Il Cortigiano polacco di Łukasz Górnicki come consigliere del re e istruttore del sovrano
L’esempio di Samuel Maciejowski
Abstract
L’articolo affronta il tema della funzione del perfetto cortigiano. Il suo esempio è Samuel Maciejowski ne Il Cortigiano polacco di Łukasz Górnicki (1566). L’analisi riguarda le caratteristiche del vescovo e della sua corte a Prądnik, che aprono il dialogo e sostituiscono la descrizione della corte di Urbino e dei suoi sovrani: Federico e Guidubaldo da Montefeltro ed Elisabetta Gonzaga, moglie di Guidubaldo, contenuta ne Il Libro del Cortegiano (1528) di Baldassarre Castiglione. È stato dimostrato che, grazie ai cambiamenti nella forma narrativa e al trasferimento dei dialoghi alla corte del dignitario ecclesiastico, Górnicki si concentra sulla figura del cortigiano – maestro, mentore, consigliere del re – e l’immagine di Samuel Maciejowski non si discosta dalle altre descrizioni del predetto vescovo e senatore, presenti in fonti selezionate dell’epoca: lettere, cronache, testi letterari. Alla fine dell’articolo è stato dimostrato che anche il frontespizio appositamente progettato della prima edizione (pubblicata da Maciej Wirzbięta) è collegato al tema e allo scopo dell’opera di Górnicki (sviluppo del modello del cortigiano).
References
Bielski Marcin, Kronika polska (Kraków: Jakub Siebeneycher, 1597).
Górnicki Łukasz, Dworzanin polski, Roman Pollak (a cura di) (Wrocław: Ossolineum, 1954).
Górnicki Łukasz, Dzieje w Koronie Polskiej, Henryk Barycz (a cura di) (Wrocław: Ossolineum – Warszawa: De Agostini, 2003).
Górski Stanislai, Conciones in maximo totius regni Poloniae convent apud Leopolim de republica habitae A.D. MDXXXVII, W. Kętrzyński (a cura di) (Kraków: Akademia Umiejętności – Druk. Wł. L. Anczyca i Sp., 1877).
Kochanowski Jan, „In Villam Praminicanam”, in Jan Kochanowski, Carmina latina. Ps. 1 Imago phototypica – transcriptio, Zofia Głombiowska (a cura di) (Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2008), 235–236.
Modrzewski Andrzej Frycz, Commentariorum de Republica emendanda libri quinque, Kazimierz Kumaniecki (a cura di) (Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1953).
Orzechowski Stanisław, Annales Stanislai Orichovii Okszii, Tytus Działyński (a cura di) (Posnaniae: In Libraria J. K. Żupańsciana, 1854).
Rej Mikołaj, „Krótka rozprawa między trzema osobami, Panem, Wójtem a Plebanem, którzy i swe, i inszych ludzi przygody wyczytają, a takież i zbytki, i pożytki dzisiejszego świata”, in Mikołaj Rej, Wybór pism, Anna Kochan (a cura di) (Wrocław: Ossolineum, 2006).
Rej Mikołaj, Żywot człowieka poczciwego, Julian Krzyżanowski (a cura di) (Wrocław: Ossolineum, 1956).
Zebrzydowski Andrzej, Andrzeja… Zebrzydowskiego… Korespondencja z lat 1546-1553 z przydaniem Synodów r. 1547 i 1551 jako też i innych dokumentów współczesnych, Władysław Wisłocki (a cura di) (Kraków: Drukarnia W. L. Anczyca i Spółki, 1878).
Castiglione Baldassare, Il Libro del Cortegiano, Amedeo Quondam, Nicola Longo (a cura di). (Cernusco: Garzanti, 1987).
Cynarski Stanisław, Zygmunt August (Wrocław: Ossolineum, 2004).
Gallewicz Anna, „Dworzanin polski” i jego włoski pierwowzór. Studium adaptacji (Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper, 2006).
Krzycki Andrzej, Carmina. Kazimierz Morawski (a cura di) (Kraków: Typis Universitatis Jagellonicae, 1888).
Quondam Amedeo, Questo povero Cortegiano. Castiglione, il Libro, la Storia, (Roma: Bulzoni Editore, 2000).
Szujski Józef (a cura di), Dyaryusze sejmów koronnych 1548, 1553 i 1570 (Kraków: Komisja Historyczna Towarzystwa Naukowego Krakowskiego, 1872).
Wojtkowska-Maksymik Marta, Gentiluomo cortigiano i dworzanin polski. Dyskusja o doskonałości człowieka i jej humanistyczne źródła w „Il Libro del Cortigiano” Baldassarra Castiglionego i w „Dworzaninie polskim” Łukasza Górnickiego (Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich, 2007).
Buszewicz Elwira (2016), „O villa celsis aemula turribus… Prądnik – villa suburbana vescovile descritta dagli scrittori del Rinascimento. Caso di Jan Kochanowski”, in Mirosław Lenart, Magdalena Wrana (a cura di), Corti rinascimentali extraurbane. Un modello di cultura tra Italia e Polonia. Atti del Convegno Internazionale (Altivole – Castelfranco Veneto – Maser – Vedelago – Mira – Padova – Luvignano, 16-18 settembre 2013) / Podmiejskie dwory renesansowe. Wzorzec kulturowy we Włoszech i w Polsce (materiały międzynarodowej konferencji naukowej (Altivole – Castelfranco Veneto – Maser – Vedelago – Mira – Padova – Luvignano, 16-18 września 2013) (Opole–Padova: Archiwum Państwowe w Opolu, 2016), 181–188.
Dayczak-Domanasiewicz Maria, „|L’Architettura del maniero dei vescovi di Cracovia a Prądnik Biały. Influssi del Rinascimento italiano sull’architettuta residenziale nei dintorni di Cracovia”, in Mirosław Lenart, Magdalena Wrana (a cura di), Corti rinascimentali extraurbane. Un modello di cultura tra Italia e Polonia. Atti del Convegno Internazionale (Altivole – Castelfranco Veneto – Maser – Vedelago – Mira – Padova – Luvignano, 16-18 settembre 2013) / Podmiejskie dwory renesansowe. Wzorzec kulturowy we Włoszech i w Polsce (materiały międzynarodowej konferencji naukowej (Altivole – Castelfranco Veneto – Maser – Vedelago – Mira – Padova – Luvignano, 16-18 września 2013) (Opole–Padova: Archiwum Państwowe w Opolu, 2016), 147–180.
Dayczak-Domanasiewicz Maria, „Renesansowy dwór biskupów krakowskich na Prądniku Białym. Zagadnienie wczesnego oddziaływania wzorów serliowsko-palladiańskich na architekturę polską połowy XVI w.”, Sprawozdania z Posiedzeń Komisji Naukowych Polskiej Akademii Nauk w Krakowie 12/1 (1969), 194–197.
Dworzaczek Włodzimierz, „Samuel Maciejowski”, in Polski Słownik Biograficzny, vol. 19/1 (Wrocław: Ossolineum, 1974), 64–69.
Falvo Joseph D., „Urbino and the Apotheosis of Power”, MNL 101/1 (1986), 114–146.
Hajdukiewicz Leszek, Społeczne aspekty mecenatu literackiego w Małopolsce w czasach Jana Kochanowskiego, in Tadeusz Ulewicz (a cura di), Cracovia litterarum. Kultura umysłowa i literacka Krakowa i Małopolski w dobie Renesansu. Księga zbiorowa Międzynarodowej Sesji Naukowej w czterechsetlecie zgonu Jana Kochanowskiego (w Krakowie, 10-13 października 1984 r.) (Wrocław: Ossolineum, 1991), 117–141.
Pietrzak-Thébault Joanna, „Dworzanin polski Łukasza Górnickiego pod drukarskimi prasami Macieja Wirzbięty: o nową formę nowego dzieła”, in Jolanta Dygul, Marta Wojtkowska-Maksymik (a cura di), „Dworzanin polski”
Łukasza Górnickiego. Dzieło, inspiracje, autor (Warszawa: Wydawnictwo Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, 2016), 53–77.
Pollak Roman, „Wstęp. Górnicki”, in Łukasz Górnicki, Dworzanin polski, Roman Pollak (a cura di) (Wrocław: Ossolineum, 1955), I–CXXXIII.
Wojtkowska-Maksymik Marta, „L’immagine letteraria della corte suburbana del vescovo Samuel Maciejowski”, in Mirosław Lenart, Magdalena Wrana (a cura di), Corti rinascimentali extraurbane. Un modello di cultura tra Italia e Polonia. Atti del Convegno Internazionale (Altivole – Castelfranco Veneto – Maser – Vedelago – Mira – Padova – Luvignano, 16-18 settembre 2013) / Podmiejskie dwory renesansowe. Wzorzec kulturowy we Włoszech i w Polsce (materiały międzynarodowej konferencji naukowej (Altivole – Castelfranco Veneto – Maser – Vedelago – Mira – Padova – Luvignano, 16-18 września 2013) (Opole–Padova: Archiwum Państwowe w Opolu, 2016), 189–198.
Awianowicz Bartosz, „Urbes laudandi ratio. Antyczna teoria pochwały miast i jej recepcja w De inventione et amplificatione oratoria Gerarda Bucolandianusa oraz w Esercitii di Aftonio Sofista Orazia Toscanelli”, Terminus, A. XI, fasc. 1-2 (20-21) (2009): 15–32.
Białostocki Jan, „Polski i włoski dworzanin o malarstwie. Co Górnicki pominął u Castigliona?”, Twórczość 6 (1982): 107–116.
Bogatyński Władysław, „Z dziejów małżeństwa Zygmunta Augusta z Barbarą”, Rozprawy Akademii Umiejętności. Wydział Historyczno-Filozoficzny, vol. XXXIV (1916): 192–213.
Floriani Piero, „I personaggi del Cortegiano”, Giornale Storico della Letteratura Italiana 156 (1979): 161–178.
Rzewuski Paweł, „Rządy filozofów. Idea senatu w De optimo senatore Wawrzyńska Goślickiego”, Studia z historii filozofii, n. 3/7 (2016): 129–146.
Sobala Michał, „Rezydencja biskupów krakowskich na Prądniku”, Rocznik Krakowski 75 (2009): 43–69.
Żochowska Joanna, „Postać senatora idealnego w świetle De optimo senatore
Wawrzyńca Goślickiego”, Saeculum Christianum, vol. XXI (2014): 101–113.
Copyright (c) 2025 University Ignatianum in Cracow
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
The Yearbook only accepts materials for publication that are free of all conflicts of interest, and that in no way involve conflicts over authorship, copyright, etc. The Editors will take action against any cases of plagiarizing, ghostwriting1, guest/honorary authorship2, etc. Where co-authored work is concerned, the Author listed first is expected to take responsibility for the submission, and is required to make clear the contributions of all of the Co-Authors involved. In the event of the publication owing its existence to funding dedicated to this purpose, this fact should be made clear: e.g. in any note of thanks/acknowledgement, or in a footnote, etc. Explicit notification should be given of any form of reprinting, with the appropriate evidence of permission to publish being furnished as required. Any impropriety on the part of Authors/Reviewers risks exposing them to appropriate responses from the relevant institutions.
______
1 This term refers to instances of a person who has made an essential contribution being omitted from the list of authors, or from notes conveying gratitude and/or acknowledgement.
2 This occurs when a person who has made either an insignificant contribution or no contribution at all nevertheless appears on the list of authors.
