubelskim}, Tom 8 (red.; 1996). \\ {\noindent \textbf{Dr hab. Stanisława \oTucholska}\\ \footnotesize Katedra Psychopatologii i~Psychoprofilaktyki\\ Instytut Psychologii\\ Wydział Filozoficzny \\ Akademia Ignatianum w Krakowie\\ ul. Kopernika 26 \\ 31--501 Kraków\par} Psycholog kliniczny. \textit{\textbf{Zainteresowania naukowe:}} diagnoza inteligencji i~osobowości u~osób w~różnych okresach rozwojowych (dzieci, młodzież, dorośli); zaburzenia okresu rozwojowego utrudniające adaptację do standardów szkolnych (minimalne uszkodzenia mózgu, globalne i~parcjalne deficyty rozwojowe, nadpobudliwość psychoruchowa); zagadnienie stresu szkolnego i~jego następstw (zarówno u~uczniów, jak i~nauczycieli); analiza sposobów zmagania się z~sytuacjami trudnymi (zarówno przez dzieci, jak i~dorosłych); zjawisko agresji oraz przemocy (formy przemocy, jej dynamika, następstwa bezpośrednie i~odległe oraz psychologiczne portrety ofiar oraz sprawców przemocy interpersonalnej). \textit{\textbf{Autorka i~redaktorka}} m.in. następujących książek: \textit{Ekstrawersja i~introwersja a~zachowanie agresywne młodzieży} (1976), \textit{Endlera wielowymiarowe skale lęku (EMAS)} (1992), \textit{Wypalenie zawodowe u~nauczycieli. Psychologiczna analiza zjawiska i~jego osobowościowych uwarunkowań} (2003, 2009), \textit{Wybrane zagadnienia z~psychologii klinicznej i~osobowości: problemy człowieka zdrowego} (red.; 2005), \textit{Psychologiczne aspekty doświadczania żałoby} (red.; 2009). \\ {\noindent \textbf{Ks. dr hab., prof. nadzw. Zenon \oUchnast}\\ \footnotesize Katedra Psychologii Ogólnej\\ Instytut Psychologii\\ Wydział Filozoficzny \\ Akademia Ignatianum w Krakowie\\ ul. Kopernika 26 \\ 31--501 Kraków\par} Filozof w~zakresie psychologii ogólnej. Emerytowany długoletni profesor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego im. Jana Pawła~II (w~latach 1992-2007 kierownik Katedry Psychologii Ogólnej). Od 2007 r. kierownik Katedry Psychologii Różnic Indywidualnych i~Diagnostyki Psychologicznej Wyższej Szkoły Biznesu --- National Louis University w~Nowym Sączu (w~latach 2009-2011 Dziekan Wydziału Psychologii). Kierownik Katedry Psychologii Ogólnej Akademii Ignatianum. Prowadzi wykłady z~historii psychologii, psychometrii, psychologii różnic indywidualnych, psychologii charakteru i~psychologii osoby. \textit{\textbf{Zainteresowania naukowe:}} teorie psychologiczne; teorie osobowości; historia psychologii; przyrodnicze i~humanistyczne paradygmaty w~psychologii; osobowościowe uwarunkowania adekwatnego funkcjonowania --- samoaktualizacji i~rozwoju; charakter człowieka; współczesne typologie charakteru i~psychometryczna diagnoza typów charakteru; metody kwestionariuszowe w~zastosowaniu do opisu osobowości w~aspekcie jej dojrzałości i~potencjonalności rozwojowych. Kwestionariuszowe metody badań charakterologicznych wymiarów osobowości obejmują: \begin{itemize} \item \textit{Kwestionariusz Poczucia Bezpieczeństwa i~Prężności Osobowej} (KPB-PO). \item \textit{Kwestionariusz Empatii Osobowej} (KEmO). \item \textit{Kwestionariusz Stylów Aktualizacji Siebie} (KSAS) --- pomiar personalnej i~apersonalnej aktualizacji siebie, zdolności do samomotywowania się (woli) do aktualizacji siebie oraz synergicznej aktualizacji siebie (skala strukturalna). \item \textit{Kwestionariusz Kompetencji Temporalnych} (KKT). \item \textit{Kwestionariusz Psychologiczny Typów Charakteru} (KPTCh) --- czynnikowa operacjonalizacja dziewięciu typów osobowości wyróżnianych w~terminach Enneagramu. \item \textit{Kwestionariusz Stylów Działania} (KSD) --- pomiar orientacji na współdziałanie \textit{vs.} zabezpieczanie się i~manipulowanie innymi oraz możliwość empirycznej typologii charakteru w~terminach czterech stylów działania: synergiczny-proaktywny, ostrożny-lojalny, rywalizujący-sprytny oraz pasywny-dostosowujący się. \end{itemize} \textit{\textbf{Autor lub redaktor}} m.in. następujących książek: \textit{La tendance à l’actualisation du “moi” selon Carl Rogers et l’importance de son développement dans l’éducation } (1969), \textit{Humanistyczna orientacja w~psychologii osobowości} (1983), \textit{Two meanings of holism in psychological interpretations} (1986), \textit{Norma psychologiczna. Perspektywy spojrzeń} (red.; 1998), \textit{Psychology of time. Theoretical and empirical approaches} (red.; 2006), \textit{Współdziałanie-rywalizacja. Wybrane zagadnienia z~psychologii kierowania} (red., 2008), \textit{Synergia w~relacjach interpersonalnych i~w~organizacjach: Wybrane zagadnienia z~psychologii kierowania} (red.; 2009), \textit{Synergia a~dobro wspólne: Wybrane zagadnienia z~psychologii kierowania} (red.; 2012). \end{elementlit}