„Prima del Machiavelli”

Refleksje Benedetta Crocego nad systemem władzy renesanowego Królestwa Neapolu

Abstrakt

Cel niniejszego artykułu to dokonanie oceny – w szerszym kontekście historii państw włoskich epoki odrodzenia – znaczenia, jakie myśli historycznej i politycznej Machiavellego nadawał Benedetto Croce, biorąc pod uwagę jego refleksję historyczną w odniesieniu do historii państw włoskich w okresie renesansu, koncentrującą się na relacjach między tymi państwami a ówczesną monarchią hiszpańską. W świetle powyższych założeń niezbędne jest porównanie tez Crocego z opiniami wyrażanymi przez sekretarza florenckiego (zaczerpniętymi z Księcia i Historii florenckich), jak również Francesca Guicciardiniego, XVI-wiecznego autora La Historia d’Italia. Na potrzeby artykułu wykorzystana została polska i włoska literatura przedmiotu odnosząca się do dziejów Włoch na przełomie XV/XVI w. ze szczególnym uwzględnieniem historii Królestwa Neapolu, a także myśli historycznej i politycznej Niccolò Machiavellego, nawiązującej do tych zagadnień. Niniejsza analiza, wykorzystująca metody badawcze z zakresu włoskiej historii historiografii oraz historii myśli politycznej wczesnej epoki nowożytnej, obejmuje charakterystykę dziejów Królestwa Neapolu epoki aragońskiej w systemie państw włoskich XV wieku, a także koncepcji premakiawelizmu króla Ferrante w refleksji Benedetta Crocego.

Odnosząc się do głównych tez badawczych, należy podkreślić ich istotne znaczenie nie tylko w kontekście eseju Prima del Machiavelli (będącego komentarzem do publikacji źródłowej Una difesa di Re Ferrante I di Napoli per il violato trattato di pace del 1486 col Papa (Bari, 1944), ale także dzieła Crocego poświęconego dziejom Królestwa Neapolu Storia del Regno di Napoli (Bari, 1925). We wnioskach można zatem stwierdzić, iż cele, jakie stawiał sobie Benedetto Croce w badaniach nad historią Południa Włoch, zwłaszcza Królestwa Neapolu, również w odniesieniu do eseju Prima del Machiavelli istotnego dla zrozumienia epoki kluczowych dla tych dziejów przemian w okresie przełomu XV/XV wieku, zostały przezeń zrealizowane. Postrzegać je należy, jak chciał sam Croce, we włoskiej perspektywie historycznej, zarazem jednak w szerszym kontekście zarówno z punktu widzenia historii politycznej, jak i literackiej, artystycznej czy społecznej. A także zgodnie z kluczową dla tytułowego włoskiego filozofa tezą, iż „historia jest zawsze współczesna”.