Napięcia polsko-węgierskie podczas krakowskich negocjacji w sprawie Świętej Ligi (1596)

Perspektywa źródeł papieskich

Abstrakt

Artykuł omawia okoliczności zwołania i przebiegu krakowskich rokowań w sprawie utworzenia Ligi Świętej w 1596 r., ukazując je z perspektywy źródeł papieskich, przede wszystkim korespondencji dyplomatycznej legata kardynała Enrica Caetaniego. Kongres odbywał się w czasie III wojny austriacko-tureckiej (w historiografii węgierskiej zwanej wojną piętnastoletnią, 1591/1593–1606), gdy Stolica Apostolska dążyła do zawiązania szerokiej koalicji antytureckiej z udziałem Rzeczypospolitej, cesarstwa, Hiszpanii, Wenecji i Siedmiogrodu. Zadaniem Caetaniego było doprowadzenie do porozumienia Polski i cesarstwa, zwaśnionych ze sobą m.in. o status Mołdawii i Wołoszczyzny. W toku pertraktacji wyraźnie ujawniły się również napięcia polsko-węgierskie i polsko-siedmiogrodzkie, spotęgowane pamięcią o dawnych sporach granicznych, a także sprzecznymi interesami dynastycznymi Habsburgów. Polska, choć zagrożona najazdami tatarskimi, nie była gotowa do natychmiastowej wojny z Osmanami, dążąc do zachowania pokoju i kontroli szlaków czarnomorskich. Korespondencja Caetaniego odsłania zarówno kulisy rozmów, jak i jego zabiegi o zaangażowanie Zygmunta Batorego, którego udział w kongresie okazał się marginalny. Negocjacje zakończyły się fiaskiem – strony różniły się w ocenie dotychczasowych układów i porozumień, sposobu prowadzenia wojny i czasu trwania ligi, a zgromadzeni deputowani nie posiadali pełnomocnictw do zawarcia wiążącego układu. Mimo rozczarowania kardynał Caetani zdecydował się kontynuować swoją misję, wierząc, że Rzeczpospolita może odegrać kluczową rolę w systemie obrony Europy przed turecką ekspansją.