Obrzędowość akademicka w świetle antropologii kulturowej
analiza wybranych rytuałów kultury studenckiej
Abstract
Cel artykułu to uzasadnienie tezy, iż kultura studencka może być interpretowana w kategoriach teorii rytuałów przejścia, którą wypracował Arnold van Gennep (w Obrzędach przejścia), a rozwinął, skupiając się na badaniu fazy przejściowej (liminalnej) rytuału, Victor Turner (m.in. w Procesie rytualnym). Autor artykułu uzasadnia swą tezę, korzystając ze wskazanych antropologicznych koncepcji rytuału, oraz opierając się na przedstawionych w literaturze traktującej o kulturze studenckiej przykładach. Metodologicznie artykuł wpisuje się w zakres nauk o kulturze i religii, zwłaszcza ze względu na zastosowanie metod antropologicznych, użytych do zinterpretowania dwóch wybranych rytuałów (obrzędów) kultury studenckiej, jakimi są otrzęsiny i juwenalia. Głównym wnioskiem z przeprowadzonych badań jest to, iż wskazane przykłady obrzędowości studenckiej można uznać za rytuały przejścia ze względu na występowanie u uczestników tych obrzędów doświadczenia wspólnoty, które Turner opisuje jako doświadczenie communitas. Doświadczenie to stanowi istotny element fazy przejściowej, liminalnej, każdego rytuału przejścia.
Literaturhinweise
Buber Martin, Ja i Ty. Wybór pism filozoficznych, tłum. Jan Doktór (Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1992).
Buchowski Michał, Burszta Wojciech J., O założeniach interpretacji antropologicznej (Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1992).
van Gennep Arnold, Obrzędy przejścia. Systematyczne studium ceremonii. O bramie i progu, o gościnności i adopcji, o ciąży i porodzie, o narodzinach, dzieciństwie, dojrzewaniu i inicjacji, o święceniach kapłańskich i koronacji królów, o zaręczynach i zaślubinach, o pogrzebie i porach roku, i o wielu innych rzeczach, tłum. Beata Biały (Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2006).
Girard René, Widziałem szatana spadającego z nieba jak błyskawica, tłum. Ewa Burska (Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 2002).
La Fontaine Jean Sybil, Initiation (Harmondswordth: Penguin Books, 1985). Ptaśnik Jan, Obrazki z życia żaków krakowskich w XV i XVI wieku (Kraków: Czas, 1900).
Ricoeur Paul, Krytyka i przekonanie. Rozmowy z François Azouvim i Markiem de Launay, tłum. Marek Drwięga (Warszawa: Wydawnictwo KR, 2003).
Szanduła Michał, Kultura studencka na Uniwersytecie Rolniczym w Krakowie. Historia i współczesność (Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie, 2020).
Turner Victor, Gry społeczne, pola i metafory. Symboliczne działanie w społeczeństwie, tłum. Wojciech Usakiewicz (Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2005).
Turner Victor, Las symboli. Aspekty rytuałów u ludu Ndembu, tłum. Andrzej Szyjewski (Kraków: Nomos, 2006).
Turner Victor, Proces rytualny. Struktura i antystruktura, tłum. Ewa Dżurak (Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2010).
Turner Victor, Turner Edith L.B., Obraz i pielgrzymka w kulturze chrześcijańskiej, tłum. Ewa Klekot (Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009).
Gielarowski Andrzej, „Kultura akademicka i kultura studencka a idea uniwersytetu”, Perspektywy Kultury 4 (2024): 15–30.
Szczerkowski Z., „Juwenalia – Nareszcie. A to było tak”, Sowizdrzał 32 (1991): 1, w: Szanduła Michał, Kultura studencka na Uniwersytecie Rolniczym w Krakowie. Historia i współczesność (Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie, 2020), 160.
Gielarowski Andrzej, „Podmiotowe uwarunkowania komunikacji społecznej”, w: Odczarowania. Człowiek w społeczeństwie, red. Andrzej Gielarowski, Tomasz Homa, Marek Urban (Kraków: Wyższa Szkoła Filozoficzno-Pedagogiczna „Ignatianum” – Wydawnictwo WAM, 2008), 27–47.
Lenart (Hoły) Elżbieta, wspomnienia opublikowane w: Kultura studencka we wspomnieniach jej twórców. Wyższa Szkoła Rolnicza – Akademia Rolnicza – Uniwersytet Rolniczy w Krakowie, red. Michał Szanduła (Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie, 2023), 263–272.
Stepczyńska Magdalena, „W kwietniu o… juvenaliach”, w: Kultura studencka. Z badań folklorystycznych na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika, red. Violetta Wróblewska (Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2015), 205.
Oleszek Bartłomiej, „Juwenalia jako kompleks performansów ludycznych”, w: Kultura studencka. Z badań folklorystycznych na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika, red. Violetta Wróblewska (Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2015), 205–234.
Tokarska-Bakir Joanna, „Przemiany”, w: van Gennep Arnold, Obrzędy przejścia. Systematyczne studium ceremonii. O bramie i progu, o gościnności i adopcji, o ciąży i porodzie, o narodzinach, dzieciństwie, dojrzewaniu i inicjacji, o święceniach kapłańskich i koronacji królów, o zaręczynach i zaślubinach, o pogrzebie i porach roku, i o wielu innych rzeczach, tłum. Beata Biały (Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2006), 7–24.
Copyright (c) 2026 Uniwersytet Ignatianum w Krakowie
Dieses Werk steht unter der Lizenz Creative Commons Namensnennung - Keine Bearbeitungen 4.0 International.
Rocznik przyjmuje do druku wyłącznie materiały, które nie wchodzą w żaden konflikt interesów, żaden konflikt z prawem autorskim itp. Redakcja prowadzi działania przeciw: plagiatom, ghostwriting1, guest/honorary authorship2 itp. Autor pracy zbiorowej, który jest pierwszy na liście, bierze na siebie odpowiedzialność i ma obowiązek przedstawić wkład wszystkich współautorów. Jeśli publikacja powstała dzięki dedykowanym środkom finansowym, należy ujawnić to np. w Podziękowaniu, przypisie itp. Ew. przedruki wymagają jawnego zgłoszenia i okazania odpowiedniego pozwolenia wydawniczego. Autorzy / Recenzenci nierzetelni narażają się na reakcję właściwą stosownym instytucjom.
______
1 Ma to miejsce, gdy osoba mająca istotny wkład jest pominięta na liście Autorów czy w Podziękowaniu.
2 Zachodzi, gdy na liście autorskiej pojawia się osoba mająca znikomy/żaden udział w pracy.
