Miejsce Henryka Lisickiego w środowisku krakowskich konserwatystów

Słowa kluczowe: konserwatyzm, Galicja, stańczycy, monarchia konstytucyjna, demokratyzacja

Abstrakt

Celem artykułu jest prezentacja zachowawczych poglądów publicysty i historyka Henryka Lisickiego oraz roli, jaką odgrywał w ramach śro- dowiska krakowskich konserwatystów (stańczyków). Podstawą źródłową artykułu są monografie, broszury oraz rozprawy, eseje i felietony publi- kowane przez Lisickiego w „Przeglądzie Polskim”. W celu wskazania na ile myśl polityczna Lisickiego była oryginalna, a na ile powielała poglądy czołowych „stańczyków”, wykorzystano także publikacje: Waleriana Kalin- ki, Stanisława Tarnowskiego, Michała Bobrzyńskiego, Józefa Szujskiego i Stanisława Koźmiana. Opracowując zawarty w pracy temat, posiłkowa- no się publikacjami specjalistów z zakresu historii polskiej i zachodniej myśli konserwatywnej (Ryszarda R. Ludwikowskiego, Bohdana Szlachty, Jacka Bartyzela, Józefa Szackiego) oraz poglądów stańczyków (Michała Jaskólskiego, Wojciecha Dutki, Stanisława Filipowicza, Henryka Micha- laka). Badając powyższe zagadnienie, posłużono się metodą porównaw- czą, zestawiając podobieństwa i różnice poglądów Lisickiego oraz jego współpracowników ze środowiska stańczyków. Główną tezą sformułowaną w pracy jest wskazanie, iż mimo że Lisicki nie należał do grona liderów, to jego bliskie związki intelektualne ze Stanisławem Koźmianem wpłynęły przez niego na zyskanie wyróżniającej pozycji w gronie krakowskich kon- serwatystów. Analiza jego prac przyniosła potwierdzenie powyższego twierdzenia. Wykazała silne związki intelektualne między Lisickim i Koź- mianem. Niemniej stwierdzono także własne, oryginalne refleksje bohatera artykułu, koncentrujące się na zdefiniowaniu stosunku konserwatystów do XIX-wiecznych procesów demokratyzacyjnych (ewolucja zachodnich monarchii absolutnych w kierunku konstytucyjnym oraz poszerzanie praw wyborczych). Stąd też symptomatyczne zarówno dla Lisickiego, jak i jego środowiska było dowodzenie konieczności m.in. zbliżenia z umiarkowanymi liberałami (w celu zneutralizowania zagrożeń ze strony zrewoltowanych pod wpływem radykałów mas ludowych).

Bibliografia

Kalinka Waleryan, „Przegrana Francji i przyszłość Europy”, w Dzieła, t. 4, Pisma pomniejsze, cz. 2, (Kraków: Spółka Wydawnicza Polska, 1984), 234–293.

Koźmian Stanisław, „Bezkarność”, w Pisma polityczne, (Kraków: Drukarnia „Czasu”, 1903).

Lisicki Henryk, „Listy z Ameryki, Przegląd Polski 2 (1874): 4–16.

Lisicki Henryk, „Klemens książę Metternich 1775–1859” cz. 2, Przegląd Powszechny 2 (1884): 194–232.

Lisicki Henryk, „Nowa doktryna M.[ichała] Bobrzyńskiego”, Przegląd Polski 3 (1885): 430–437.

Lisicki Henryk, „Nowa doktryna”, Przegląd Polski 4 (1885): 427–438.

Lisicki Henryk, „Z dziejów domu Koburgów” cz. 2, Przegląd Polski 9 (1889): 147–169.

Popiel Paweł, „List do ks. Jerzego Lubomirskiego”, w Pisma, t. 1, Paweł Popiel, (Kraków: Nakładem Rodziny, 1893).

Szujski Józef, „Portrety przez Nie-Van-Dycka”, w O fałszywej historii jako mistrzyni fałszywej polityki. Rozprawy i artykuły, red. Henryk Michalak (Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1991), 67–78.

Tarnowski Stanisław, Józef Kasznica. Wspomnienie pośmiertne, (Kraków: Drukarnia „Czasu”, 1887), 17–21.

Tarnowski Stanisław, „Nasze położenie polityczne”, w Z doświadczeń i rozmyślań. Wybór pism, red. Arkady Rzegocki, (Kraków: Ośrodek Myśli Politycznej, 2002).

Wodzicki Ludwik, „Austria w chwili przesilenia”, Przegląd Polski 1, (1866): 590–597.

Wodzicki Henryk, „Rzemieślnicy prezydentami”, Przegląd Polski 4, (1867): 301–306.

Jacek Bartyzel, „Umierać, ale powoli!”. O monarchistycznej i katolickiej kontrrewolucji w krajach romańskich 1815–2000 (Kraków: Arkana, 2000).

Bobrzyński Michał, Historia Polski w zarysie, t. 1, wyd. 2, (Warszawa: Gebethner i Wolff, 1880).

Dutka Wojciech, Zapomniany stańczyk. Rzecz o Stanisławie Koźmianie (1836– 1922) (Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2015).

Filipowicz Stanisław, Ujarzmienie rozumu politycznego: polityczne horyzonty krakowskiej szkoły historycznej (Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 1984).

Grzybowski Konstanty, „Szkoła historyczna krakowska”, w Polska myśl filozoficzna i społeczna, red. Barbara Skarga, t. 2, (Warszawa: Książka i Wiedza, 1975). Jaskólski Michał, Historia–Naród–Państwo. Zarys syntezy myśli politycznej konserwatystów krakowskich w latach 1866–1934, (Kraków: Wydawnictwo Aureus, 1991).

Jaskólski Michał, Kaduceus polski. Myśl polityczna konserwatystów krakowskich 1866–1934, (Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990).

Kasparek Franciszek, Prawo polityczne ogólne z uwzględnieniem austriackiego razem ze wstępną nauką ogólną o państwie, t. 2, (Kraków: Drukarnia UJ, 1881).

Lisicki Henryk, Aleksander Wielopolski: 1803–1877, t. 1–4, (Kraków: Drukarnia „Czasu”, 1878).

Lisicki Henryk, Antoni Zygmunt Helcel: 1808–1870, t. 1–2, (Kraków: Drukarnia „Czasu”, 1882).

Lisicki Henryk, Alfred książę Windisch-Graetz, feldmarszałek austriacki, 1787– 1862 (Kraków: Drukarnia „Czasu”, 1887).

Łazuga Waldemar, „Stanisław Tarnowski – publicysta”, w Stanisław Tarnowski 1837–1917. Materiały z Posiedzenia Naukowego PAU w dniu 14 listopada 1997 r., red. Rita Majdowska, (Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1999). Michalak Henryk, Józef Szujski, 1835–1883. Światopogląd i działanie (Łódź: Wydawnictwo Łódzkie, 1978).

Szacki Jerzy, Kontrrewolucyjne paradoksy. Wizje świata francuskich antagonistów Wielkiej Rewolucji (1789–1815) (Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1965).

Szlachta Bogdan, Z dziejów polskiego konserwatyzmu (Kraków: Wydawnictwo Dante, 2000).

Szujski Józef, Historii polskiej treściwie opowiedzianej ksiąg dwanaście (Warszawa: Gebethner i Wolff, 1889).

Śpiewak Paweł, „Wstęp”, w Raport o pauperyzmie, Alexis de Tocqueville, komentarz Gertrude Himmelfarb, (Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2009), 12–38.

Tudesq André Jean, Les grands notables en France (1840–1849). Étude historique d’une psychologie sociale, t. 21, (Paris: Presse Universitaires de France, 1964).

Stankiewicz Witold, Lisicki Henryk (1839–1899), w Polski Słownik Biograficzny, t. 17, (Warszawa: Zakład Naukowy im. Ossolińskich, 1972), 450–451.

Rett Ludwikowski Ryszard, „Z rozważań nad modelem polskiego konserwatyzmu drugiej połowy XIX w., Czasopismo Prawno-Historyczne 2/26 (1976): 177–184.

Opublikowane
2021-07-30
Jak cytować
Nowak, M. (2021). Miejsce Henryka Lisickiego w środowisku krakowskich konserwatystów. Rocznik Filozoficzny Ignatianum, 25(1), 99-114. https://doi.org/10.35765/rfi.2019.2501.7
Dział
Artykuły