Józef Rogaliński TJ

Z dziejów metodologii oświeceniowego przyrodoznawstwa i filozofii przyrody

Abstract

Artykuł ukazuje w szerszym kontekście filozoficznym i kulturowym dokonanie jezuity Józefa Rogalińskiego (1728–1802), nauczyciela matematyki i fizyki eksperymentalnej w jezuickim kolegium w Poznaniu. Akcentując postawę asymilacji osiągnięć nowożytnego przyrodoznawstwa charakterystyczną dla działalności Rogalińskiego, artykuł rozważa status epistemologiczny jego głównego dzieła Doświadczenia skutków rzeczy pod zmysły podpadających, które ze względu na preferencję fenomenalistycznego eksperymentalizmu może być uznane za przejaw nowożytnie pojętej science. Równocześnie, odpowiednio do idei longue durée, podkreśla się wykorzystanie przez polskiego jezuitę kategorii filozoficznych, które stara się on uprawomocnić na drodze doświadczalnej. Tym samym można uznać to dokonanie za przejaw typowej dla szkolnictwa 2. połowy XVIII philosophia recentiorum, eklektycznie, acz krytycznie uczestniczącej we współczesnej sobie europejskiej kulturze filozoficznej i naukowej. Podejście to szanuje również ówczesne standardy religijne, co pozwala upatrywać w tej formie unowocześnienia nowożytnego arystotelizmu chrześcijańskiego przejaw oświecenia chrześcijańskiego.