Andrzej Kapusta, Filozofia jako terapia.

Badania nad doświadczeniem transformacji (Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2025), ss. 375. ISBN 978-83-227-9886-7 (rec.)

Abstract

Współczesne doradztwo filozoficzne ma na celu pomoc w dążeniu do tzw. życia sokratejskiego, tj. życia, które zakłada uczciwą samoocenę i racjonalne badanie przyjmowanych celów – krótko mówiąc: życia poddawanego analizie. Analiza sokratyczna może prowadzić do rozwiązania bieżących problemów lub do wniosku, że wskazana jest głębsza terapia. Motywacją do podjęcia przez osobę jakiegoś rodzaju terapii jest zazwyczaj konkretny problem, ale także doświadczenie rozproszonego cierpienia lub stan permanentnego niezadowolenia. Jedną z form terapii może być na przykład filozofia, która umożliwia zmianę sposobu życia. Taką zmianę kojarzymy zwykle z pojęciem „transformacji”, ponieważ oznacza ona zmianę jednostki, a nie tylko zmianę otoczenia. Transformacja według autora omawianej pozycji „sugeruje bardziej złożony i fundamentalny proces, obejmujący wewnętrzne i zewnętrzne aspekty istnienia jednostki” (s. 9). Tym samym mówienie o transformacji sprowadza się do mówienia o człowieku i jego relacji ze światem – o tym, co może go spotkać, co prowadzi do kryzysu, a także o tym, co otwiera drogę do skutecznej terapii. Radykalna zmiana jest odpowiedzią na zagrożenie kryzysem, niepowodzeniem, dramatycznymi konsekwencjami związanymi z procesem transformacji. Pokazuje, że kruchość i destabilizacja są wpisane w nasze życie – objawiają się w sytuacjach granicznych i kryzysach egzystencjalnych. Proponowana przez autora w jego opus magnum interdyscyplinarna filozofia transformacji jest bliska filozofii psychiatrii oraz spojrzeniu narracyjnemu. Skupia się ona na doświadczeniowym wymiarze transformacji, „zwracając uwagę na zmiany w postrzeganiu siebie, cielesności, temporalności przeżyć oraz ich konsekwencje w relacjach interpersonalnych” (s. 15). Tym samym prowadzi do określenia człowieka jako homo transformans.