% !TeX root = ../z.tex
% vim: set filetype=tex fileencoding=utf-8: modelines aącćeęlłnńoósśxźzż
% vim: set spell formatoptions=aw spelllang=pl:

\begin{elementlit}
{Zenon Uchnast}
{\autor{Zenon \kapit{Uchnast}}
\afiliacja{\wydzf, \aik}}
{Różnice indywidualne}
{Różnice indywidualne ujmowane w~terminach typów psychicznych Junga 
i~stylów życia Adlera}
{Individual differences construed in terms of Jungian psychological 
types and Adlerian lifestyles}

\index{Uchnast, Z.}
\index{Jung, C.G.}
\index{Adler, A.}
\index{Briggs Myers, I.}
\index{Adler, A.}
\index{Myers Briggs, I.|see{Briggs Myers, I.}}

\oDef{\oCookBriggs}{Cook Briggs}{Cook Briggs, K.} %Katharine
\oDef{\oBriggsMyers}{Briggs Myers}{Briggs Myers, I.} % Isabel
\oDef{\oMyersBriggs}{Myers Briggs}{Myers Briggs, I.} % Isabel
\oDef{\oJung}{Jung}{Jung, C.G.} %Carl Gustav
\oDef{\oAdler}{Adler}{Adler, A.} %Alfred
\oDef{\oFreud}{Freud}{Freud, S.} %Sigmund
\oDef{\oStern}{Stern}{Stern, W.} %William
\oDef{\oLamiell}{Lamiell}{Lamiell, J.T.} %James T.
\oDef{\oWindelband}{Windelband}{Windelband, W.} %Wilhelm
\oDef{\oAnsbacher}{Ansbacher}{Ansbacher, H.L.} %Heinz L.
\oDef{\oAnsbache}{Ansbache}{Ansbacher, R.R.} %Rowena R.
\oDef{\oUchnast}{Uchnast}{Uchnast, Z.} %Zenon
\oDef{\oCelinskaMiszczuk}{Celińska-Miszczuk}{Celińska-Miszczuk, A.} %Agata
\oDef{\oMcCaulley}{McCaulley}{McCaulley, M.H.} % Mary H.
\oDef{\oPittenger}{Pittenger}{Pittenger, D.} %David
\oDef{\oStrelau}{Strelau}{Strelau, J.} %Jan
\oDef{\oMosak}{Mosak}{Mosak, H.} %Harold
\oDef{\oShulman}{Shulman}{Shulman, B.} %Bernard
\oDef{\oPowers}{Powers}{Powers, R.L.} %Roberta L.
\oDef{\oGriffith}{Griffith}{Griffith, J.} %Jane
\oDef{\oMaslow}{Maslow}{Maslow, A.} %Abraham
\oDef{\oAllport}{Allport}{Allport, G.W.} %Gordon Willard

\newcommand\terminU[3]{#1$<\kern-8pt$---$\kern-2pt<$#2$>\kern-2pt$---$\kern-8pt>$#3}

\streszczenie{
\oStern{} wskazywał na możliwość prowadzenia badań w~psychologii 
różnic indywidualnych zarówno  według założeń podejścia 
nomotetycznego, jak i~idiograficznego. 
Niemniej wielu psychologów, m.in. \oStrelau{}, neguje wartość 
naukowo-badawczą podejścia idiograficznego. 

Prezentowana koncepcja typów psychicznych \oJung[a] była 
sformułowana zgodnie z~założeniami podejścia nomotetycznego. 
Jej podstawowe założenia można weryfikować za pomocą 
Myers-Briggs Wskaźników Typów (MBTI). Mając na uwadze, iż koncepcja stylów życia \oAdler[a] była sformułowana zgodnie z~założeniami podejścia idiograficznego i~weryfikowana jedynie metodą psychografii 
w~procesie psychoterapii indywidualnej, wskazuję na możliwość wykorzystania w~tym celu \oUchnast[a] Kwestionariusza Stylów Działania (KSD). KSD zawiera bowiem pewne istotne elementy dla podejścia 
idiograficznego, m.in. strukturalną dwubiegunową skalę indywidualnych preferencji (każdej z~osób badanych) w~wymiarze: współdziałanie --- zabezpieczanie i~obrona siebie (WZ), który można uznać jako 
zbieżny z~\oAdler[a] charakterystyką twórczego i~nietwórczego stylu życia. 

Psychometryczne dane liczbowe uzyskano z~badań studentów ($N=388$) 
za pomocą MBTI i~KSD. 
Zostały one poddane statystycznej analizie współzmienności 
($r$-Pearsona).
Nadto, przy pomocy statystycznej analizy skupień $k$-średnich, 
wyodrębniono cztery homogeniczne grupy osób o~różnej strukturze 
osobowości. 
Ujawniono, iż jedynie wyniki liczbowe uzyskane za pomocą MBTI 
w~skalach postaw (ekstrawersji i~introwersji) są znacząco 
współzmienne z~wynikami osób przynależących do różnych typów 
w~wymiarze WZ. 
Natomiast nie ujawniły się u~wyodrębnionych grup osób różnice 
między ich wynikami w~skalach KSD a~wynikami w~skalach trzech 
par funkcji psychicznych mierzonych za pomocą MBTI.
}{
\oAdler{} --- 
\oJung{} --- 
\oStern{} --- 
Myers-Briggs MBTI --- 
nomotetyczny --- 
idiograficzny --- 
style działania --- 
style życia --- 
typy psychiczne
}



\tytul{Wprowadzenie}

Alfred \oAdler{} (1870--1937) i~Carl Gustaw \oJung{} (1875--1961) byli 
najbliższymi współpracownikami Sigmunda \oFreud[a] od 1908~r. 
w~Wiedeńskim Towarzystwie Przyjaciół Psychoanalizy.
W~roku 1911 \oAdler{} zrezygnował ze współpracy z~\oFreud[em] 
i~utworzył Towarzystwo Wolnych Psychoanalitycznych Badań, 
które wkrótce zostało przekształcone w~Międzynarodowe Towarzystwo 
Psychologii Indywidualnej. 
Natomiast \oJung{} w~1913~r. zrezygnował ze wszystkich funkcji 
w~Towarzystwie Psychoanalitycznym i~rozpoczął prace nad własną 
koncepcją psychologii analitycznej. 
O~przyczynach odejścia od \oFreud[a] \oJung{} wypowiedział się 
na prośbę wydawcy ,,Kölnische Zeitung'', wskazując na główne 
różnice między jego psychologią analityczną a~psychoanalizą 
\oFreud[a]\footnote{
	Por. \cite{Jung:DerGegensatz}.
}. 
Tymczasem \oAdler{} wskazał na istotne różnice między własną 
psychologią indywidualną a~\oFreud[a] psychoanalizą 
i~\oJung[a] psychologią analityczną w~swoim głównym dziele: 
\textit{Sens życia}\footnote{
	\cite{Adler:Sens1986}.
}. 

Zarówno \oFreud, jak i~\oJung, według \oAdler[a], uprawiają 
\textit{psychologię posiadania}, podczas gdy w~psychologii 
indywidualnej uprawiana jest \textit{psychologia 
użytkowania}\footnote{
	Por. \cite{Adler:Sens1986}, s.~175.
}. 
\oFreud{} i~\oJung, według \oAdler[a], koncentrują się głównie na tym, 
co człowiek przynosi ze sobą na świat, przyjmując, iż determinuje 
to jakość całej psychiki ludzkiej. 
Natomiast głównym przedmiotem badań psychologii indywidualnej jest 
nastawienie człowieka do swych zadań życiowych oraz ujawniane sposoby 
użytkowania własnych zdolności do ich realizacji, bądź samodzielnie, 
bądź poprzez współdziałanie z~innymi. 

Zasadność wprowadzonego przez \oAdler[a] rozróżnienia na 
psychologię posiadania i~psychologię użytkowania można dookreślić 
w~terminach metodologicznych założeń psychologii różnic indywidualnych 
Williama \oStern[a] (1871--1938).
We wstępie monografii: \textit{Psychologia różnic indywidualnych}, 
\oStern{} stwierdził, iż głównym problemem dwudziestego wieku będzie 
indywidualność osoby ludzkiej\footnote{
	Por. \cite{Stern:Uber1900}.
}. 
Ulegając prośbom o~powtórne wydanie tej monografii, \oStern{} 
opublikował znacznie obszerniejsze i~gruntowne opracowanie 
metodologicznych podstaw psychologii różnic indywidualnych\footnote{
	Por. \cite{Stern:DieDifferentielle1911}.
}. 

James T.~\oLamiell{}, prezentując proces rozwoju koncepcji 
psychologii różnic indywidualnych \oStern[a]\footnote{
	Por. \cite{Lamiell:Beyond}.
}, 
wskazuje na szczególne znaczenie w~tym względzie Wilhelma 
\oWindelband[a]\footnote{
	Por. \cite{Windelband:History}.
}. 
\oStern{}, odwołując się bowiem do zaproponowanego przez 
\oWindelband[a] podziału nauk empirycznych na nomotetyczne 
i~idiograficzne, uznał, iż w~podejściu nomotetycznym przyjmuje się 
za podstawową jednostkę analizy kategorię \textit{właściwości} 
(\textit{attribute}) przedmiotu badań, podczas gdy w~podejściu 
idiograficznym przyjmuje się za podstawową jednostkę analizy 
kategorię \textit{indywiduum}, tj. działającej celowo indywidualnej 
osoby ludzkiej\footnote{
	Por. \cite{Stern:DieDifferentielle1911}.
}. 

W~tych dwu podejściach badawczych, według \oStern[a]\footnote{
	Por. \cite{Stern:DieDifferentielle1911}, s.~18.
}, 
realizowane są dwa różne modele badań empirycznych\footnote{
    Por. \cite{Lamiell:Beyond}, s.~46--47.
}.
W~podejściu nomotetycznym, zorientowanym na ujmowanie podstawowych 
właściwości (cech) przedmiotu badań, praktykowane są bądź ($a_1$) 
badania za pomocą statystycznej analizy wariancji zmienności jednej 
właściwości (cechy) u~wielu osób, bądź ($b_1$) badania za pomocą 
statystyki korelacji zmienności dwu lub większej liczby właściwości 
(cech) wielu osób, które są ujmowane i~interpretowane w~terminach 
ogólnych i~ponadczasowych praw formułowanych na gruncie nauk 
przyrodniczych, tj. fizyki, biologii czy psychologii. 

Natomiast w~podejściu idiograficznym przedmiotem badań jest to, 
co szczegółowe (\textit{particular}), np. konkretne zdarzenie, 
fakt historyczny lub ciąg zdarzeń stanowiący sensowną całość --- 
całość mającą czasowo-przestrzenne ugruntowanie \textit{„tu i~teraz”} 
(\textit{Gestalt}). 
Przyjmując zatem tego rodzaju założenie, \oStern{} uznał 
indywidualną jednostkę ludzką, żyjącą całość (\textit{Gestalt}), 
jako podstawową jednostkę analizy w~psychologii różnic 
indywidualnych\footnote{
	Por. \cite{Stern:DieDifferentielle1911}, s.~18.
}. 
Nadto określił on metodologiczne podstawy dla dwu następujących 
strategii badawczych w~podejściu idiograficznym: 
bądź (a$_{2}$)~badania wielu właściwości jednej osoby 
w~kontekście różnych zdarzeń życiowych za pomocą techniki 
„psychografii”\footnote{
	Por. \cite{Stern:Recollection1999}. 
}, 
bądź (b$_{2}$)~badania porównawcze wielu właściwości u~dwu 
lub większej liczby osób --- na przykład u~grup osób pochodzących 
z~różnych kultur społecznych, u~osób o~różnej orientacji życiowej 
czy różnym typie charakteru\footnote{
	Por. \cite{Uchnast:Williama2013a}, s.~23.
}. 

Przyjęte przez \oStern[a] metodologiczne założenia psychologii różnic 
indywidualnych oraz strategie idiograficznych badań empirycznych 
mogły być wsparciem dla \oAdler[a], szczególnie w~sytuacji jego 
rezygnacji --- również w~roku 1911 --- z~członkostwa w~Wiedeńskim 
Towarzystwie Przyjaciół Psychoanalizy. 
W~następnym roku utworzył on bowiem Międzynarodowe Towarzystwo 
Psychologii Indywidualnej, które od roku 1914 publikowało kwartalnik 
\textit{Psychologia Różnic Indywidualnych} (\textit{Zeitschrift für 
Individualpsychologie}). 
Heinz L.~\oAnsbacher{} i~Rowena R.~\oAnsbache[r] podają następującą 
wypowiedź \oAdler[a] z~1914 roku: 
	„William Stern doszedł inną drogą do podobnych wyników, 
	które ja uzyskałem”\footnote{
	\cite{Adler:DieIndividualpsychologie1914}, cyt. za: 
	\cite{Ansbacher:TheIndividual}, s.~10.
}. 

Uznając zatem z~jednej strony podobieństwo w~sposobie ujmowania 
indywidualności osoby ludzkiej przez \oAdler[a] i~\oStern[a], 
z~drugiej strony, sformułowane przez \oStern[a] metodologiczne 
podstawy psychologii różnic indywidualnych, można podjąć się 
dookreślenia różnicy między koncepcją stylów życia \oAdler[a] 
a~koncepcją typów psychologicznych \oJung[a], szczególnie w~aspekcie 
obecności w~nich elementów podejścia idiograficznego i~nomotetycznego. 


\tytul{1. Carla G.~Junga koncepcja typu psychicznego}

Carl Gustaw \oJung{} zapewniał w~monografii 
o~\textit{typach psychologicznych}, że praktyka lekarska z~pacjentami 
nerwowo chorymi była dla niego źródłem inspiracji do wypracowania 
typologii psychologicznej: 

	\cytuj{
	Oprócz wielu indywidualnych różnic psychiki ludzkiej, istnieją 
	różnice typowe; zrazu rzuciły mi się w~oczy dwa typy, które 
	określiłem mianem introwertycznego i~ekstrawertycznego. 
	Kiedy bowiem spoglądamy na przebieg życia ludzkiego, zauważamy, 
	że losy jednego człowieka są bardziej uwarunkowane przez przedmioty 
	jego zainteresowań, podczas gdy losy drugiego w~większym stopniu 
	zależą od jego wnętrza\footnote{
		\cite{Jung:Typy1997}, s.~13.
		}.
	}

Jednak na dalszej stronie swej obszernej monografii \oJung{} 
wyraża w~sposób bardziej zdecydowany swoje przekonanie, 
iż indywidualnych różnic ujmowanych w~terminach ekstrawersji 
i~introwersji nie należałoby traktować jedynie jako osobowościowe 
uwarunkowania „losu człowieka”, ale raczej jako mechanizmy 
psychologiczne, które „mogą być dowolnie uruchamiane lub wyłączane”: 

	\cytuj{
	Ekstrawersja i~introwersja nie są cechami --- są to mechanizmy, 
	które, by tak rzec, mogą być dowolnie uruchamiane lub wyłączane. 
	Tylko na skutek ich względnie stałej dominacji rozwijają się 
	później odpowiednie cechy\footnote{
		\cite{Jung:Typy1997}, s.~319.
		}.
	}

Nadto, mając na uwadze psychologiczną strukturę typów 
psychologicznych, \oJung{} przyjmował, iż postawa ekstrawertywna 
i~introwertywna wyrażają jedynie pewien wzorzec występującej w~wielu 
formach ogólnej postawy\footnote{
	Por. \cite{Jung:Typy1997}, s.~533.
}. 
Jakość tych form, jego zdaniem, warunkowana jest subiektywną 
konstelacją czy też kombinacją czynników i~treści psychicznych, 
które w~procesie \textit{indywiduacji psyche} utrwalają jej nawykową 
gotowość do działania lub reagowania w~pewnym kierunku\footnote{
	Por. \cite{Jung:Typy1997}, s.~470.
}. 
Kierunek ten dookreślają trzy pary funkcji psychicznych: 
(1)~\textit{Sensytywność --- Intuicja}; 
(2)~\textit{Myślenie --- Uczucia, wartościowanie}; 
(3)~\textit{Sądzenie, zdrowy rozsądek --- Percepcja, nastawienie 
receptywne}\footnote{
	Trzecia para funkcji (\textit{Zdrowy rozsądek --- Otwartość, 
	nastawienie receptywne}) została dodana przez  Katharine 
	\oCookBriggs{} i~Isabel \oBriggsMyers{} po konsultacjach 
	z~\oJung[iem] (por. \cite{MyersBriggs:Manual1990}).
}. 
\oJung{} przyjął również, iż o~jakości typu psychicznego decyduje 
względna przewaga nie tylko jednej z~postaw psychicznych (introwersja 
lub ekstrawersja), lecz również najsilniejsza funkcja psychiczna 
w~każdej z~trzech par\footnote{
	Por. \cite{Jung:Typy1997}, s.~533--534.
}. 

Dynamikę typu psychicznego \oJung{} ujmował w~terminach 
zasady dialektycznych współzależności pomiędzy świadomością 
i~nieświadomością. 
Wraz ze wzrostem dominacji, np. postawy ekstrawertywnej nad postawą 
introwertywną, wzrasta siła mechanizmu spychania do nieświadomości 
(tłumienia) postawy introwertywnej. 
Podobnie, wraz ze wzrostem dominacji jednej funkcji w~każdej 
z~trzech par przeciwstawnych sobie funkcji, wzrasta mechanizm 
spychania do nieświadomości funkcji przeciwstawnej. 
W~związku z~tym postawa dominująca wraz z~trzema dominującymi 
funkcjami ukierunkowują proces \textit{indywiduacji}, stanowiąc 
jednocześnie podstawę dla określania różnic indywidualnych 
w~terminach typologii psychologicznej. 


\ttytul{1.1. Teoretyczne podstawy typologii Junga}

10~lat po publikacji \textit{Typów psychologicznych} 
\oJung{} dookreślił podstawowe założenia własnej koncepcji typów 
psychologicznych w~aspekcie różnic między założeniami własnej 
psychologii analitycznej a~założeniami psychoanalizy \oFreud[a]. 
\oJung{} stwierdził, iż tym, co go najbardziej różni od \oFreud[a], 
jest obraz świata, w~którym człowiek stoi między przeciwstawnymi 
biegunami sfery wewnętrznej i~sfery zewnętrznej: 

\cytuj{
	W~moim obrazie świata znajduje się wielka sfera zewnętrzna 
	i~równie wielka sfera wewnętrzna, a~między tymi biegunami 
	stoi człowiek, który zwraca się już to ku jednemu, już to 
	ku drugiemu z~nich, aby --- zależnie od temperamentu 
	i~skłonności --- jeden czy drugi uznawać za absolutną prawdę 
	i~odpowiednio do tego jeden z~nich zanegować lub z~niego 
	zrezygnować (tj. utrzymywać w~nieświadomości)\footnote{
		\cite{Jung:Jung1970}, s.~63.
		}.
}

Interesujące jest, iż według \oJung[a] człowiek stojący między 
przeciwstawnymi biegunami (świata wewnętrznego i~świata zewnętrznego) 
nie podlega ich bezpośrednim naciskom, lecz 
--- zależnie od włas\-nego ,,temperamentu i~skłonności'' --- 
,,zwraca się już to ku jednemu, już to ku drugiemu z~nich'', 
aby uznać jeden z~nich „za absolutną prawdę”\footnote{
		\cite{Jung:Jung1970}, s.~63.
		}. 
Należy dodać, że \oJung{} uznaje za absolutną prawdę 
	„najbardziej subiektywne idee, które stoją najbliżej natury 
	i~istoty rzeczy i~dlatego też można by je nazwać najbardziej 
	prawdziwymi”\footnote{
		\cite{Jung:Jung1970}, s.~58.
		}. 
Po czym kończy on powyższą wypowiedź retorycznym pytaniem: 
	„Ale cóż to jest prawda?”\footnote{
		\cite{Jung:Jung1970}, s.~58.
		}. 
Formułując tego rodzaju pytanie, \oJung{} wydaje się 
zainteresowany jedynie prawdą o~fakcie subiektywnego doświadczania 
źródła energii psychicznej w~świecie opartym na przeciwieństwach. 
Wyraża on tego rodzaju osobiste przekonanie w~sposób następujący:

	\cytuj{
	Z~tego obrazu świata opartego na przeciwieństwach wyłoniła mi się 
	idea energii psychicznej (\textit{libido}), która w~takim samym 
	stopniu powstaje z~przeciwieństw, jak energia procesów fizycznych, 
	zakładająca istnienie przeciwieństw takich, jak np. 
	ciepło -- zimno, wysokość -- głębokość itp.\footnote{
		\cite{Jung:Jung1970}, s.~63.
        }.
	}

Niemniej, jakkolwiek \oJung{} był całkowicie przekonany, że odkrył 
„absolutną prawdę” o~naturze energii psychicznej, to jednak zdawał 
sobie również sprawę, że jest to jedynie jego osobiste założenie 
(hipoteza). 
Wyznaje on bowiem całkiem otwarcie: 

	\cytuj{
	Zapewne obraz ten jest pewnym założeniem, ale nie mam zamiaru 
	się go wyrzec, ponieważ ma dla mnie zbyt wielką wartość jako 
	hipoteza. [...] 
	Z~tej hipotezy, która ma swój początek we mnie samym 
	--- jeśli nawet wyobrażam sobie, że zbudowałem ją na podstawie 
	doświadczenia --- wyrosła moja koncepcja typów psychicznych 
	i~hipoteza ta również pozwoliła mi pogodzić się z~istnieniem 
	tak różnych od mojego punktów widzenia, jak np. punkt widzenia 
	Freuda\index{Freud, S.}\footnote{
		\cite{Jung:Jung1970}, s.~63.
		}.
	}

Przyjmując w~psychologii analitycznej hipotetyczny obraz świata 
opartego na przeciwieństwach, \oJung{} nie ograniczył się jedynie 
do analizy dynamiki relacji między światem wewnętrznym (subiektywnym) 
a~światem zewnętrznym (obiektywnym), ale również, a~może w~większej 
mierze, przyjmował on hipotetyczny obraz świata wewnętrznego. 
Dynamika świata wewnętrznego, według \oJung[a], podlega również 
mechanizmom zasady organizacji właściwości przeciwstawnych sobie 
biegunów energii. 
\oJung{} stwierdza bowiem: 

	\cytuj{
	Nie wątpię, że popędy naturalne, takie jak Eros czy dążenie 
	do mocy, odgrywają wielką rolę w~sferze psychicznej, ale nie mam 
	również wątpliwości, że popędy te ścierają się gwałtownie z~duchem, 
	albowiem zawsze z~czymś się ścierają, a~dlaczego nie miałbym tego 
	czegoś nazywać „duchem”? 
	W~równie małym stopniu wiem, czym jest „duch” sam w~sobie 
	i~czym są „popędy”. 
	Zarówno duch, jak popędy są dla mnie czymś tak samo 
	tajemniczym!\footnote{
		\cite{Jung:Jung1970}, s.~60.
		}.
	}

Dla \oJung[a] istotne znaczenie mają zatem nie tyle jakieś konkretne 
i~w~miarę jednoznacznie określone przyczyny wzbudzania i~wzrostu 
energii psychicznej, np. takie jak popęd, duch, \textit{ego} 
czy przeciwstawne im jakieś przedmioty w~świecie zewnętrznym, 
ile raczej energetyczne właściwości procesu ich wzajemnego 
„ścierania się ze sobą”\footnote{
	\oJung{} wyraził tego rodzaju przekonania w~następującej 
	wypowiedzi: 
	,,Freud\index{Freud, S.} uważał zrazu niemal wyłączanie 
	popęd płciowy za jedyną siłę psychiczną i~dopiero po moim 
	odejściu od psychoanalizy zaczął brać pod uwagę także inne 
	czynniki; ja zamknąłem w~jednym pojęciu <<energii>> wszystkie 
	--- skonstruowane mniej lub bardziej \textit{ad hoc} --- 
	pojęcia psychicznych popędów czy sił, aby w~ten sposób 
	wyłączyć wszelką dowolność [...]. 
	Dlatego też nie mówię już o~siłach czy poszczególnych popędach, 
	lecz posługuję się terminem <<intensywności mających określoną 
	wartość>>” (\cite{Jung:Jung1970}, s.~62). 
}.  

Czerpiąc zatem inspiracje z~przyrodniczej koncepcji obrazu świata 
opartego na przeciwieństwach, \oJung{} zmierzał do sformułowania 
praw wytwarzania i~różnicowania się mechanizmów regulacji energii 
psychicznej (\textit{libido}). 
W~terminach tych praw ujmował on zarówno mechanizmy procesu 
indywidualnego rozwoju (\textit{indywiduacji}), jak i~podstawowe 
założenia pierwszej typologii psychologicznej. 
Można zatem przyjąć, że Alfred \oAdler{}, określając psychologię 
analityczną \oJung[a] jako \textit{psychologię właściwości}, miał 
na uwadze tego rodzaju podstawowe założenia jego koncepcji typów 
psychologicznych\footnote{
    Por. \cite{Adler:Sens1986}.
}. 


\ttytul{1.2. Narzędzie empirycznej weryfikacji Junga teorii typów 
psychologicznych}

Pierwszym i~najbardziej popularnym kwestionariuszem psychologicznym 
do empirycznej weryfikacji założeń teorii typów psychologicznych 
\oJung[a] jest \textit{Myers-Briggs Wskaźnik Typów --- MBTI} 
(\textit{Myers-Briggs Type Indicator}). 
Prace nad przygotowaniem tego kwestionariusza rozpoczęła w~latach 40. 
XX~wieku Isabel \oBriggsMyers{} wraz ze swą matką Katharine 
\oCookBriggs, zapraszając jednocześnie do współpracy \oJung[a]. 
Jednak \oJung{} zrezygnował z~tego zaproszenia z~powodu własnych 
pilnych prac, wyrażając jednocześnie gotowość do udzielania 
konsultacji, odpowiednio do pojawiających się wątpliwości 
czy trudności. 

\oBriggsMyers{} i~\oCookBriggs{} opublikowały MBTI w~latach 
1943--1944 i~1957, a~od roku 1976 jest on publikowany przez 
Consulting Psychologists Press Inc, Palo Alto, CA. 
Popularność tego kwestionariusza bardzo szybko wzrastała 
po publikacji podręcznika opracowanego przez Isabel 
\oBriggsMyers\footnote{
	\cite{MyersBriggs:Manual1967}.
}. 
Polskojęzyczny tekst MBTI opracował Zenon \oUchnast\footnote{
	\cite{Uchnast:MyersBriggs1997}.
}. 
Był on wykorzystywany w~wersji eksperymentalnej w~pracach 
magisterskich, jak również w~rozprawie doktorskiej Agaty 
\ios{Celińskiej-Miszczuk}{Celińska-Miszczuk, A.}\footnote{
	\cite{Celinska:Porownawcza}.
}. 

MBTI, według Isabel \oBriggsMyers{} i~Mary H.~\oMcCaulley{}, 
stał się bardzo popularny zarówno z~uwagi na jego walory 
psychometryczne, jak i~z uwagi na możliwość jego stosowania 
do identyfikacji typu indywidualnych preferencji, który, 
podobnie jak typ temperamentu, nie jest oceniany przez pryzmat 
negatywnych czy pozytywnych właściwości, lecz przez te, 
które umożliwiają określenie indywidualnych różnic w~aspekcie 
normy psychologicznej\footnote{
	Por. \cite{MyersBriggs:Manual1990}.
}. 

David \oPittenger, mając na uwadze fakt popularności MBTI wśród 
psychologicznych narzędzi pomiaru osobowości, zwraca uwagę 
na często wyrażane wątpliwości odnośnie do użyteczności MBTI 
w~poradnictwie zawodowym i~psychologicznym z~racji stosunkowo 
niskich empirycznych wskaźników jego trafności diagnostycznej 
i~prognostycznej\footnote{
	Por. \cite{Pittenger:Cautionary}.
}. 
Nadto \oPittenger, doceniając dbałość autorek MBTI o~wierność 
teoretycznym założeniom typologii psychologicznej \oJung[a], 
zwraca uwagę na zastosowany w~MBTI format wymuszonego wyboru 
jednego z~dwu sposobów zachowania się. 
Na przykład: 
(1)~\textit{Czy zazwyczaj jesteś}: 
(A$_{1}$)~\textit{dobrym ,,rozrabiaką''} czy 
(B$_{1}$)~\textit{raczej spokojnym i~,,z~rezerwą''?};  
lub pytanie: 
(2)~\textit{Czy częściej pozwalasz sobie, by:} 
(a$_{1}$)~\textit{twoje serce rządziło głową, czy też, by} 
(b$_{1}$)~\textit{twoja głowa rządziła sercem?} 
Wybór odpowiedzi „A$_{1}$” i~odpowiedzi „b$_{1}$” jest traktowany 
jako przejaw typu ekstrawertywnego, preferującego raczej zdolności 
do racjonalnych działań, 
natomiast wybór odpowiedzi „B$_{1}$” i~„a$_{1}$” jest traktowany 
jako przejaw typu introwertywnego, ceniącego bardziej własną 
emocjonalną wrażliwość niż racjonalne myślenie. 

Tekst MBTI zawiera 126~pozycji, na które osoba badana udziela 
odpowiedzi, zaznaczając jedną z~dwu możliwości. 
Pytania dotyczą zatem alternatywnych sposobów spostrzegania 
i~przeżywania swego otoczenia (postawy ekstrawertywnej 
i~introwertywnej) oraz trzech funkcji psychicznych (alternatywnych 
sposobów podejmowania codziennych decyzji, jak też sposobów 
odczuwania i~działania) dookreślających pierwotny charakter 
sposobu spostrzegania swego otoczenia bądź z~perspektywy 
ekstrawertywnej, bądź z~perspektywy introwertywnej. 

MBTI umożliwia zatem pomiar czterech par skal o~biegunowo 
przeciwstawnych preferencjach, tj. jedną parę alternatywnych 
skal postaw 
(1)~Ekstrawersja (E --- \textit{Extraversion}) \textit{vs.} 
Introwersja (I --- \textit{Introversion}) 
oraz trzy alternatywne pary skal funkcji psychicznych: 
(2)~Sensytywność (S --- \textit{Sensing}) \textit{vs.} 
Intuicja (N --- \textit{Intuition}), 
(3)~Myślenie (T --- \textit{Thinking}) \textit{vs.} 
Uczucie (F --- \textit{Feeling}), 
(4)~Sądzenie (J --- \textit{Judging}) \textit{vs.} 
Percepcja (P --- \textit{Perception}). 
MBTI umożliwia zatem określenie typu psychologicznego za pomocą 
czterech liter, np. ISTP lub ESTP, które wskazują, gdzie znajduje 
się główny przedmiot koncentracji uwagi (w~świecie zewnętrznym [E] 
czy w~świecie wewnętrznych doznań, przeżyć czy pragnień [I]) 
oraz w~jaki sposób spostrzegane są preferowane przedmioty 
(S~lub N), podejmowane decyzje odnośnie do znaczących przedmiotów 
(T~lub F) oraz w~jaki sposób dana osoba radzi sobie w~otaczającym 
ją świecie (J~lub P). 

Ostatecznie, uwzględniając zmienność postawy i~trzech par funkcji 
psychicznych, MBTI umożliwia wyodrębnienie szesnastu typów 
psychologicznych. 
Przy czym proponuje się obliczenie wskaźników stopnia preferencji 
każdego z~ośmiu biegunów postawy i~funkcji psychicznych 
(E, I, S, N, T, F, J, P) oraz utworzenie czterech dwubiegunowych 
ciągłych skal (E$>$I, S$>$N, T$>$F, J$>$P) typów 
psychologicznych\footnote{
	Wyniki w~skalach ciągłych obliczane są według prostej formuły 
	arytmetycznej, np. wynik w~ciągłej skali E$>$I obliczany jest 
	oddzielnie dla bieguna „E” (wynik w~skali preferencji „E”$+100$) 
	i~dla bieguna „I” (wynik w skali preferencji „I”$-100$).
}. 
Wyniki liczbowe uzyskane przez każdą z~osób badanych w~skalach 
preferencji można wykorzystywać do określenia typu psychologicznego 
za pomocą czterech liter określających preferowaną postawę 
i~trzy z~preferowanych funkcji psychicznych. 
Natomiast wyniki liczbowe uzyskane w~czterech skalach ciągłych 
można wykorzystywać do obliczania wskaźników korelacji między 
typami MBTI a~innymi alternatywnymi wskaźnikami osobowościowych 
różnic indywidualnych. 

Podsumowując, można powiedzieć, że opracowane przez \oBriggsMyers{} 
i~\oCookBriggs{} narzędzie pomiaru typów psychicznych uznaje się 
za wierną operacjonalizację teoretycznych założeń \oJung[a], 
z~którym osobiście konsultowały się one w~procesie tworzenia MBTI. 
Szczególnie ważny dla autorek MBTI był fakt, iż \oJung{} wyrażał 
w~sposób jednoznaczny swoje przekonanie, że obraz świata opartego 
na przeciwieństwach był dla niego podstawowym teoretycznym 
założeniem odnośnie do źródła energii psychicznej (\textit{libido}). 

Nadto MBTI został opracowany w~celu empirycznej weryfikacji 
przyjętej przez \oJung[a] hipotezy badawczej odnośnie do mechanizmów 
wzrostu i~zanikania intensywności energii psychicznej, jak również 
jej różnicowania się w~procesie indywiduacji typów ekstrawertywnych 
i~introwertywnych. 
Użyty w~tym wypadku termin „mechanizm” wyraża przekonanie \oJung[a], 
iż w~miarę wzrostu intensywności tendencji do zachowań 
ekstrawertywnych automatycznie zmniejsza się nasilenie tendencji 
do zachowań introwertywnych (mechanizm tłumienia, spychania 
do podświadomości). 

Podobnie w~MBTI przyjmuje się, że o~przynależności do danego typu 
psychologicznego decyduje jedynie arytmetyczna różnica między 
liczbowymi wskaźnikami uzyskanymi przez daną osobę w~odnoś\-nych 
skalach postaw ekstrawersji i~introwersji oraz w~trzech parach skal 
przeciwstawnych funkcji psychicznych, a~arytmetyczną wielkość tej 
różnicy uznaje się za wskaźnik wielkości siły danego rodzaju energii 
psychicznej. 

Uzyskane zatem za pomocą MBTI dane liczbowe mogą być traktowane 
zarówno jako podstawa empirycznej weryfikacji głównej hipotezy 
badawczej \oJung[a] odnośnie do 
	„energii psychicznej (\textit{libido}), która w~takim samym 
	stopniu powstaje z~przeciwieństw, jak energia procesów 
	fizycznych”\footnote{
	\cite{Jung:Jung1970}, s.~63.
}, 
jak również jako podstawa opisu i~interpretacji funkcjonalnych 
aspektów różnic indywidualnych w~terminach szesnastu typów 
psychicznych. 
Niemniej tego rodzaju podejście badawcze w~psychologii różnic 
indywidualnych ma zarówno atrakcyjne walory, jak również ograniczenia 
z~uwagi na przyjęte przez niego założenia podejścia nomotetycznego. 
Tymczasem w~tych samych latach \oAdler{} tworzył metodologiczne 
podstawy podejścia idiograficznego w~badaniach indywidualnych stylów 
życia. 


\tytul{2. Alfreda Adlera koncepcja różnic indywidualnych\\ 
			w~terminach stylów życia}

Alfred \oAdler, twórca psychologii indywidualnej, mając na uwadze 
stosowanie psychologicznej typologii, stwierdził: 

	\cytuj{
	Wśród olbrzymiej różnorodności właściwości psychicznych 
	można się zorientować jedynie w~ten sposób, że, wstępnie, 
	przyjmuje się coś typowego, mając jednocześnie na uwadze, 
	że to, co przyjmuje się jako typowe, wykazuje się zawsze 
	pewnymi cechami, które następnie muszą zostać potwierdzone. 

	[Po czym, dodaje:] 

	Zrozumienie typowości oświetla jedynie pole badań, 
	a~dopiero potem rozpoczyna się trudne zadanie wykrycia tego, 
	co indywidualne\footnote{
	\cite{Adler:Sens1986}, s.~175.
	}.
}

Niewątpliwie w~pierwszym zdaniu cytowanej wypowiedzi \oAdler{} 
uzasadnia potrzebę typologii w~psychologii różnic indywidualnych 
w~podobny sposób, jak to wcześniej uczynił \oJung. 
Niemniej już w~kolejnym zdaniu \oAdler{} stwierdził, iż określenie 
typów psychicznych nie jest dla niego celem, a~jedynie środkiem 
do celu, którym jest 
	„trudne zadanie wykrywania tego, co indywidualne”. 

Nadto \oAdler{} i~\oJung{} szukali tego, co indywidualne, 
w~zupełnie różnych wymiarach czasowych życia osoby --- 
\oJung{} w~procesie indywiduacji pierwotnego ukierunkowania 
bądź ku światu zewnętrznemu, bądź ku światu wewnętrznemu, 
natomiast \oAdler{} twierdził: 

	\cytuj{
	Nigdy nie poznamy, jakie działanie będzie charakteryzować daną 
	osobę, jeśli wiemy tylko to, skąd ona przychodzi. 
	Jeśli natomiast wiemy, dokąd ona zmierza, to wówczas możemy 
	przewidywać jej kolejne kroki i~jej ruchy ku wybranemu 
	celowi\footnote{
	Cyt. za \cite{Hoffman:TheDrive}, s.~6.
	}.
}


\ttytul{2.1. Teoretyczne podstawy koncepcji stylu życia}
		

\oAdler{} przyjął, że indywidualność człowieka wyraża się w~sposobie 
jego zachowania się, tj. w~jego działaniu w~sytuacji tak ważnych 
wyzwań i~zadań życiowych jak: 
\textit{poczucie wspólnoty} (interpersonalnej i~społecznej --- 
\textit{Gemeinschaftsgefühl}), 
\textit{praca zawodowa} (umożliwiająca samodzielność i~niezależność 
od innych w~realizacji osobistych zadań i~celów) oraz 
\textit{miłość} (zasada wspólnotowej więzi, partnerskiej wzajemności 
z~innymi oraz twórcze wspieranie wzrostu jakości życia 
u~innych)\footnote{
	Por. \cite{Adler:Sens1986}, s.~31.
}. 

Wszystkie trzy powyższe zadania życiowe nie są --- wg \oAdler[a] --- 
zadaniami przypadkowymi, lecz nieuniknionymi. 
Całokształt indywidualnych sposobów użytkowania przez osobę własnych 
zdolności do rozwiązywania podstawowych zadań i~wyzwań życiowych 
ujmował on jako jej styl życia\footnote{
	Por. \cite{Adler:Sens1986}, s.~31; 175.
}. 
Wyróżnił on dwa podstawowe rodzaje stylów życia: 
\textit{styl twórczy} 
i~\textit{styl nietwórczy}. 

\textit{Styl twórczy} charakteryzuje wysoki poziom osobistego 
zaangażowania się w~realizację podstawowych zadań życiowych 
poprzez twórczą współpracę z~innymi. 
Natomiast \textit{styl nietwórczy} charakteryzuje tendencja 
do ignorowania wyzwań do realizacji aktualnych zadań życiowych 
w~aspekcie poczucia wspólnoty z~innymi oraz do zachowań obronnych 
i~zabezpieczających stan posiadania. 
Nietwórczy styl życia, według \oAdler[a], wyzwala również kompleks 
poczucia niższości i~wyższości, egocentryzm, trudności wychowawcze, 
nerwice i~psychonerwice, tendencje samobójcze, zbrodnie, żądze 
i~perwersje seksualne\footnote{
	Por. \cite{Amborska:Alfreda}.
}. 

\oAdler{} przyjmuje, iż adekwatne rozwiązywanie zadań życiowych 
stanowi o~losie ludzkości i~jej pomyślności. 
W~związku z~tym proponował, by ważność adekwatnego rozwiązywania 
zadań i~wyzwań życiowych oceniać podobnie, jak ocenia się ważność 
trafnego rozwiązywania zadań matematycznych. 
Im większy bowiem błąd w~stylu życia, tym więcej powikłań grozi 
nosicielowi tego błędu. 
Twierdził, iż tego rodzaju powikłania mogą ujawnić się ze szczególną 
wyrazistością w~sytuacjach weryfikujących jakość osiągniętego 
poczucia wspólnoty z~innymi. 


\ttytul{2.2. Idiograficzny charakter podejścia w~badaniach 
stylu życia}
		
\oAdler{} opracował ,,Kwestionariusz psychologii indywidualnej 
do zrozumienia i~leczenia dzieci trudnych'', który został 
opublikowany w~aneksie jego książki \textit{Sens życia}. 
Kwestionariusz ten zawierał jedynie listę pytań ułatwiających 
psychoterapeucie (doradcy) zebranie istotnych informacji odnośnie do 
jakości stylu życia pacjenta$/$klienta. 

Harold \oMosak{} i~Bernard \oShulman, pracownicy Instytutu 
psychologii indywidualnej w~Chicago, wykorzystali ten kwestionariusz 
do opracowania inwentarza psychologicznego\footnote{
	Por. \cite{Mosak:Life}.
}. 
Opublikowali oni również podręcznik systematycznej analizy 
i~psychologicznej interpretacji stylu życia u~pacjentów psychoterapii 
indywidualnej, postulując możliwie szczegółowy opis przejawów 
indywidualnego sposobu myślenia, odczuwania i~działania 
w~poszczególnych okresach życia klienta oraz jakości jego relacji 
interpersonalnych w~życiu rodzinnym i~w~najbliższym środowisku 
społecznym\footnote{
	Por. \cite{Shulman:Manual}.
}. 

Nadto, wyrazem wzrastającego zainteresowania jakościową analizą 
indywidualnego stylu życia jest obszerna monografia 
Roberta L.~\oPowers[a] i~Jane \oGriffith, w~której autorzy prezentują   
nie tylko teoretyczne podstawy psychologii indywidualnej \oAdler[a], 
ale również sposób uprawiania psychoterapii oraz klinicznej analizy 
i~interpretacji indywidualnego stylu życia\footnote{
	Por. \cite{Powers:Understanding}.
}. 
W~aneksie tej monografii autorzy podają ,,Arkusz pytań'' 
ukierunkowujących proces analizy jakości indywidualnego 
stylu życia. 
Odpowiedzi na zawartee w~,,Arkuszu'' pytania daje i~zapisuje 
klient bądź to samodzielnie, bądź to z~pomocą psychoterapeuty. 

Uprawiane przez \oAdler[a] empiryczne badania nad indywidualnymi 
stylami życia klientów psychoterapii są w~dużym stopniu zbliżone 
do opracowanej przez \oStern[a] idiograficznej techniki psychografii. 
William \oStern{} wraz żoną Clarą stosowali tę technikę badawczą, 
prowadząc w~sposób systematyczny dzienniczki obserwacji procesu 
rozwoju własnych dzieci, od ich urodzenia do 18. roku 
ich życia\footnote{
	Por. \cite{Stern:Recollection1999}.
}. 
Niemniej, we wstępnej części artykułu zwróciłem uwagę, 
iż \oStern{} dostrzegał również możliwość stosowania podejścia 
idiograficznego w~badaniach porównawczych między grupami osób 
o~jakościowo różnej orientacji życiowej czy też w~badaniach 
o~różnym typie charakteru\footnote{
	Por. \cite{Stern:DieDifferentielle1911}.
}. 


\ttytul{2.3. Adlera style życia interpretowane w~terminach 
				empirycznej typologii stylów działania w~dwubiegunowym 
				wymiarze: współdziałanie --- zabezpieczanie siebie}

Empiryczną typologię stylów działania w~dwubiegunowym wymiarze: 
współdziałanie -- zabezpieczanie siebie umożliwia Kwestionariusz 
Stylów Działania (KSD) Zenona \oUchnast[a]\footnote{
	Por. \cite{Uchnast:Style2013b}.
}. 
Pierwotnym źródłem inspiracji do opracowania jego teoretycznych 
podstaw był sformułowany przez Abrahama \oMaslow[a] egzystencjalny 
dylemat ludzki wyrażony w terminach:
\terminU{obrona}{osoba}{wzrost}\footnote{
	Por. \cite{Maslow:WStrone1986}, s.~52; 172.
}. 
Jednak termin „dylemat” wydaje się bardziej adekwatny 
w~interpretacji \oAdler[a] niż \oMaslow[a]\footnote{
	Mimo umiejscowienia „osoby” w~centralnym punkcie dylematu 
	egzystencjalnego, \oMaslow{} ujmował rozwój ku pełni 
	człowieczeństwa jako przejaw meta-potrzeb, które określał 
	w~terminach instynktoidalnej orientacji ku pełnej 
	samoaktualizacji.
}. 

\oAdler, odwołując się do swej praktyki psychoterapii, zwrócił uwagę 
na takie momenty życia, w~których dokonuje się indywidualny wybór 
między orientacją na zabezpieczanie i~obronę siebie\footnote{
	\oAdler{} określał dynamikę stylu życia zorientowanego 
	na zabezpieczanie siebie w~terminach mechanizmów kompleksu 
	poczucia niższości i~wyższości.
} 
a~orientacją na wzrost własnych zdolności do takiej 
współpracy z~innymi, która zapewnić może skuteczną realizację 
zarówno indywidualnych, jak i~wspólnych (społecznych) 
zadań życiowych\footnote{
	Por. \cite{Adler:Sens1986}, s.~235.
}. 
Innymi słowy, każdy z~biegunów wymiaru 
„współdziałanie -- zabezpieczanie siebie” symbolizuje 
wskaźnik skuteczności realizacji indywidualnego wyboru bądź 
w~zakresie wzrostu własnych zdolności do współdziałania, 
bądź w~zakresie wzrostu własnych zdolności do skutecznego 
zabezpieczania i~obrony siebie. 
W~związku z~tym kwestionariusz KSD zawiera zarówno skale 
pomiaru orientacji na współdziałanie z~innymi, jak i~skale 
pomiaru orientacji na zabezpieczanie i~obronę siebie.


\ttytul{2.4. Struktura skal KSD}

Uwzględniając treść stwierdzeń w~poszczególnych czynnikach, 
wyodrębniono po dwie grupy czynników jako podstawę do wyróżnienia 
stylów działania zorientowanych na współdziałanie (W) 
i~stylów działania zorientowanych na zabezpieczanie siebie (Z) 
(por. Tabela~1). 

W~konsekwencji przyjęcia założenia odnośnie do dwubiegunowego 
charakteru stylów działania należało zrezygnować bądź to 
z~często stosowanej techniki uśredniania wyników uzyskanych 
w~jednobiegunowych skalach kwestionariusza, bądź to 
z~techniki uśredniania różnicy między parami wskaźników 
liczbowych różnych skal danego kwestionariusza. 
Mając zatem na uwadze potrzebę utworzenia dodatkowej dwubiegunowej 
skali, wykorzystano formułę równania wielokrotnej regresji 
między dwubiegunową skalą Synergicznej Aktualizacji Siebie (SAS) 
a~dwunastoma skalami KSD. 
Wynik liczbowy uzyskany z~następującej formuły
\begin{equation*}
\begin{split}\rm
    WZ&\rm
    =35,30+PP\cdot0,36+EA\cdot0,07+SO\cdot0,16+RO\cdot0,04+\\
      &\rm
    AN\cdot0,16+OZ\cdot0,03-PD\cdot0,15+AF\cdot0,12+\\
      &\rm
    NU\cdot0,03-NL\cdot0.27-UD\cdot0,02-SW\cdot0,16
\end{split}
\end{equation*}
może zatem stanowić podstawę do utworzenia dodatkowej skali WZ 
(Współdziałanie -- Zabezpieczanie).

Skala WZ, będąc zatem miarą udziału dwunastu skal KSD w~wyjaśnianiu 
zdolności do synergicznego współdziałania (współpracy) z~innymi, 
jest dwubiegunową skalą strukturalną ,,ciągłą''\footnote{
	Por. \cite{Uchnast:Style2013b}.
}. 

Utworzona w~ten sposób w~KSD dodatkowa dwubiegunowa strukturalna 
skala WZ umożliwia nie tylko ilościową i~jakościową interpretację 
różnic indywidualnych grup „skrajnych”, uzyskujących najniższe 
i~najwyższe wyniki, ale również charakterystykę psychologiczną osób 
z~grupy „centralnej”, które uzyskują wyniki średniej wielkości 
na dwubiegunowej skali WZ. 

{\footnotesize\newcommand\cc[1]{\multicolumn{1}{c}{\bf#1}}
\begin{longtable}{ll}
\caption*{Tabela 1. Style zorientowane na współdziałanie (W) i~zabezpieczanie siebie (Z)}\\
\hline\hline
\cc{Style zorientowane na}              & \cc{Style zorientowane na}\rule{0pt}{12pt}\\
\cc{współdziałanie (W)}                 & \cc{zabezpieczanie i obronę siebie (Z)}\\[3pt]
\hline\hline
\cc{Aktualizacja siebie i~innych (ASI)} & \cc{Rywalizujący, zaradny (RZ)}\\
Uśredniony wynik w skalach (1--3)       & Uśredniony wynik w skalach (7--9)\\
\hline
1. Proaktywny, przedsiębiorczy (PP)     & 7. Przywódczy, dbający o uznanie (PD)\\
2. Empatyczny, altruistyczny (EA)       & 8. Afektowany, demonstratywny (AF)\\
3. Spontaniczny, otwarty (SO)           & 9. Nierówny, unikowy (NU)\\
\hline
\cc{Realizacja siebie (RSI)}            & \cc{Dostosowujący się, zachowawczy (DZ)}\\
Uśredniony wynik w skalach (4--6)       & Uśredniony wynik w~skalach (10--13)\\
\hline
4. Racjonalny, obiektywny (RO)          & 10. Nastrojowy, labilny (NL)\\
5. Ambitny, niezależny (AN)             & 11. Ugodowy, dostosowujący się (UD)\\
6. Odpowiedzialny, zadaniowy (OZ)       & 12. Skrępowany, wycofujący się (SW)\\
\hline\hline
\end{longtable}
}

Przy czym wyniki liczbowe osób z~grupy „centralnej” można 
interpretować bądź w~terminach opisanego przez \oMaslow[a] 
dylematu egzystencjalnego: 
\terminU{obrona}{osoba}{wzrost}, 
bądź w~terminach ujętej przez \oAdler[a] w~procesie psychoterapii 
indywidualnej zdolności do rezygnacji z~mechanizmów obronnej 
i~zachowawczej strategii życiowej, właściwych dla nietwórczego 
stylu życia (jego transcendencji) i~wyboru twórczego stylu życia 
poprzez wzrost zdolności do współpracy z~innymi. 


\tytul{3. Analiza porównawcza współzmienności różnic 
			indywidualnych mierzonych za pomcą \\
			skal MBTI i~skal KSD}

Prezentowane poniżej wyniki badań grupy studentów psychologii 
(K$=292$, M$=96$) za pomocą Myers-Briggs MBTI i~Kwestionariusza 
Stylów Działania (KSD) \oUchnast[a] mają jedynie charakter 
zwiadowczy. 
Ich bezpośrednim celem jest określenie poziomu współzmienności 
wskaźników różnic indywidualnych sformułowanych według założeń 
podejścia nomotetycznego (MBTI) i~mającego elementy podejścia 
idiograficznego KSD. 
Wykorzystany w~tym przypadku KSD posiada standardowe wskaźniki 
dobroci psychometrycznej: rzetelności, trafności i~mocy 
dyskryminacyjnej\footnote{
	Por. \cite{Uchnast:Style2013b}.
}. 


\ttytul{3.1. Współzmienność między skalami KSD 
						a~skalami MBTI}

Kwestionariusz MBTI przeznaczony jest głównie do klasyfikacji 
typów psychologicznych, których charakter kategorialny utrudnia 
przeprowadzenie porównawczych analiz statystycznych. 
W~związku z~tym  \oBriggsMyers{} i~\oMcCaulley{} zaproponowały 
dość uproszczony sposób tworzenia czterech głównych dwubiegunowych 
skal ,,ciąg\-łych'', tj. skali postawy (E \textit{vs.} I) oraz trzech 
par skal funkcji psychicznych\footnote{
	Por. \cite{MyersBriggs:Manual1990}.
}. 
Zaproponowano dodawanie do liczby $100$ uzyskanej przez daną osobę 
wartości liczbowej wskaźnika nasilenia preferencji postawy „E”, 
natomiast odejmowanie od liczby $100$ wartości liczbowej nasilenia 
preferencji postawy „I”. 
W~podobny sposób obliczane są wartości liczbowe trzech par 
przeciwstawnych funkcji psychicznych. 
Tak uzyskane wartości liczbowe czterech głównych skal ,,ciągłych'' 
MBTI umożliwiają przeprowadzenie statystycznej analizy ich 
współzmienności ze skalami Kwestionariusza Stylów Działania (KSD). 
Wyniki tej analizy podane są w~Tabeli 2. 

{\footnotesize\newcommand{\mc}[1]{\multicolumn{2}{c}{\bf#1}}
\setlength{\tabcolsep}{.4em}
\begin{longtable}{r@{ -- }l*4{r@{,}l}}
\caption*{Tabela 2. Wskaźniki współzmienności (\textit{r}-Pearsona) między skalami KSD
    a~skalami ,,ciągłymi'' MBTI\footnotemark u~studentów ($N=388$; *$p<.05$; **$p<.01$)}\\
\hline\hline
\mc{\rule{0pt}{12pt}Skale KSD/MBTI}  &\mc{E$>$I}   &\mc{S$>$N}   &\mc{T$>$F}   &\mc{J$>$P}\\[3pt]
\hline\hline
PP-W  &Proaktywny, przedsiębiorczy   &\bf 0&\bf49**&   -0&   05  &\bf-0&\bf12* &    0&   05\\
EA-W  &Empatyczny, altruistyczny     &\bf 0&\bf34**&    0&   01  &\bf 0&\bf12* &    0&   03\\
SO-W  &Spontaniczny, otwarty         &\bf 0&\bf63**&\bf 0&\bf22**&    0&   03  &\bf 0&\bf13*\\
RO-W  &Racjonalny, obiektywny        &\bf-0&\bf14* &\bf-0&\bf24**&\bf-0&\bf19**&    0&   00\\
AN-W  &Ambitny, niezależny           &\bf 0&\bf30**&   -0&   06  &\bf-0&\bf15* &    0&   05\\
OZ-W  &Odpowiedzialny, zadaniowy     &    0&   06  &\bf-0&\bf14**&   -0&   05  &    0&   07\\
PD-Z  &Przywódczy, dbający o~uznanie &\bf 0&\bf33**&    0&   07  &\bf-0&\bf17**&\bf 0&\bf16**\\
AF-Z  &Afektowany, demonstratywny    &\bf 0&\bf13* &\bf 0&\bf23**&\bf 0&\bf21**&\bf 0&\bf11*\\
NC-Z  &Nierówny, unikowy             &\bf-0&\bf24**&\bf 0&\bf12* &   -0&   03  &\bf 0&\bf11*\\
NL-Z  &Nastrojowy, labilny           &\bf-0&\bf24**&    0&   04  &    0&   03  &    0&   09\\
UD-Z  &Ugodowy, dostosowujący się    &\bf-0&\bf39**&   -0&   09  &    0&   00  &    0&   05\\
SW-Z  &Skrępowany, wycofujący się    &\bf-0&\bf54**&   -0&   02  &   -0&   07  &    0&   05\\
ASI   &Aktualizacja siebie i~innych  &\bf 0&\bf64**&    0&   08  &    0&   00  &    0&   09\\
RS    &Realizacja siebie             &    0&   08  &\bf-0&\bf20**&\bf-0&\bf17**&    0&   05\\
RZ    &Rywalizujący, zaradny         &\bf 0&\bf13* &\bf 0&\bf20**&    0&   00  &\bf 0&\bf18**\\
DZ    &Dostosowujący się, zachowawczy&\bf-0&\bf45**&   -0&   02  &   -0&   01  &    0&   08\\
\bf WZ&Współdziałanie-Zabezpieczanie &\bf 0&\bf55**&    0&   02  &   -0&   04  &    0&   02\\
\hline\hline
\end{longtable}
}
\footnotetext{
    Dwie przeciwstawne sobie skale postaw: Ekstrawersja (E) \textit{vs.} 
    Introwersja (I) oraz trzy przeciwstawne sobie pary skal funkcji 
    psychicznych: Sensytywność (S) \textit{vs.} Intuicja (N), Myślenie 
    (T) \textit{vs.} Uczucie (F) oraz Sądzenie (J) \textit{vs.} 
    Percepcja (P).
}

Z~uwagi na sposób obliczania skal ,,ciągłych'' MBTI, dodatnie 
wartości wskaźników korelacji (\textit{r}-Pearsona) informują 
o~równoczesnym wzroście wartości liczbowych danej skali KSD 
i~następujących skal MBTI: 
\textit{Ekstrawersja}~(E), 
\textit{Sensytywność}~(S), 
\textit{Myślenie}~(T) 
i~\textit{Ocenianie}~(J). 
Natomiast ujemne wartości korelacji wskazują na równoczesny 
wzrost danych skal KSD z~następującymi skalami MBTI: 
\textit{Introwersja}~(I), 
\textit{Intuicja}~(N), 
\textit{Uczucie}~(F) 
i~\textit{Percepcja}~(P). 
Nadto godne uwagi jest to, iż wzrost tendencji do aktualizacji 
siebie i~do zachowań demonstratywnych jest współzmienny 
z~ekstrawersją, a~skale mierzące tendencję do zachowań 
dostosowujących się i~zachowawczych są współzmienne z~introwersją. 
Natomiast w~skalach funkcji psychicznych ujawniły się jedynie 
nieliczne wskaźniki współzmienności ze skalami KSD. 
Szczególnie znaczące jest to, że dwubiegunowa skala~WZ 
jest pozytywnie współzmienna ($r=.55$) jedynie ze skalą 
Ekstrawersji, podczas gdy brak jest współzmienności 
między tą skalą a~skalami funkcji psychicznych. 


\ttytul{3.2. Empiryczna typologia za pomocą skal KSD}
	
Pogłębioną analizę współzmienności między skalami MBTI a~skalami KSD 
umożliwia również statystyczna technika skupień metodą 
\textit{k}-średnich, tj. wyodrębnienie homogenicznych grup osób 
(typów). 
W~tego rodzaju typologii, inaczej niż w~przypadku typologii 
\oJung[a], nie przyjmuje się wstępnych, hipotetycznych założeń. 

Do wyróżnienia typów działania w wymiarze „współdziałanie -- 
zabezpieczanie” wykorzystano wyniki liczbowe uzyskane w~czterech 
jednobiegunowych skalach KSD (ASI-W, RZ-W, RZ-Z i~DZ-Z)\footnote{
    Przy nazwie skali dodano literę „W” lub „Z”, zaznaczając w~ten sposób jakość mierzonego wymiaru działania, tj. jego orientację bądź na współdziałanie, bądź na zabezpieczanie i~obronę siebie.
} 
oraz wyniki uzyskane przez te osoby w~dwubiegunowej strukturalnej 
skali WZ (Współdziałanie -- Zabezpieczanie). 
Uwzględniając różnice w~strukturze wyników uzyskanych w~skalach KSD, 
przypisano wyodrębnionym typom następujące nazwy: 
(1)~Syn-AS (Synergiczny, aktualizujący siebie i~innych), 
(2)~Dos-Za (Dostosowujący się, zabezpieczający się), 
(3)~ Ryw-Ob (Rywalizujący, obronny) 
i~(4)~Ostr-Su (Ostrożny, sumienny). 
Szczególną rolę w~interpretacji jakościowej wyodrębnionych typów 
pełni skala WZ. 
Ta dwubiegunowa skala ,,ciągła'' pełni funkcję osi odniesień 
do interpretacji wyników uzyskanych przez każdą z~badanych osób 
w~poszczególnych jednobiegunowych skalach KSD. 
W~Tabeli 3 podane są statystyki opisowe wyników liczbowych uzyskanych 
przez wyodrębnione grupy osób reprezentujących cztery homogeniczne 
typy działania w~wymiarze współdziałanie -- zabezpieczanie. 
Graficzna ilustracja wielkości wyników średnich uzyskanych przez 
te grupy osób prezentowana jest na Rysunku 1. 


{\footnotesize\newcommand\cc[1]{\multicolumn{1}{c}{#1}}
\newcommand\cd[1]{\multicolumn{2}{c}{#1}}
\newcommand\cD[1]{\multicolumn{2}{c}{\bf#1}}
\setlength{\tabcolsep}{.4em}
\begin{longtable}{cc*5{>{\rule{1em}{0pt}}r@{,}l}r}
\caption*{Tabela 3. Statystyki opisowe wyników w~skalach KSD uzyskanych przez grupy studentów ($N=388$)
o~czterech typach działania w~wymiarze \dyw{współdziałanie}{
zabezpieczanie},
wyodrębnionych metodą skupień $k$-średnich}\\[2pt]
\hline\hline
         &       &\cd{1.}      &\cd{2.}      &\cd{3.}      &\cd{4.}      &\cd{}   &\\
\bf SKALE&\bf KSD&\cD{Syn-AS}  &\cD{Dos-Za}  &\cD{Ostr-Su} &\cD{Ryw-Obr} &\cd{$F$}&\cc{$p$}\\
         &       &\cd{$N=28\%$}&\cd{$N=23\%$}&\cd{$N=25\%$}&\cd{$N=24\%$}&\cd{}   &\\
\hline\hline
         & M     & 57&34       & 40&79       & 43&01       & 55&71       &\cd{}   &\\
\bf ASI  &       &\cd{}        & \cd{}       & \cd{}       & \cd{}       &150&83  &.000\\
         & SD    &  0&66       &  0&72       & 0&70        & 0&71        &\cd{}   &\\
\hline
         & M     & 51&19       & 41&10       & 47&82       & 57&07       &\cd{}   &\\
\bf RS   &       &\cd{}        & \cd{}       & \cd{}       & \cd{}       & 60&41  &.000\\
         & SD    &  0&79       &  0&87       & 0&84        & 0&85        &\cd{}   &\\
\hline
         & M     & 48&05       & 54&16       & 42&91       & 60&77       &\cd{}   &\\
\bf RZ   &       &\cd{}        & \cd{}       & \cd{}       & \cd{}       & 94&99  &.000\\
         & SD    &  0&74       &  0&82       & 0&79        & 0&80        &\cd{}   &\\
\hline
         & M     & 40&79       & 60&41       & 49&52       & 56&36       &\cd{}   &\\
\bf DZ   &       &\cd{}        & \cd{}       & \cd{}       & \cd{}       &226&19  &.000 \\
         & SD    &  0&55       &  0&60       & 0&58        & 0&59        &\cd{}   &\\
\hline
         & M     & 59&69       & 37&37       & 46&56       & 50&35       &\cd{}   &\\
\bf WZ   &       &\cd{}        & \cd{}       & \cd{}       & \cd{}       &332&37  &.000 \\
         & SD    &  0&48       &  0&53       & 0&51        & 0&52        &\cd{}   &\\
\hline\hline
\end{longtable}
}

Rysunek 1 obrazuje wysoki poziom zróżnicowania między wyodrębnionymi 
grupami osób. 
Mamy tu zatem do czynienia z~homogenicznymi grupami, które różnią się 
między sobą nie tylko ilościowo ujmowanym wskaźnikiem statystycznym 
(WZ), ale również jakościowo, z~uwagi na różny sposób radzenia sobie 
z~napotykanymi zadaniami życiowymi, tj. bądź poprzez użytkowanie 
i~rozwój włas\-nych zdolności do współdziałania z~innymi, bądź poprzez 
użytkowanie tych zdolności jedynie do zabezpieczania i~obrony 
własnego stanu posiadania. 

Jakościową różnicę między typami ujawnia w~sposób szczególnie 
wyrazisty np. „lustrzane” odbicie profili typu pierwszego (Syn-AS) 
i~typu czwartego (Ryw-Obr). 

\begin{figure}[h]
\centering
\includegraphics[width=0.65\textwidth]{UchnastZ/FIG/Fig1.eps}\\[1ex]
{\footnotesize Rysunek 1. Profile z~wyników średnich podanych w~Tabeli~3.}
\end{figure}

Typ 1 (Syn-AS --- Synergiczna aktualizacja siebie i~innych) 
reprezentuje $108$ studentów ($28\%$). 
Osoby te uzyskały najwyższy wynik w~skali WZ, który ma, z~jednej 
strony, podstawy w~wysokich wynikach skal mierzących zdolności 
do współdziałania i~współpracy z~innymi (ASI, RS), a~z~drugiej 
strony, w~najniższych wynikach skal mierzących tendencję do mniej 
lub bardziej agresywnej rywalizacji z~innymi lub poprzez pasywne 
dostosowywanie się (RZ, DZ). 

Typ 2 (Dos-Za --- Dostosowujący się, zabezpieczający się) 
reprezentuje $90$ studentów ($23\%$). 
Osoby te uzyskały najniższe wyniki w~skalach mierzących orientację 
na współdziałanie z~innymi (ASI, RS) i~jednocześnie najwyższe wyniki 
w~skalach mierzących tendencję do pasywnego dostosowywania się 
i~zabezpieczania \textit{status quo}. 
Niemniej jednak należy zwrócić uwagę, iż ich wynik w~skali mierzącej 
zdolność do zaradności życiowej (RZ) jest znacząco powyżej średniej, 
a~nawet wyższy od wyniku, który uzyskały osoby typu 1 (Syn-AS).

Typ 3 (Ostr-Su --- Ostrożny, sumienny) reprezentuje $96$ studentów 
($25\%$). 
Grupa ta uzyskała we wszystkich czterech skalach wyniki poniżej 
średniej, ale znaczące są wyniki w~skali zachowawczego dostosowania 
się (DZ), jak i~w~skali Realizacji siebie i~skali Odpowiedzialności 
osobistej w~realizacji podejmowanych zadań (RS). 
Niemniej osoby te nęka również ugruntowane we wcześniejszych 
doświadczeniach życiowych poczucie niższości oraz podwyższona 
czujność w~relacjach z~innymi. 

Typ 4 (Ryw-Obr --- Rywalizujący, obronny) reprezentuje $94$ 
studentów ($24\%$). 
Osoby te uzyskały najwyższe wyniki zarówno w~skalach mierzących 
orientację na współdziałanie, jak i~w~skalach orientacji 
na zabezpieczanie siebie. 
Można by przyjąć, iż u~osób tych ujawnia się opisana przez \oAdler[a] 
dynamika kompleksu niższości i~wyższości. 
Dlatego też osoby te, mimo tak wysokich wyników w~skalach orientacji 
na współdziałanie i~zabezpieczanie siebie, uzyskały w~dwubiegunowej 
skali WZ jedynie wynik średniej wielkości. 
Nadto, wynik ten należałoby interpretować jako sztucznie zawyżony, 
podobnie jak traktuje się wyniki w~skalach podatnych na aprobatę 
społeczną. 
Niemniej w~tym przypadku to osoby typu 4 ujawniają podatność 
na aprobatę społeczną, a~nie skale KSD. 

W~Tabeli 4 podane są informacje o~statystycznych wskaźnikach różnic 
między wyodrębnionymi grupami osób w~dwubiegunowej skali WZ oraz 
we wszystkich jednobiegunowych skalach KSD. 
W~celu ułatwienia całościowego ujęcia jakościowych różnic między 
wyodrębnionymi grupami osób, wykresy profili z wyników średnich 
zostały przedstawione na Rysunku~2. 

{\footnotesize\newcommand\cc[1]{\multicolumn{1}{c}{\bf#1}}
\newcommand\cd[1]{\multicolumn{2}{c}{#1}}
\newcommand\cD[1]{\multicolumn{2}{c}{\bf#1}}
\newcommand\cB[2]{\bf#1&\bf#2}
\setlength{\tabcolsep}{.4em}
\begin{longtable}{cc*5{>{\rule{1em}{0pt}}r@{,}l}r}
\caption*{Tabela 4. Porównanie typów działania w~wymiarze
\dyw{współdziałanie}{zabezpieczanie} siebie w~zakresie statystyk
opisowych w~dwunastu skalach wyników KSD ($N=388$)}\\
\hline\hline
           &        &\cd{1.}      &\cd{2.}      &\cd{3.}      &\cd{4.}      &\cd{}   &\\
\cc{Skale} &\cc{KSD}&\cD{Syn-AS}  &\cD{Dos-Za}  &\cD{Ostr-Su} &\cD{Ryw-Obr} &\cd{$F$}&\cc{$p$}\\
           &        &\cd{$N=28\%$}&\cd{$N=23\%$}&\cd{$N=25\%$}&\cd{$N=24\%$}&\cd{}   &\\
\hline\hline
\endfirsthead
\caption*{Tabela 4. C.d.}\\
\hline
\endhead
\multicolumn{1}{l}{C.d.}
\endfoot
\endlastfoot
         &\cc{\it M}&\cB{57}{96}&\cB{38}{84}&\cB{45}{88}&\cB{53}{40}&\cd{} &\\
\cc{PP-W}&          &\cd{}      &\cd{}      &\cd{}      &\cd{}      &161&10&.000\\
         &    \it SD&      0&63 &      0&69 &      0&67 &      0&67 &\cd{} &\\
\hline
         &\cc{\it M}&\cB{52}{28}&\cB{45}{47}&\cB{44}{52}&\cB{54}{57}&\cd{} &\\
\cc{EA-W}&          &\cd{}      &\cd{}      &\cd{}      &\cd{}      & 28&26&.000\\
         &    \it SD&      0&88 &      0&96 &      0&93 &      0&94 &\cd{} &\\
\hline\newpage
         &\cc{\it M}&\cB{56}{16}&\cB{44}{81}&\cB{43}{60}&\cB{55}{21}&\cd{} &\\
\cc{SO-W}&          &\cd{}      &\cd{}      &\cd{}      &\cd{}      & 63&79&.000\\
         &    \it SD&      0&79 &      0&87 &      0&84 &      0&85 &\cd{} &\\
\hline
         &\cc{\it M}&\cB{48}{61}&\cB{44}{09}&\cB{51}{41}&\cB{54}{10}&\cd{} &\\
\cc{RO-W}&          &\cd{}      &\cd{}      &\cd{}      &\cd{}      & 19&04&.000\\
         &    \it SD&      0&90 &      0&99 &      0&96 &      0&97 &\cd{} &\\
\hline
         &\cc{\it M}&\cB{55}{21}&\cB{40}{56}&\cB{45}{81}&\cB{56}{81}&\cd{}&\\
\cc{AN-W}&          &\cd{}      &\cd{}      &\cd{}      &\cd{}      &109&06&.000\\
         &    \it SD&      0&69 &      0&76 &      0&74 &      0&74 &\cd{} &\\
\hline
         &\cc{\it M}&\cB{49}{36}&\cB{44}{26}&\cB{46}{89}&\cB{55}{72}&\cd{} &\\
\cc{OZ-W}&          &\cd{}      &\cd{}      &\cd{}      &\cd{}      & 25&84&.000\\
         &    \it SD&      0&90 &      0&98 &      0&95 &      0&96 &\cd{} &\\
\hline
         &\cc{\it M}&\cB{51}{44}&\cB{49}{91}&\cB{44}{05}&\cB{57}{44}&\cd{} &\\
\cc{PD-Z}&          &\cd{}      &\cd{}      &\cd{}      &\cd{}      & 38&75&.000\\
         &    \it SD&      0&83 &      0&91 &      0&88 &      0&89 &\cd{} &\\
\hline
         &\cc{\it M}&\cB{50}{29}&\cB{50}{63}&\cB{44}{24}&\cB{57}{13}&\cd{} &\\
\cc{AF-Z}&          &\cd{}      &\cd{}      &\cd{}      &\cd{}      & 31&27&.000\\
         &    \it SD&      0&88 &      0&97 &      0&94 &      0&95 &\cd{} &\\
\hline
         &\cc{\it M}&\cB{43}{72}&\cB{58}{51}&\cB{47}{51}&\cB{57}{57}&\cd{} &\\
\cc{NU-Z}&          &\cd{}      &\cd{}      &\cd{}      &\cd{}      &100&11&.000\\
         &    \it SD&      0&70 &      0&77 &      0&74 &      0&75 &\cd{} &\\
\hline
         &\cc{\it M}&\cB{41}{80}&\cB{59}{44}&\cB{48}{77}&\cB{57}{35}&\cd{} &\\
\cc{NL-Z}&          &\cd{}      &\cd{}      &\cd{}      &\cd{}      &160&24& .000\\
         &    \it SD&      0&62 &      0&68 &      0&65 &      0&66 &\cd{} &\\
\hline
         &\cc{\it M}&\cB{42}{73}&\cB{56}{82}&\cB{51}{10}&\cB{53}{38}&\cd{} &\\
\cc{UD-Z}&          &\cd{}      &\cd{}      &\cd{}      &\cd{}      & 60&65& .000\\
         &    \it SD&      0&75 &      0&82 &      0&79 &      0&80 &\cd{} &\\
\hline
         &\cc{\it M}&\cB{42}{56}&\cB{59}{69}&\cB{49}{13}&\cB{54}{98}&\cd{} &\\
\cc{SW-Z}&          &\cd{}      &\cd{}      &\cd{}      &\cd{}      &103&55& .000\\
         &    \it SD&      0&70 &      0&76 &      0&74 &      0&75 &\cd{} &\\
\hline\hline
\end{longtable}
}

Poza możliwością bardziej szczegółowego opisu wyodrębnionych 
czterech typów działania w~terminach pozycji na dwubiegunowym 
wymiarze współdziałanie -- zabezpieczanie (skala WZ), na Rysunku~2 
ujawnia się dodatkowa podstawa dla ich jakościowej charakterystyki. 
Godna uwagi jest bowiem w~tym względzie odległość między profilem 
z~wyników uzyskanych w~skalach mierzących orientację 
na współdziałanie a~profilem skal mierzących orientację 
na zabezpieczanie i~obronę siebie. 

Między innymi można stwierdzić, że dla osób zorientowanych 
na synergiczne współdziałanie (Typ~1) i~dla osób zorientowanych 
na dostosowywanie się zachowawcze (Typ~2) charakterystyczny 
jest wysoki poziom rozbieżności między wskaźnikami orientacji 
na współdziałanie a~wskaźnikami orientacji na zabezpieczanie 
i~obronę siebie. 
Tymczasem dla osób ostrożnych$/$zachowawczych (Typ~3) i~dla 
osób rywalizujących (Typ~4) charakterystyczny jest nieznaczny 
poziom różnicy między wskaźnikami orientacji na współdziałanie 
a~wskaźnikami orientacji na zabezpieczanie i~obronę siebie. 
Można by zatem przyjąć, iż osoby przynależące do ostatnich dwu 
typów (3~i~4) zmagają się ciągle z~opisanym przez \oMaslow[a] 
dylematem egzystencjalnym w~terminach: 
\terminU{obrona}{osoba}{wzrost} 
i, jako takie, prawdopodobnie mogą uzyskać szczególne wsparcie 
w~psychoterapii inspirowanej założeniami \oAdler[owskiej] 
psychoterapii indywidualnej\footnote{
	Por. \cite{Maslow:WStrone1986}.
}. 

\begin{figure}[h]
\centering
\includegraphics[width=0.80\textwidth]{UchnastZ/FIG/Fig2.eps}\\[1ex]
{\footnotesize Rysunek 2. Profile z~wyników średnich podanych w~Tabeli~4.}
\end{figure}

\ttytul{3.3. Charakterystyka typów psychicznych wyodrębnianych
za pomocą MBTI z~perspektywy typów działania wyodrębnionych za pomocą KSD}

Wyodrębnione za pomocą KSD homogeniczne typy działania w~wymiarze 
współdziałanie -- zabezpieczanie mogą stanowić podstawę 
do weryfikacji zakresu mierzonych różnic indywidualnych 
za pomocą MBTI. 
W~Tabeli~5 podane są statystyki opisowe „surowych” wyników 
uzyskanych w~podstawowych skalach MBTI przez grupy osób 
prezentowanych w~Tabelach~3~i~4. 
Graficzna ilustracja wielkości wyników średnich uzyskanych 
przez te grupy osób prezentowana jest na Rysunku~3.

{\footnotesize\newcommand\cc[1]{\multicolumn{1}{c}{\bf#1}}
\newcommand\cd[1]{\multicolumn{2}{c}{#1}}
\newcommand\cD[1]{\multicolumn{2}{c}{\bf#1}}
\newcommand\cB[2]{\bf#1&\bf#2}
\setlength{\tabcolsep}{.4em}
\begin{longtable}{cc*5{>{\rule{1em}{0pt}}r@{,}l}r}
\caption*{Tabela 5. Porównanie typów działania w~wymiarze \dyw{współdziałanie}{zabezpieczanie}
siebie w~zakresie statystyk opisowych w~skalach wyników ,,surowych'' MBTI ($N=388$)}\\
\hline\hline
\endfirsthead
\caption*{Tabela 5. C.d.}\\
\hline
\endhead
\multicolumn{1}{l}{C.d.}
\endfoot
\endlastfoot
          &           &\cd{1.}      &\cd{2.}      &\cd{3.}      &\cd{4.}      &\cd{}   &\cc{}\\
\cc{Skale}&\cc{MBTI}  &\cd{Syn-AS}  &\cd{Dos-Za}  &\cd{Ostr-Su} &\cd{Ryw-Obr} &\cd{$F$}&{$p$}\\
          &           &\cd{$N=28\%$}&\cd{$N=23\%$}&\cd{$N=25\%$}&\cd{$N=24\%$}&\cd{}   &\cc{}\\
\hline\hline
          &\cc{\it M} &\cB{15}{72}  &\cB{8}{31}   &\cB{10}{02}  &\cB{12}{82}  &\cd{}&\\
\cc{E}    &\cc{}      &\cd{}        &\cd{}        &\cd{}        &\cd{}        &39&49&.000\\
          &\cc{\it SD}&      0&50   &     0&54    &      0&53   &      0&53   &\cd{}&\\
\hline
          &\cc{\it M}&\cB{12}{25}  &\cB{19}{49}  &\cB{17}{84}   &\cB{14}{97}  &\cd{}&\\
\cc{I}    &\cc{}      &\cd{}        &\cd{}        &\cd{}        &\cd{}        &34&95&.000\\
          &\cc{\it SD}&      0&52   &      0&57   &     0&55    &      0&56   &\cd{}&\\
\hline
          &\cc{\it M} &\cB{14}{97}  &\cB{15}{46}  &\cB{19}{42}  &\cB{15}{77}  &\cd{}&\\
\cc{S}    &\cc{}      &\cd{}        &\cd{}        &\cd{}        &\cd{}        & 9&22&.000\\
          &\cc{\it D} &      0&64   &      0&70   &      0&68   &      0&68   &\cd{}&\\
\hline
          &\cc{\it M} &\cB{10}{37}  &\cB{12}{08}  &\cB{ 8}{91}  &\cB{10}{65}  &\cd{}&\\
\cc{N}    &\cc{}      &\cd{}        &\cd{}        &\cd{}        &\cd{}        & 7&13&.000\\
          &\cc{\it SD}&      0&45   &      0&50   &      0&48   &      0&48   &\cd{}&\\
\hline
          &\cc{\it M} &\cB{13}{87}  &\cB{12}{11}  &\cB{14}{30}  &\cB{15}{24}  &\cd{}&\\
\cc{T}    &\cc{}      &\cd{}        &\cd{}        &\cd{}        &\cd{}        & 3&12&.000\\
          &\cc{\it SD}&      0&68   &      0&75   &      0&73   &      0&73   &\cd{}&\\
\hline
          &\cc{\it M} &\cB{9}{77}   &\cB{11}{32}  &\cB{ 9}{30}  &\cB{ 9}{24}  &\cd{}&\\
\cc{F}    &\cc{}      &\cd{}        &\cd{}        &\cd{}        &\cd{}        & 4&99&.000\\
          &\cc{\it SD}&     0&40    &      0&44   &      0&42   &      0&43   &\cd{}&\\
\hline
          &\cc{\it M} &\cB{15}{58}  &\cB{12}{28}  &\cB{17}{33}  &\cB{16}{18}  &\cd{}& \\
\cc{J}    &\cc{}      &\cd{}        &\cd{}        &\cd{}        &\cd{}        &11&17&.000\\
          &\cc{\it SD}&      0&60   &      0&66   &      0&63   &      0&64   &\cd{}&\\
\hline
          &\cc{\it M} &\cB{12}{86}  &\cB{15}{61}  &\cB{11}{19}  &\cB{12}{11}  &\cd{}&\\
\cc{P}    &\cc{}      &\cd{}        &\cd{}        &\cd{}        &\cd{}        & 7&96&.000\\
          &\cc{\it SD}&      0&62   &      0&68   &      0&66   &      0&67   &\cd{}&\\
\hline\hline
\end{longtable}
}

Znamienne wydaje się, że znaczące różnice między typami KSD 
ujawniają się w~skali siły (energii) postawy bądź do świata 
zewnętrznego (Ekstrawersja), bądź do świata wewnętrznego 
(Introwersja). 
Najwyższe wyniki w~Ekstrawersji (E) uzyskały osoby reprezentujące 
Typ~1, preferujące współdziałanie z~innymi i~synergiczną aktualizację 
siebie, a~nieco niższe wyniki uzyskały osoby reprezentujące Typ~4, 
które preferują raczej rywalizację o~charakterze obronnym. 
Natomiast niskie wyniki w~skali~E uzyskały osoby preferujące 
zachowania dostosowawcze i~ostrożne (typy 2~i~3). 
Podobieństwo między tymi parami skal ma jednak jedynie charakter 
ilościowy, a~nie jakościowy, który był przedmiotem interpretacji 
profilów z~wyników średnich prezentowanych na Rysunku~2. 

\begin{figure}[h]
\centering
\includegraphics[width=0.75\textwidth]{UchnastZ/FIG/Fig3.eps}\\[1ex]
{\footnotesize Rysunek 3. Profile z~wyników średnich podanych w~Tabeli~5.}
\end{figure}

Przy czym brak możliwości uwzględnienia w~MBTI jakościowych aspektów 
wyznaczników typów psychicznych ujawnia się w~sposób szczególny 
w~trzech przeciwstawnych sobie parach funkcji psychicznych. 
Charakterystyczna dla tych profili struktura „piły” ma z~pewnością 
podstawy w~przyjętym trybie wymuszonych odpowiedzi na pytania MBTI, 
np. wybór odpowiedzi diagnostycznych dla funkcji „Myślenie” (T) 
jest traktowany jednocześnie jako wyraz nieświadomego tłumienia 
funkcji „Uczucie” (F). 
Dlatego też wskaźniki różnicy między wynikami średnimi uzyskanymi 
przez wyodrębnione grupy osób na poziomie każdej ze skal MBTI są 
statystycznie istotne ($p=.000$). 
Natomiast między czterema typami działania ujawniło się znaczące 
zróżnicowanie jedynie w~skalach postaw, tj. w~skalach Ekstrawersji 
(E) i~Introwersji (I). 
Najwyższe wyniki w~skali ekstrawersji uzyskała grupa studentów 
reprezentujących typ preferujący współdziałanie o~charakterze 
synergicznym, ale również osoby zorientowane na zapewnienie sobie 
poczucia bezpieczeństwa poprzez rywalizację z~innymi uzyskują 
tylko nieco niższe wyniki w~skali~E. 
Innymi słowy, zgodnie z~założeniami \oJung[a], skale MBTI mierzą 
jedynie różnice indywidualne w~aspekcie intensywności energii 
psychicznej, pomijając jej funkcjonalne aspekty, na przykład 
w~sytuacjach bezpośrednich czy odległych zadań życiowych. 

Poszukując przejawów bardziej znaczących statystycznych wskaźników 
współzmienności między wyodrębnionymi za pomocą KSD typami 
działania a~podstawowymi wyznacznikami typów w~MBTI, 
można również wykorzystać dwubiegunowe skale ,,ciągłe''. 
W Tabeli~6 podane są „surowe” wyniki w~czterech skalach ,,ciągłych'' 
MBTI tych samych grup osób, które były prezentowane powyżej. 
Graficzna ilustracja wielkości wyników średnich podanych w~Tabeli~6 
prezentowana jest na Rysunku~4.

\newcommand\cc[1]{\bf#1}
\newcommand\cn[2]{#1&#2}
\newcommand\cd[1]{\multicolumn{2}{c}{\bf#1}}
\afterpage{\footnotesize
\begin{longtable}{c*4{r@{,}l}}
\caption*{Tabela 6. Porównanie typów działania w wymiarze \dyw{współdziałanie}{zabezpieczanie}
siebie w~zakresie statystyk opisowych w~skalach ,,ciągłych'' (C) MBTI ($N=388$)}\\
\hline\hline
\cc{Skale MBTI / Typy WZ}&\cd{E$>$I}  &\cd{S$>$N} &\cd{T$>$F} &\cd{J$>$P}\rule{0pt}{12pt}\\[3pt]
\hline\hline
\cc{Syn-AS-2}            &\cn{105}{94}&\cn{79}{98}&\cn{79}{65}&\cn{77}{22}\\
\cc{Ostr-Su-1}           & \cn{83}{35}&\cn{74}{15}&\cn{79}{83}&\cn{73}{79}\\
\cc{Dos-Za-3}            & \cn{76}{64}&\cn{79}{58}&\cn{81}{82}&\cn{75}{76}\\
\cc{Ryw-Obr-4}           & \cn{94}{70}&\cn{79}{53}&\cn{78}{06}&\cn{79}{53}\\
\hline\hline
\end{longtable}
}

Prezentowane na wykresie statystyczne wskaźniki współzmienności 
między czterema skalami ,,ciągłymi'' MBTI u~osób reprezentujących 
cztery homogeniczne typy działania w~wymiarze 
współdziałanie -- zabezpieczanie i~obrona siebie całkowicie 
potwierdzają zasadność wniosków sformułowanych po analizie 
statystycznej danych liczbowych podanych w~Tabeli~5. 
Prezentowany na rysunkach 1~i~2 wysoki poziom zróżnicowania 
w~strukturze osobowości wyodrębnionych czterech typów działania 
okazuje się współzmienny u~tych samych grup jedynie w~skali 
Ekstrawersja -- Introwersja. 
Brak oczekiwanej w~tym wypadku współzmienności funkcji psychicznych 
wydaje się potwierdzać zasadność wątpliwości \oPittenger[a] 
odnoś\-nie do użyteczności MBTI w~poradnictwie zawodowym 
i~psychologicznym z~racji stosunkowo niskich empirycznych wskaźników 
jego trafności diagnostycznej i~prognostycznej\footnote{
	Por. \cite{Pittenger:Cautionary}.
}. 

\begin{figure}[h]
\centering
\includegraphics[width=0.70\textwidth]{UchnastZ/FIG/Fig4.eps}\\[1ex]
{\footnotesize Rysunek 4. Profile z~wyników średnich podanych w~Tabeli~6.}
\end{figure}

Kończąc, należałoby zwrócić uwagę, iż prezentowana w~artykule 
empiryczna typologia działania w~wymiarze 
współdziałanie -- zabezpieczanie i~obrona siebie spełnia postulat 
\oAdler[a], by z~jednej strony wśród różnorodnych różnic 
indywidualnych przeprowadzać wstępną identyfikację tego, co typowe, 
a~z~drugiej strony to, co się uzna jako typowe, potwierdzać danymi 
empirycznymi w~aspekcie jego znaczenia w~wykrywaniu tego, 
co indywidualne\footnote{
	Por. \cite{Adler:Sens1986}, s.~175.
}. 

Realizując tego rodzaju postulat metodologiczny, zrezygnowałem 
z~formułowania apriorycznej hipotezy odnośnie do jakichś 
psychologicznych mechanizmów kontrolujących ilościowe aspekty 
teoretycznych konstruktów psychicznych. 
W~ten sposób --- między innymi --- możliwe okazało się poszerzenie 
zakresu zmiennych różnic indywidualnych, których aspekty 
funkcjonalne, oceniane zarówno z~punktu widzenia współdziałania, 
jak i~zabezpieczania siebie, występowały z~różnym nasileniem, 
stanowiąc podstawę do wyodrębnienia grup homo\-genicznych. 
Przy czym tego rodzaju funkcjonalne aspekty różnic indywidualnych 
można było uwzględnić za pomocą dwubiegunowej skali strukturalnej 
(WZ), będącej nośnikiem indywidualnej struktury wyników liczbowych 
uzyskanych przez każdą z~badanych osób w~skalach KSD. 
Dlatego prezentowana empiryczna typologia ma u~swych podstaw 
raczej elementy podejścia idiograficznego niż nomotetycznego, 
w~którym podstawę interpretacji liczbowych wskaźników różnic 
indywidualnych stanowi statystyczna tendencja centralna grupy 
normalizacyjnej. 
Wprowadzenie elementów podejścia idiograficznego do empirycznych 
porównawczych analiz różnic międzygrupowych było niewątpliwie 
wynikiem inspiracji ze strony \oStern[a]\footnote{
	Por. \cite{Stern:DieDifferentielle1911}.
}, 
ale również potrzebą tworzenia empirycznych podstaw dla wyrażonego 
przez \oWindelband[a] i~\oStern[a] przekonania o~komplementarności 
podejścia idiograficznego i~nomotetycznego. 


\tytul{Podsumowanie}

Podjęcie problematyki typów psychicznych \oJung[a] 
i~stylów życia \oAdler[a] umożliwiło przeprowadzenie analizy 
podstawowych metodologicznych założeń psychologii różnic 
indywidualnych, które są formułowane w~terminach paradygmatu 
nomotetycznego, stosowanego przez \oJung[a]\footnote{
	Por. \cite{Jung:Typy1997}; 
	\cite{Jung:Jung1970}.
}, 
i~idiograficznego, stosowanego przez \oAdler[a]\footnote{
	Por. \cite{Adler:Sens1986}.
}. 
Podjęcie się tej problematyki z~lat 30. ubiegłego wieku 
miało na celu dookreślenie charakteru wzajemnej relacji 
między tymi dwoma podejściami badawczymi w~okresie formułowania 
metodologicznych podstaw psychologii różnic indywidualnych 
przez Williama \oStern[a]\footnote{
	Por. \cite{Stern:Uber1900}; 
	\cite{Stern:DieDifferentielle1911}.
}. 
Charakter relacji między podejściem nomotetycznym a~idiograficznym 
ciągle wymaga dookreślenia w~aspekcie ich wartości naukowo-badawczej. 
Jan \oStrelau{} stwierdza, że z~jednej strony, podejście nomotetyczne 
(uniwersalne) jest wiodącym podejściem badawczym w~zakresie różnic 
indywidualnych między jednostkami określonych populacji, 
ujmowanymi głównie w~terminach cech wspólnych dla grup osób, 
a~z~drugiej strony, podejście idiograficzne (indywidualne) zorientowane 
jest na ujmowanie jedyności i~niepowtarzalności konkretnej jednostki 
ludzkiej\footnote{
	Por. \cite{Strelau:Psychologia}.
}. 
Dlatego autor, uznając podejście nomotetyczne za typowe dla 
współczesnej psychologii różnic indywidualnych, kwestionuje 
badawczy charakter podejść idiograficznych, gdyż: 
	„Badania oparte na paradygmacie idiograficznym, w~odróżnieniu 
	od podejścia nomotetycznego, nie pozwalają na formułowanie praw 
	ogólnych”\footnote{
	\cite{Strelau:Psychologia}, s.~168.
}. 

Gordon W.~\oAllport, na którego monografię z~roku 1937\footnote{
	Por. \cite{Allport:Personality}.
} 
powołuje się \oStrelau, 
wprawdzie promował podejście idiograficzne w~badaniach jedyności 
i~niepowtarzalności konkretnej jednostki ludzkiej, ale, 
jak zauważył to cytowany wcześniej \oLamiell\footnote{
	Por. \cite{Lamiell:Beyond}, s.~180.
}, 
\oAllport{} nie uwzględniał bardziej istotnych założeń 
\oWindelband[a] odnośnie do komplementarnego charakteru 
nomotetycznych i~idiograficznych podejść badawczych. 
Według \oWindelband[a] w~podejściu nomotetycznym przedmiotem badań 
jest to, co ogólne i~uniwersalistyczne, i~jako takie, ujmowane bywa 
w~formie konstruktów teoretycznych i~abstrakcyjnych, 
tj. abstrahujących od czasowo-przestrzennych uwarunkowań przedmiotu 
badań\footnote{
	Por. \cite{Windelband:History}, s.~13.
}. 
Natomiast w~podejściu idiograficznym przedmiotem badań jest raczej 
to, co szczegółowe (\textit{particular}), tzn. to, co ujmowane jest 
jako część większej całości, np. konkretne zdarzenie, historycznie 
ukształtowany fakt lub ciąg zdarzeń stanowiący sensowną całość 
(\textit{Gestalt}), tj. całość mającą czasowo-przestrzenne 
ugruntowanie „tu i~teraz”. 
W~związku z~tym \oStern, przyjmując założenia podejścia 
idiograficznego w~personalistycznej psychologii różnic 
indywidualnych, uznał indywidualność jednostki ludzkiej jako 
„żyjącą całość” (\textit{Gestalt}) będącą podstawową jednostką 
analizy w~badaniach o~charakterze idiograficznym\footnote{
	Por. \cite{Stern:DieDifferentielle1911}.
}. 
O~ile zatem w~podejściach idiograficznych, według \oWindelband[a], 
uprawiana jest nauka o~zdarzeniach (\textit{sciences of events}; 
\textit{was einmal war}), o~tyle w~podejściach nomotetycznych 
uprawiana jest nauka o~prawach (\textit{sciences of laws}), 
tj. o~tym, co było zawsze (\textit{was immer ist}). 

\oStern{}, przyjmując zatem indywidualność osoby ludzkiej 
za podstawową jednostkę analizy w~podejściu idiograficznym, 
nie ujmował jej jako teoretycznego konstruktu w~terminach 
struktury właściwości fizycznych, biologicznych i~psychicznych, 
ale raczej jako indywidualny ciąg zdarzeń życiowych, 
który ma nie tylko właściwą sobie wewnętrzną spójność 
i~jednocześnie otwartość na świat otaczający, 
ale również zdolność do kontrolowania swych kompulsywnych 
dyspozycji dzięki specyficznie ludzkiej prerogatywie do posiadania 
doświadczeń, która umożliwia świadome poszerzanie zakresu możliwości 
wyboru sposobu doświadczania i~działania odpowiednio do wewnętrznych 
i~zewnętrznych uwarunkowań skutecznej realizacji preferowanych 
celów$/$wartości dostępnych w~przeżywanym świecie otaczającym. 
Dlatego też w~części wstępnej tego artykułu nadmieniłem jedynie, 
że \oStern{} wskazywał, iż w~podejściu idiograficznym można 
realizować nie tylko kierunki systematycznych badań metodą 
„psychografii” zachowania się czy procesu rozwoju konkretnych osób, 
ale również kierunki badań porównawczych z~zakresu różnic 
indywidualnych między grupami osób pochodzących z~różnych kultur 
czy też badania struktury osobowości u~grup osób o~odmiennych 
typach charakteru\footnote{
	Por. \cite{Stern:DieDifferentielle1911}.
}. 

Podobnie \oAdler{} i~jego współpracownicy stosowali w~psychoterapii 
indywidualnej nie tylko kwestionariusze umożliwiające systematyczną 
psychografię procesu rozwoju określonego rodzaju stylu życia swych 
klientów, ale również --- odwołując się do swej praktyki 
psychoterapii --- zwracali uwagę na takie momenty życia, w~których 

	\cytuj{
	Człowiek, który zmylił drogę z~powodów, które dopiero psychologia 
	indywidualna potrafi wykazać, [...] zrozumiał, że zszedł 
	ze słusznej drogi zbaczając od kierunku ewolucji (tj. współpracy 
	z~innymi), to porzuciłby tę drogę i~przyłączyłby się do ogółu. 
	Wszystkie problemy życia ludzkiego wymagają [...] zdolności 
	i~przygotowania do współpracy, wiadomego znaku poczucia 
	wspólnoty\footnote{
		Por. \cite{Adler:Sens1986}, s.~235.
		}.
	} 
Innymi słowy, metodyczne stosowanie podejścia idiograficznego 
może stanowić podstawę do formułowania wniosków w~terminach ogólnych. 
Przy czym tego rodzaju wnioski z~badań idiograficznych mogą pełnić 
w~tym wypadku taką rolę, jaką w~podejściach nomotetycznych pełnią 
wstępne hipotezy badawcze. 
Wydaje się, że tego rodzaju stanowisko wyraził jednoznacznie 
\oAdler{} w~cytowanej wcześniej jego wypowiedzi: 
	,,Zrozumienie typowości oświetla jedynie pole badań, 
	a~dopiero potem rozpoczyna się trudne zadanie wykrycia tego, 
	co indywidualne''\footnote{
	\cite{Adler:Sens1986}, s.~175.
}. 

Mając zatem na uwadze możliwość dookreślenia komplementarności 
podejścia nomotetycznego i~idiograficznego, przyjąłem wstępną 
hipotezę badawczą o~współzmienności różnic indywidualnych ujętych 
przez \oJung[a] w~terminach typów psychicznych mierzonych za pomocą 
wskaźników Myers-Briggs (MBTI) a~tymi, które \oAdler{} 
określał w~terminach twórczych i~nietwórczych stylów życia. 
Dane empiryczne odnośnie do stylów życia twórczego i~nietwórczego 
uzyskano za pomocą Kwestionariusza Stylów Działania (KSD), 
który umożliwił wyodrębnienie i~pomiar typów działania w~wymiarze: 
współdziałanie -- zabezpieczanie i~obrona siebie. 
Wyodrębnione za pomocą KSD cztery typy działania prezentują 
wysoką spójność z~\oAdler[owską] charakterystyką twórczego 
i~nietwórczego stylu życia. 
Natomiast w~odniesieniu do typów psychicznych wyodrębnionych 
za pomocą MBTI jedynie skale postaw (ekstrawersji i~introwersji) 
okazały się znacząco współzmienne ze skalami orientacji 
współdziałanie z~innymi (twórczy styl życia). 
Z~kolei w~zakresie trzech par funkcji psychicznych, które zgodnie 
z~założeniami \oJung[a], współtworzą indywidualną strukturę 
typu psychicznego, nie ujawniły się różnice indywidualne u~osób 
reprezentujących różne typy działania w~wymiarze 
współdziałanie -- zabezpieczanie siebie.

Podsumowując, wyrażam nadzieję, że zaprezentowana w~artykule 
empiryczna typologia w~wymiarze współdziałanie -- zabezpieczanie 
i~obrona siebie „oświetla” stosunkowo szerokie pole badań 
różnic indywidualnych. 
Nadto tego rodzaju typologia może również inspirować do poszukiwania 
i~adekwatnego użytkowania wskazanej przez \oWindelband[a] 
i~\oStern[a] komplementarności idiograficznych i~nomotetycznych 
podejść badawczych. 



\summary{
\oStern{} has drawn attention to the possibility of conducting 
research into the psychology of individual differences in a~manner 
that treats nomothetic and idiographic approaches as being equal 
and complementary. 
Nevertheless, many psychologists, such as \oStrelau, strongly deny 
the scientific value of the idiographic approach. 
\oJung['s] conception of psychological types, as presented here, 
has been created using the nomothetic approach, and its basic 
assumptions can be verified using the Myers-Briggs Type Indicator 
(MBTI). 
Bearing in mind the fact that \oAdler['s] conception of lifestyles 
was formulated and verified using only the idiographic method 
of psychography, carried out in the context of individual courses 
of psychotherapy, I draw attention to the possibility of using, 
for this purpose, my own Action Styles Questionnaire (ASQ), 
which offers some elements essential to the idiographic approach: 
e.g. a~bipolar structural scale of individual preferences 
articulated in terms of cooperation with others on the one hand, 
and security and self-protection on the other (CO-SP) --- one which 
may be considered convergent with \oAdler['s] description 
of creative and uncreative lifestyles. 

Psychometric data obtained from the students ($N=388$) in respect 
of MBTI and ASQ were subjected to statistical covariation analysis 
(\textit{r}-Pearson). 
Additionally, four homogeneous types were demarcated, 
using statistical cluster analysis. 
The final results obtained indicate that MBTI attitude scales 
(extroversion and introversion) are significantly covariant 
with the results for persons belonging to different types along 
the bipolar CO-SP scale. 
However, there were almost no differences between the results 
obtained when using ASQ scales and when using the scales for 
the three pairs of psychological functions measured by MBTI.

}{
\oAdler{} --- 
\oJung{} --- 
\oStern{} --- 
Myers-Briggs MBTI --- 
idiographic --- 
nomothetic --- 
action styles --- 
lifestyles --- 
psychological types
}

\end{elementlit}
