Polska sieć osmańskiego paszy

Iljasz Kołczak Pasza, jego polski sekretarz i historia powiązana

Abstrakt

-polskim w pierwszej połowie XVIII wieku, skupiając się na postaci Iljasza Kołczaka paszy oraz jego polskiego sekretarza Piotra Pawłowskiego. Na podstawie unikalnego zbioru korespondencji w języku polskim, zachowanej w archiwach rosyjskich i ukraińskich, rekonstruuje on funkcjonowanie Hotina nie tylko jako twierdzy, lecz także jako węzła logistycznego, pocztowego i dyplomatycznego. Kołczak – bośniacki karierowicz i osmański pasza, biegle władający polszczyzną – zbudował rozległą sieć relacji z polską szlachtą, duchowieństwem, żołnierzami, dyplomatami i kupcami. Pawłowski, jego sekretarz i tłumacz, prowadził własną sieć kontaktów z Tatarami, Ormianami, Węgrami i dyplomatami, pośrednicząc w codziennym obiegu listów, towarów i informacji. Artykuł dowodzi, że granica osmańsko-polska nie była sztywną linią podziału cywilizacyjnego, lecz korytarzem pośrednictwa, infrastrukturą społeczną i przestrzenią współzależności. Przeciwstawia się państwocentrycznym i „huntingtonowskim” ujęciom historii, ukazując znaczenie pośredników i ich sieci kontaktów w kształtowaniu kontaktów politycznych, handlowych i kulturowych. Pogranicze osmańsko-polskie jawi się jako strefa strukturalnych powiązań, w której systemy imperialne nakładały się na siebie, a aktorzy tacy jak Kołczak i Pawłowski współtworzyli transimperialną rzeczywistość XVIII wieku.