\begin{elementlit}
{Paweł Pałasiński}
{\autor{Paweł \kapit{Pałasiński}}
\afiliacja{\instf, \upjpiik}}
{Pojęcie woli mocy Fryderyka Nietzschego}
{Pojęcie woli mocy Fryderyka Nietzschego}
{Friedrich Nietzsche's notion of the will to power}

\index{Pałasiński, P.}
\index{Nietzsche, F.}

\oDef{\oNietzsche}{Nietzsche}{Nietzsche, F.}
\oDef{\oHeidegger}{Heidegger}{Heidegger, M.}
\oDef{\oJaspers}{Jaspers}{Jaspers, K.}
\oDef{\oKaufmann}{Kaufmann}{Kaufmann, W.A.}
\oDef{\oBenisz}{Benisz}{Benisz, H.}
\oDef{\oDeleuze}{Deleuze}{Deleuze, G.}

\streszczenie{
Artykuł dotyczy pojęcia woli mocy Fryderyka \oNietzsche[go]. 
W~filozofii autora \textit{Poza dobrem i~złem} pojęcie woli mocy występuje 
jako kluczowa idea. 
Wola mocy pojawia się w~filozofii \oNietzsche[go] w~różnych kontekstach. 
Trzy z~nich wydają się najważniejsze. 
Konteksty te to: metafizyka, antropologia i~etyka. 
Wola mocy zajmuje uprzywilejowane miejsce w~każdym 
z~wymienionych kontekstów. 

W~niniejszej pracy autor stara się wykazać różnicę pomiędzy odmiennymi 
przedstawieniami koncepcji woli mocy w~filozofii \oNietzsche[go]. 
Autor próbuje również rozwiązać trudności wynikające z~wieloznaczności 
pojęcia woli mocy.
}{
\oNietzsche{} --- 
wola mocy --- 
metafizyka --- 
prawda
}

\tytul{Wstęp}
Pojęcie woli mocy Fryderyka \oNietzsche[go] jest jedną z~najbardziej 
rozpoznawalnych idei tego filozofa. 
Określenie tego, czym jest wola mocy dla autora \textit{Poza dobrem i~złem}, 
pozornie nie wydaje się zadaniem szczególnie trudnym. 
\oNietzsche{} pisze, że 
„[...] chcenie stania się silniejszym w~każdym centrum siły jest jedyną 
rzeczywistością --- nie samozachowanie, lecz przyswajanie, chcenie stania się 
panem, stania się czymś więcej, stania się silniejszym”\footnote{
\cite{Nietzsche:DzielaT13}, s.~237.
}. 
Jak wynika z~przytoczonego fragmentu, wola mocy jest właśnie takim dążeniem 
do „więcej”, chęcią panowania, zdobycia mocy\footnote{
Należy zaznaczyć, że nie jest to jedyna interpretacja woli mocy \oNietzsche[go]. 
Gilles \oDeleuze{} w~swojej interpretacji odrzuca rozumienie tego pojęcia jako 
„żądzę panowania” czy „pragnienie mocy” 
(por. \cite{Deleuze:Nietzsche}, s.~83).
}. 
Należy przy tym zaznaczyć, że tak zdefiniowane pojęcie woli mocy nie mówi 
nam wiele o~jego znaczeniu w~filozofii \oNietzsche[ańskiej]. 
Niedookreślenie tego, jakie znaczenie nadał autor \textit{Zmierzchu bożyszcz} 
pojęciu woli mocy, każe zadać pytanie o~to, w~jakich kontekstach filozof ten 
używa tego pojęcia? 
Następnie należy zapytać: czy rozważania \oNietzsche[go] 
o~woli mocy są wewnętrznie spójne? 

Próba odpowiedzi na powyższe pytania okazuje się niezwykle trudna, ponieważ 
pojęcie woli mocy jest w~filozofii autora \textit{Poza dobrem i~złem} powiązane 
z~wieloma ważnymi dla tego filozofa problemami. 
Wola mocy stanowi ruch przeciwny względem nihilizmu\footnote{
Por. \cite{Nietzsche:WolaMocy}, s.~8.
}. 
Dalej, pojęcie to jest używane przez niemieckiego filozofa w~kontekście określania 
świata w~jego wewnętrznym dynamizmie\footnote{
Por. \cite{Nietzsche:Nachlass}, s.~505.
}. 
Wola mocy miała w~jego zamierzeniu oddawać sens istoty fenomenu 
życia\footnote{
Por. \cite{Nietzsche:WolaMocy}, s.~233.
}. 
\oNietzsche{} twierdzi, że jest ona motywem istnienia filozofii jako dążenia 
do pojęciowego opanowania świata\footnote{
Por. \cite{Nietzsche:PozaDobrem}, s.~15.
}. 
Na koniec warto wspomnieć, że wola mocy oznacza również formę 
uczucia\footnote{
Por. \cite{Nietzsche:WolaMocy}, s.~253--254.
}. 
To tylko niektóre z~wielu kontekstów, w~jakich pojawia się to pojęcie\footnote{
Por. \cite{Burnham:NietzscheDictinary}, s.~341--345.
}. 
Problemem nie jest tu ilość wypowiedzi \oNietzsche[go] na temat woli mocy --- 
ponieważ jest ich dużo --- lecz wielość problemów, w~których rozpatruje on 
jej obowiązywanie. 
Próba odnalezienia odpowiedzi na pytanie o~sens \oNietzsche[ańskiego] 
pojęcia woli mocy wiedzie zatem poprzez analizę kontekstów, w~jakich się 
ono pojawia. 
Dodatkowo poszukiwanie to wymaga dokonania selekcji i~zhierarchizowania 
różnych obszarów obowiązywania tego pojęcia. 

\tytul{Zakres znaczeniowy pojęcia woli mocy}

\oNietzsche{} używa pojęcia woli mocy zarówno przy określaniu tego, 
czym jest świat, jak i~tego, kim jest człowiek, oraz tego, skąd biorą się 
wartości moralne. 
W~filozofii \oNietzsche[ańskiej] mamy zatem do czynienia z~przynajmniej 
trzema obszarami, w~których pojęcie woli mocy ma kluczowe znaczenie. 
Owe trzy obszary to: metafizyka, antropologia i~etyka.

W~kontekście metafizycznego znaczenia woli mocy \oNietzsche{} pisze, że: 
„Ten świat jest wolą mocy --- i~niczym innym!”\footnote{
\cite{Nietzsche:Nachlass}, s.~505.
}. 
Tę śmiałą tezę filozof próbuje nawet ugruntować w~swoich rozważaniach 
z~zakresu nauk przyrodniczych: 

\cytuj{
Atom walczy o~swój stan, lecz inne atomy atakują go, by pomnożyć swą siłę. 
Oba procesy: ten rozpuszczania i~ten zagęszczania pojąć jako skutki woli mocy. 
Aż po najmniejsze cząsteczki nosi w~sobie wolę zagęszczania siebie. 
Żeby się jakkolwiek zagęścić, jest zmuszony i~w~innym miejscu 
się rozrzedzić itd.\footnote{
\cite{Nietzsche:Nachlass}, s.~575.}.
} 

Wola mocy ujawnia się w~zacytowanym fragmencie jako dążenie materii 
nieożywionej do umacniania siebie. 
Co istotne, każdy przyrost siły danego elementu świata wiąże się ze stratą siły 
u~innego elementu. 
\oNietzsche{} uważa, że świat jest skończoną ilością energii, której przemiany 
zachodzą w~nieskończonym czasie, co jest jedną z~przesłanek jego koncepcji 
wiecznego powrotu tego samego\footnote{
Por. \cite{Nietzsche:DzielaT13}, s.~320--321.
}. 
Wola mocy jest dla autora \textit{Tak mówił Zaratustra} 
„najbardziej wewnętrzną istotą bytu”\footnote{
Por. \cite{Nietzsche:DzielaT13}, s.~236.
}, 
co wydaje się sugerować, iż widzi on w~niej swego rodzaju ἀρχή swojej filozofii. 

Martin \oHeidegger{} pisze, że: 
„Wola mocy to w~metafizyce Nietzschego\index{Nietzsche, F.} bardziej 
treściwa nazwa dla zużytego i~pustego terminu «stawanie się»”\footnote{
\cite{Heidegger:Nietzsche}, s.~100.
}. 
Należy jednak odróżnić stawanie się jako dynamiczny proces ciągłych zmian, 
którym ulega wszystko w~świecie, od woli mocy. 
Świat dla autora \textit{Zmierzchu bożyszcz} nie jest tylko tak rozumianym 
stawaniem się --- jest wolą mocy, czyli ciągłą walką o~siłę, 
„faktem elementarnym, z~którego dopiero wywodzi się stawanie się, 
działanie”\footnote{
\cite{Nietzsche:WolaMocy}, s.~249.
}. 
Ważne jest również, aby pamiętać, że \oNietzsche[ańska] koncepcja świata 
jako woli mocy jest koncepcją przeciwstawną do dawnych, metafizycznych 
koncepcji bytu\footnote{
Karl \oJaspers{} opisuje \oNietzsche[ańskie] stawanie się jako czystą immanencję, 
która ma wykluczać pojawienia się dualizmu świata prawdziwego --- chcianego 
świata bytu oraz świata fałszywego --- czyli świata faktycznej ludzkiej egzystencji 
(por. \cite{Jaspers:Nietzsche}, s.~348). 
Wola mocy jako zasada nadrzędna względem stawania się również miała 
za zadanie wykluczyć taki dualizm.
}. 
Owo przeciwstawienie jest natomiast związane z~antropologicznym i~etycznym 
rozumieniem pojęcia woli mocy. 

\oNietzsche{} pisze, że: 

\cytuj{
Absolutna chwilowość woli mocy rządzi; 
w~człowieku (już na poziomie komórki) owo ustalanie jest procesem 
nieustannego przemieszczania się w~trakcie wzrostu wszystkich ogniw --- 
walką, zakładając, że słowo to pojmuje się na tyle rozlegle i~głęboko, 
by również stosunek panującego do opanowanego pojmować 
w~kategoriach boju, a~stosunek posłusznego do panującego 
w~kategoriach sprzeciwu\footnote{
\cite{Nietzsche:Nachlass}, s.~539--540.}.
} 
Powyższy cytat ukazuje człowieka jako wielość różnych ośrodków siły, które walczą 
o~władzę. 
Filozof twierdzi ponadto, 

\cytuj{
że wola mocy jest prymitywną formą afektu, że wszystkie inne afekty 
są tylko jej transformacjami; że staje się znacznie jaśniej, jeśli zamiast 
endemonistycznego ,,szczęścia'' (do którego każde życie ma dążyć) 
postawimy moc: ,,dąży do mocy, do przyrostu mocy''\footnote{
\cite{Nietzsche:WolaMocy}, s.~253--254.}.
} 
Wola mocy przejawia się zatem jako instynktowne dążenie, które okazuje się 
podstawą każdej motywacji działania człowieka. 
Koncepcja bytu jest w~tym przypadku jedną z~interpretacji człowieka, 
który powodowany wolą mocy dąży do opanowania świata. 
Z~tego powodu filozofia jest tak mocno związana z~wolą mocy. 
\oNietzsche{} jednak przestrzega, że: 
„nie wolno przyjmować bytu w~ogóle --- ponieważ stawanie się traci wówczas 
całą swą wartość i~jawi się wręcz jako bezsensowne i~zbędne”\footnote{
\cite{Nietzsche:DzielaT13}, s.~59.
}, 
ponieważ: 
„zaprzeczenie i~nihilizacja logiczna świata wypływa stąd, iż zmuszeni jesteśmy 
przeciwstawiać byt niebytowi i~że zaprzeczamy idei «stawania się»”\footnote{
\cite{Nietzsche:WolaMocy}, s.~239.
}. 
Mówiąc wprost, koncepcja bytu stanowi fałszywą interpretację świata, 
która ukazuje świat realny --- świat stawania się czy woli mocy --- jako gorszy. 
Człowiek przeciwstawiając świat bytu stawaniu się, ocenia ten drugi negatywnie, 
co powoduje, iż popada w~nihilizm. 

Widzimy zatem wyraźnie, że ujęcie świata jako woli mocy było dla \oNietzsche[go] 
powrotem do widzenia świata bez narzuconych mu sztywnych ram racjonalnego 
myślenia, które znajdujemy w~koncepcjach bytu. 
Świat ujęty jako wola mocy jest ciągłą walką, co przy jednoczesnym założeniu, 
że człowiek dążący do jego opanowania --- właśnie poprzez jego ujęcie jako 
czegoś jednego i~niezmiennego, czyli jako bytu --- działa zgodnie z~najbardziej 
„prymitywną formą afektu”, która nim rządzi. 
\oNietzsche{} pisze wprost, że w~naszym poznaniu chodzi o~to, aby: 
„«Uczłowieczyć» świat, tj. coraz bardziej czuć się w nim panem”\footnote{
\cite{Nietzsche:Nachlass}, s.~80.
}. 
Powstaje zatem pytanie: skoro ujęcie świata w~całości jako bytu jest zgodne 
z~działającą w~człowieku wolą mocy, to dlaczego koncepcja bytu, wypływająca 
przecież z~tego afektu, jest szkodliwa? 
Jak pamiętamy, \oNietzsche{} przestrzega, iż interpretacja świata jako bytu 
prowadzi do nihilizmu. 
Należy zatem zapytać, czy ujęcie świata jako woli mocy chroni przed nihilizmem, 
czyli przed upadkiem wartości moralnych? 

Sama wola mocy nie jest wartością, stanowi natomiast kryterium dla wartości. 
\oNietzsche{} pisze, że 
„[...] wola moralności jest jeno zakapturzoną «wolą mocy»”\footnote{
\cite{Nietzsche:WolaMocy}, s.~22.
}. 
Moralność służy panowaniu, wartości są tylko narzędziami do zdobycia władzy, 
co potwierdza również wypowiedź filozofa ze \textit{Zmierzchu bożyszcz}: 
„Gdy mówimy o~wartościach, mówimy z~inspiracji życia, z~perspektywy życia: 
samo życie zmusza nas do ustanawiania wartości, samo życie ocenia przez nas, 
gdy ustanawiamy wartości”\footnote{
\cite{Nietzsche:ZmierzchBozyszcz}, s.~30.
}. 
\oNietzsche{}, pisząc, iż „samo życie ocenia przez nas”, ma na myśli, 
iż to wola mocy ocenia przez nas, gdyż: 
„Wszystko, co wykazuje życie, należy rozważać jako zredukowaną formułę 
tendencji ogólnej: stąd nowe ustalenie pojęcia «życia», jako woli mocy”\footnote{
\cite{Nietzsche:WolaMocy}, s.~233.
}. 
Z~tej perspektywy każda wartość jest uznana za pozytywną, jeżeli wspiera 
dążenie do panowania. 
W~tym kontekście Walter A.~\oKaufmann{} stwierdza, że w~monistycznej filozofii 
autora \textit{Poza dobrem i~złem} opartej na woli mocy stopień mocy jest 
ilościową miarą wartości\footnote{
Por. \cite{Kaufmann:Nietzsche}, s.~200.
}. 
\oNietzsche{} pisze o~tym wprost: 
„Co jest dobre? --- Wszystko, co zwiększa w~człowieku poczucie mocy, 
wolę mocy, samą moc. 
Co jest liche? --- Wszystko, co pochodzi ze słabości”\footnote{
\cite{Nietzsche:Antychrzescijanin}, s.~38.
}.

Wola mocy nie tworzy żadnej stałej hierarchii wartości --- a~mówi jedynie, 
co powinno być uznawane przez człowieka za wartość, a~co nie: 
,,Nasze wartościowania określają, które rzeczy w~ogóle akceptujemy 
i~jak je akceptujemy. 
Owe wartościowania są jednak zaprogramowane i~regulowane przez naszą 
wolę mocy''\footnote{
\cite{Nietzsche:Nachlass}, s.~220.
}.
Zatem każda forma moralności jest wynikiem działania w~człowieku siły, 
którą filozof określa mianem woli mocy. 
Wielość form moralności wynika z~różnych warunków życia, do których człowiek 
próbuje się dostosować czy też które próbuje sobie podporządkować. 
Każda moralność jest więc subiektywnym wyrazem dążenia do mocy, 
które jest konieczne dla człowieka, by żyć: 
„Wyznajmyż przed sobą tyle: iż zgoła nie istniałoby życie, gdyby nie było 
perspektywicznych ocen i~pozorności”\footnote{
\cite{Nietzsche:PozaDobrem}, s.~42.
}. 
Owa subiektywna perspektywiczność wynika również z~faktu, iż 
„w~moralnościach uwieczniły się najróżniejsze popędy”\footnote{
\cite{Nietzsche:Pisma}, s.~301.
}. 
Wola mocy stanowi kryterium dla wartości oraz ukryty impuls do ich tworzenia. 
Możemy zatem stwierdzić, że wola mocy jest dla \oNietzsche[go] źródłem, 
z~którego wywodzą się wszystkie wartości. 

Powyższe krótkie przedstawienie poglądów \oNietzsche[go] na temat woli mocy 
ukazuje to pojęcie jako podstawowe dla jego rozumienia tego, czym jest świat, 
człowiek oraz wartości moralne. 
Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że wola mocy w~kontekście metafizycznym 
stanowić ma postulowaną przez filozofa źródłową rzeczywistość, która jest podstawą interpretacji. 
Natomiast w~kontekście antropologicznym stanowi ona rdzeń motywacji 
człowieka do poznawania, rozumianego tu jako pojęciowe opanowywanie, 
interpretowanie czy wręcz fałszowanie świata. 
Na koniec, w~kontekście etycznym, wola mocy jest impulsem dla człowieka, 
by tworzyć wartości moralne wspierające jego dążenie do rozwoju. 
Powstaje pytanie: czy wola mocy w~kontekście metafizycznym nie jest tylko 
jedną z~interpretacji świata, którą tworzy człowiek powodowany ową 
„prymitywną formą afektu”, by „uczłowieczyć świat”? 
Pytanie to wynika z~niejasnej relacji omówionych trzech znaczeń pojęcia woli mocy. 
Jeżeli uznamy, że pojęcie to przede wszystkim odnosi się do człowieka, 
to uzasadnione wydaje się twierdzenie, że świat rozumiany jako wola mocy 
jest tylko jedną z~interpretacji, która ma człowiekowi pomóc w~rozwoju. 
Natomiast w~przypadku, gdy uznamy, że metafizyczne znaczenie woli mocy 
ma pierwszeństwo nad antropologicznym i~etycznym, to poznanie tego 
na wskroś zmiennego świata jest z~góry skazane na porażkę, a~każda 
interpretacja, która ma służyć rozwojowi człowieka, może być błędna, 
co w~konsekwencji może prowadzić do uniemożliwienia indywidualnego rozwoju. 
Nasze wątpliwości postaramy się rozstrzygnąć poprzez analizę relacji pomiędzy 
metafizycznym a~antropologicznym znaczeniem woli mocy. 

\tytul{Relacja pomiędzy metafizycznym a~antropologicznym znaczeniem 
woli mocy}

Z~naszych dotychczasowych rozważań wyłonił się obraz woli mocy 
jako istoty świata, która stanowi również podłoże motywacji człowieka 
do działania oraz wartości, które wyznaje. 
Jednocześnie nasze rozważania ujawniły pewien element działania woli mocy, 
który każe zakwestionować metafizyczne rozumienie woli mocy. 
Człowiek powodowany wolą mocy tworzy różne interpretacje świata. 
\oNietzsche{} pisze wręcz, że 
„Winniśmy być zwierciadłem bytu: jesteśmy bogiem w~pomniejszeniu”\footnote{
\cite{Nietzsche:Pisma}, s.~287.
}, 
co oznacza, że człowiek nadaje sens i~znaczenie światu w~myśl zasady: 
„Na tem, co się staje, wycisnąć charakter bytu --- 
oto najwyższa wola mocy”\footnote{
\cite{Nietzsche:WolaMocy}, s.~233.
}. 
Powstaje zatem wątpliwość, czy ujęcie świata jako woli mocy nie jest jedynie 
jedną z~interpretacji świata. 
Co istotne, czy nie jest ono jedną z~wielu różnych interpretacji, które mogą 
służyć ludzkim celom. 
Mówiąc wprost, pytanie, na które poszukujemy odpowiedzi, brzmi: 
co jest pierwsze w~rozumowaniu \oNietzsche[go] --- teza, że świat jest wolą mocy, 
czy teza, iż człowiek w~swoim dążeniu do poznania świata nadaje mu formę 
zgodną ze swoimi oczekiwaniami i~wspierającą jego dążenie do panowania? 
Pytanie to jest istotne, ponieważ jedna z~odpowiedzi na nie prowadzi do wniosku, 
iż \oNietzsche{} popełnił błąd \textit{circulus vitiosus}. 

Wola mocy nie może być jednocześnie podstawą, dla której człowiek 
interpretuje świat, oraz samą interpretacją świata, którą tworzy człowiek. 
Argumentacja \oNietzsche[go] nie może przebiegać w~następujący sposób: 
świat jest wolą mocy --- czyli ciągłą walką o~moc, dlatego człowiek jako 
jego element dąży do jego opanowania, co powoduje ujęcie świata 
jako woli mocy, co stanowi uzasadnienie dla ludzkiej potrzeby 
opanowywania świata. 
Widać jasno, że teza mówiąca o~tym, że świat jest wolą mocy ma swoje 
uzasadnienie w~ludzkim dążeniu do panowania, a~ono z~kolei 
w~metafizycznej tezie \oNietzsche[go]. 
Jednak wola mocy nie może uzasadniać samej siebie, co każe zakwestionować 
twierdzenie, że świat jest wolą mocy. 
Dodatkowo \oNietzsche{} dąży do takiego opisu świata, który wykluczałby 
istnienie jakiejkolwiek transcendencji, a~wola mocy jako zasada i~podstawa 
funkcjonowania całej rzeczywistość, z~którą ma być tożsama, jest zarazem 
zasadą ją transcendującą, jak i~bytem transcendentnym. 
Mówiąc wprost, zmiany w~świecie wynikają z~działania woli mocy 
stanowiącej jego zasadę oraz świat jest wolą mocy, co czyni z~niej 
pewną postać bytu. 
Ponadto wydaje się, że metafizyczne ujęcie świata jako woli mocy załamuje się 
w~filozofii \oNietzsche[go] pod jej własnym sceptycyzmem względem wszelkich 
koncepcji metafizycznych i~możliwości poznawczych człowieka\footnote{
Por. \cite{Pieniazek:OstatnieDzielo}, s.~24--26.
}. 

Filozof pisze, że: 
„miara chęci poznawania zależy od miary wzrostu woli mocy: 
gatunek ogarnia tyle realności, aby ją opanować, 
aby ją zaprząc w~służbę”\footnote{
\cite{Nietzsche:WolaMocy}, s.~217.
}, 
co sugeruje, że metafizyczna wola mocy może być również takim 
perspektywicznym ujęciem świata. 
W~innym miejscu \oNietzsche{} stwierdza natomiast, że: 
„Naturę należy przedstawić w~analogii do człowieka jako błądzącą, próbującą, 
dobrą i~złą --- jako walczącą i~przezwyciężającą siebie”\footnote{
\cite{Nietzsche:Pisma}, s.~324.
}, 
co może prowadzić do wniosku, iż metafizyczna wizja świata jako woli mocy 
jest antropomorficzną interpretacją świata. 
Dodatkowo filozof stwierdza: 

\cytuj{
Charakter świata stającego się nie daje się sformułować, 
jest ,,fałszywy'', ,,sprzeczny ze sobą''. 
Poznanie i~stawanie się wyłączają się. 
Przeto ,,poznanie'' musi być czymś innym, poprzedzać je musi wola czynienia 
poznawalnym, pewien rodzaj samego stawania się musi stworzyć złudzenie bytowania\footnote{
\cite{Nietzsche:WolaMocy}, s.~220.}. 
}
Człowiek nie może poznać świata jako stawania się, a~jak pamiętamy, 
stawanie się wywodzi się z~woli mocy\footnote{
Por. \cite{Nietzsche:WolaMocy}, s.~249.
}, 
co sprawia, że sam metafizyczny obraz świata jako woli mocy poznany 
być nie może. 
Zatem \oNietzsche{}, pisząc o~świecie jako o~woli mocy, jednocześnie 
popada w~konflikt z~innymi swoimi twierdzeniami na temat rzeczywistości 
i~możliwości jej poznania przez człowieka. 
Jeżeli zakwestionujemy metafizyczny charakter woli mocy, to pozostanie nam 
jedynie wola mocy jako podstawa motywacji człowieka do działania, w~której: 
„Poznanie pracuje jako narzędzie mocy”\footnote{
\cite{Nietzsche:WolaMocy}, s.~217.
}. 

Człowiek dla \oNietzsche[go] charakteryzuje się tym, że nadaje 
wartości\footnote{
Por. \cite{Nietzsche:Wedrowiec}, s.~157.
} 
i~poznając, nadaje światu sens\footnote{
Por. \cite{Nietzsche:TakMowil}, s.~86.
}. 
Z~tego względu autor \textit{Tak mówił Zaratustra} pisze, że: 
„«Prawda» to słowo nazywające wolę mocy”\footnote{
\cite{Nietzsche:Dziela12}, s.~334.
}, 
gdyż jest ona wynikiem subiektywnego poznania człowieka. 
Filozof pisze wprost: 

\cytuj{
Wola prawdy jest ustalaniem, uwiarygodnianiem, utrwalaniem, usuwaniem 
z~przed oczu owego charakteru fałszywego, transponowaniem go na bytowanie. 
,,Prawda'' tedy nie jest czymś, co się znajduje i~coby można było wynaleźć 
i~odkryć, --- lecz czymś, co trzeba stworzyć, co służy jako nazwa dla procesu, 
bardziej jeszcze dla woli opanowania, która sama przez się nie ma końca: 
jest wkładaniem prawdy, jako \textit{processus in infinitum}, jako określenie 
czynne, --- nie zaś uświadamianiem sobie czegoś, coby samo przez się miało 
być stałem i~określonym. 
Jest to wyraz dla ,,woli mocy''. 
Życie opiera się na założeniu, że istnieje wiara w~rzeczy trwałe i~regularnie 
powracające; im potężniejsze życie, tym szerszy musi być świat, dający się 
odgadnąć, świat, który niejako czynimy istniejącym. 
Logizowanie, racjonalizowanie, schematyzowanie są środkami pomocniczymi 
życia\footnote{
\cite{Nietzsche:WolaMocy}, s.~226.
}. 
}
Prawda jako opanowywanie, jako wola mocy, nie jest prawdą w~znaczeniu 
zgodności wypowiadanych sądów z~faktycznym stanem, lecz jest tworzeniem 
znaczeń i~sensów\footnote{
Henryk \oBenisz{} pisze, że dla \oNietzsche[go] 
„Człowiekowi nie jest potrzebna prawda niezmienna i~abstrakcyjna, 
lecz prawda wciąż rozwijająca się, dzięki której może on coraz bardziej 
stawać się sobą” (\cite{Benisz:PozaSystemami}, s.~123).
}. 
Prawda jako poszukiwanie warunków dla ludzkiego rozwoju jest interpretacją, 
która, by móc sprostać zmieniającej się rzeczywistości, jest niekończącym się 
procesem prób opanowywania rzeczywistości. 
Tak rozumiana prawda nie jest celem poznania, 
a~„środkiem pomocniczym życia”, co oznacza, że jest podległa ludzkiemu 
dążeniu do samoumacniania i~rozwoju\footnote{
Więcej na temat pojęcia prawdy w~filozofii \oNietzsche[go] 
por. \cite{Palasinski:ZmierzchWartosci}, s.~61--73.
}. 

Dotychczasowe rozważania prowadzą nas do pytania: 
czy wola mocy w~przypadku poznania człowieka nie jest wolą iluzji? 
Czy tworzenie różnych koncepcji świata, wartości i~celów przez ludzi 
nie jest chęcią zakłamania pierwotnego doświadczenia świata jako czegoś 
niepoznawalnego, chaotycznego i~niedającego się opanować --- czyli jako 
stawania się? 
Dalej należy zapytać, czy dla \oNietzsche[go] takie nakładanie na świat różnych 
jego interpretacji nie powoduje dualizmu świata „chcianego” i~świata stawania się? 
Pytanie to jest istotne ze względu na skutek, do jakiego może prowadzić taki 
dualizm, którym jest dla filozofa obniżenie wartości świata codziennej ludzkiej 
egzystencji\footnote{
Por. \cite{Posluszna:Nienawisc}, s.~120--122.
}. 

\tytul{Wola mocy jako wola ułudy}

W~\textit{Poza dobrem i~złem} \oNietzsche{} pisze, iż: 

\cytuj{
Fałszywość jakiegoś sądu nie jest jeszcze dla nas przeciw sądowi temu zarzutem; 
w~tym nowość mowy naszej brzmi snadź najniezwyklej. 
Chodzi o~to, o~ile wpływa on na wzmożenie życia, na utrzymanie życia, 
na utrzymanie gatunku, może nawet na chów gatunku\footnote{
\cite{Nietzsche:PozaDobrem}, s.~11.}. 
}

Poznanie człowieka jest czynnością na wskroś praktyczną, 
nastawioną na poszukiwanie użytecznych rozwiązań --- mówiąc wprost: 
służącą życiu\footnote{
Por. \cite{Slowinski:NowozytnaWola}, s.~122.
}. 
Czym zatem jest prawda? 
Czy człowiek jest skazany na życie wśród stworzonych przez siebie iluzji? 
Odpowiedź \oNietzsche[go] jest jednoznaczna: 
„Poznanie samo w~sobie w~stawaniu się niemożliwe; 
jakże więc poznawanie jest możliwe? 
Jako [...] wola ułudy”\footnote{
\cite{Nietzsche:WolaMocy}, s.~233.
}. 
Poznanie jako narzędzie woli mocy jest zatem wolą ułudy. 

Filozof twierdzi, że ludzkość zawsze miała pewien zbiór twierdzeń uznawanych 
za prawdziwe. 
Zbiór ten zmieniał często swój zakres i~zawierał w~sobie różne tezy. 
\oNietzsche{} twierdzi, że wszystkie takie twierdzenia były bez wyjątku 
fałszem\footnote{
Por. \cite{Kucner:Nihilizm}, s.~85.
}. 
Przyczynę tego stanu rzeczy opisuje filozof już w~jednym ze swoich pierwszych 
pism ,,O~prawdzie i~kłamstwie w~pozamoralnym sensie'': 

\cytuj{
Czym więc jest prawda? 
Ruchliwą armią metafor, metonimii, antropomorfizmów, krótko sumą ludzkich 
stosunków, które zostały poetycko i~retorycznie wzmożone, przetransportowane 
i~upiększone, a~po długim użytkowaniu wydają się ludowi kanoniczne 
i~obowiązujące: prawdy są złudami, o~których zapomniano, że nimi są, 
metaforami, które się zużyły i~utraciły zmysłową siłę wyrazu […] 
Człowiek zapomina wszelako, że tak się z~nim sprawy mają, 
kłamie więc nieświadomie w~powyższy sposób, a~po setkach lat przyzwyczajenia 
właśnie wskutek tego zapomnienia nabiera poczucia prawdy\footnote{
,,O prawdzie i~kłamstwie w~pozamoralnym sensie'', [w:] 
\cite{Nietzsche:Pisma}, s.~147.}. 
}
Z~przytoczonego fragmentu wynika, że przyzwyczajenie zrodziło pojęcie prawdy, 
człowiek zaś nigdy nie zaprzestał prób opanowywania świata, czyli poznawania go. 
Jednocześnie pewne twierdzenia dzięki długotrwałemu panowaniu stały się dla ludzi 
swego rodzaju pewnikami, których się nie podważa. 
Sytuacja taka ogranicza możliwości interpretacyjne człowieka, gdyż musi on 
uwzględnić w~swojej wizji świata owe pewniki. 
Problemem jest tu fakt, że nie każda teza, która jest powszechnie uznawana 
za prawdę, musi służyć rozwojowi danej jednostki. 
Jasne natomiast jest, że każda postać prawdy jest tylko pewnego rodzaju metaforą, 
czymś, co pomaga człowiekowi żyć, a~co nie oddaje w~sposób adekwatny istoty 
danego fenomenu. 
Wolę mocy możemy zatem nazwać wolą ułudy, gdyż to ona każe człowiekowi 
dokonywać interpretacji i~tworzyć różnego rodzaju prawdy.

\oNietzsche{} pisze, że 
„Człowiek poszukuje «prawdy»: świata, który by się nie sprzeciwiał, nie łudził, 
nie zmieniał, świata prawdziwego --- świata, w~którym by się nie cierpiało: 
sprzeciw, złudzenie, zmiana --- przyczyny cierpienia!”\footnote{
\cite{Nietzsche:Zapiski}, s.~86.
}. 
Ujęcie świata jako woli mocy można uznać za koncepcję monistyczną, 
czyli ujmującą naturę całego bytu jako walkę o~panowanie\footnote{
Por. \cite{Kuderowicz:Nietzsche}, s.~75--76.
}. 
Wolę mocy możemy również rozumieć jako pewnego rodzaju byt transcendentalny. 
Ujęcie takie jednak powoduje pewnego rodzaju dualizm, gdyż mamy świat 
stawania się i~pozaświatową wolę mocy. 
Należy przy tym zaznaczyć, iż taki rozdział nie musi powodować nihilizmu, 
czyli negatywnej oceny stawania się na rzecz świata woli mocy, jeżeli uznamy ją 
za zasadę rządzącą rzeczywistością. 
Mówiąc wprost, zasada nieustannej walki o~siłę, jaką wprowadza metafizyczne 
ujęcie świata jako woli mocy, jest amoralna i~nie tworzy żadnej wizji zaświatów, 
do których mógłby tęsknić człowiek. 
Dalej, tak rozumiana wola mocy nie neguje zmiany, a~ją utwierdza, 
nie przeczy stawaniu się, a~nadaje mu interpretację. 
Świat taki nie jawi się jako chaotyczne kłębowisko sił, lecz jako pole nieustannej 
walki dającej możliwość zdobycia władzy. 
Zmiana ta może wydawać się niewielka, ale ma znaczenie normatywne, 
ponieważ człowiek powinien działać zgodnie z~naturą świata, czyli zgodnie 
z~wolą mocy. 
Działając w~ten sposób, człowiek tworzy wartości, co uniemożliwia pojawienie się 
nihilizmu. 
Jednocześnie wola mocy jako postulowana przez \oNietzsche[go] zasada 
metafizyczna może być rozumiana przez pryzmat wypowiedzi filozofa, iż: 
„Możemy poznać jedynie ten świat, który sami stworzyliśmy”\footnote{
\cite{Nietzsche:Nachlass}, s.~118.
}. 
To stwierdzenie skłania nas do przekonania, że autor \textit{Wiedzy radosnej} 
sam stworzył w~swoich pismach świat woli mocy i~próbował go poznawać. 
Powracamy zatem do problemu metafizycznego rozumienia woli mocy, 
którego jedynym rozwiązaniem jest uznanie go za jedną z~interpretacji 
wytworzonych przez antropologiczną wolę mocy rozumianą jako poznanie 
człowieka, czyli wolę ułudy. 

\tytul{Podsumowanie}

Podsumowując, pojęcie woli mocy \oNietzsche[go] oznaczające walkę 
o~panowanie dotyka wielu wątków jego filozofii. 
Nasze rozważania ukazują, iż w~filozofii \oNietzsche[ańskiej] metafizyczna 
teza mówiąca, że świat jest wolą mocy, popada w~konflikt z~innymi założeniami 
tej filozofii. 
Wynika to z~dwóch powodów: 
po pierwsze, świat jest niepoznawalny; 
po drugie, ludzkie poznanie jest ograniczone do własnych celów praktycznych. 
Mówiąc wprost, poznajemy po to, aby żyć. 
Tak rozumiane poznanie nie jest dążeniem do prawdy, lecz dążeniem do najlepszej, 
to znaczy najbardziej służącej praktycznym celom, interpretacji świata. 
Wola mocy staje się poprzez to wolą ułudy, czyli chęcią wiary w~swoją 
interpretację świata. 
Wola mocy ponadto wymusza ciągłe próby poznania świata, pojęciowego 
opanowania go, co jest źródłem wartości moralnych. 

W~swoich pismach \oNietzsche{} stara się przekonać czytelnika, 
że wola mocy jest podstawową siłą, która rządzi światem. 
Jednocześnie wola mocy jako koncepcja metafizyczna nie wytrzymuje starcia 
z~krytycznym stosunkiem tego filozofa do samej metafizyki, jak i~możliwości 
poznawczych człowieka. 
Być może to właśnie dlatego planowana przez niego książka 
\textit{Wola mocy. Próba przemiany wszystkich wartości} nigdy 
nie została dokończona. 

\summary{
This article is about the notion of the will to power in Friedrich \oNietzsche['s] 
philosophy. 
In the philosophy of the author of \textit{Beyond Good and Evil}, this idea 
shows up as crucial. 
Moreover, it appears in \oNietzsche[’s] philosophy in many quite different 
contexts. 
Of these, three would seem to be most important: 
metaphysics, anthropology and ethics. 
The will to power occupies a~privileged place in each of these. 
In this paper, the author attempts to show the differences separating 
the various presentations of the concept of the will to power in \oNietzsche[’s] 
philosophy. 
The author also tries to resolve the difficulties arising from the ambiguous 
character of the notion itself.
}{
\oNietzsche{} --- 
will to power --- 
metaphysics --- 
truth
}

\end{elementlit}
