Koncepcja racjonalności transwersalnej Calvina O. Schraga

ramy interpretacyjne i ich znaczenie dla polskich studiów kulturowych i komunikacyjnych

Abstrakt

Artykuł podejmuje próbę sformułowania procesualnego modelu podmiotowości jako odpowiedzi na kryzys tradycyjnych paradygmatów tożsamościowych, wywołany radykalną pluralizacją sfery aksjologicznej w dobie globalizacji. Jego głównym celem jest zastosowanie koncepcji transwersalnej racjonalności Calvina O. Schraga na gruncie polskich studiów kulturowych i komunikacyjnych. Autorka dowodzi, że transwersalność – rozumiana jako zdolność integrowania heterogenicznych wymiarów egzystencji (cielesnego, etycznego i sprawczego) – stanowi istotne narzędzie umożliwiające zachowanie autonomii jednostki w warunkach płynnej nowoczesności. Analiza prowadzona jest w formie interdyscyplinarnego dialogu pomiędzy myślą Schraga a dorobkiem wybitnych polskich uczonych. Zestawienie jego koncepcji z teorią psychologii transgresyjnej Józefa Kozieleckiego pozwala określić podmiot jako byt z natury ekspansywny, którego rozwój napędzany jest przez motywację hubrystyczną oraz nieustanne przekraczanie granic symbolicznych. Perspektywę tę uzupełnia teoria dezintegracji pozytywnej Kazimierza Dąbrowskiego, umożliwiająca interpretację kryzysów tożsamości jako konstruktywnych etapów kształtowania się hierarchicznego systemu wartości. W przeciwieństwie do diagnoz Zygmunta Baumana dotyczących erozji stabilnych struktur społecznych zaproponowany procesualny koncept podmiotowości akcentuje sprawczość jednostki oraz etyczną odpowiedzialność wobec Innego jako fundamenty zachowania spójności ontologicznej.