Wiara i polityka

spojrzenie przez pryzmat polsko-litewsko-węgierskiej wyprawy z 1330 roku na ziemie dobrzyńską i chełmińską

Abstrakt

Niniejsze opracowanie analizuje złożony obraz pogan w narracjach średniowiecznych kronik, dotyczących pogańsko-chrześcijańskich sojuszy wojskowych, na przykładzie polsko-litewskiej współpracy po zawarciu małżeństwa między Kazimierzem, synem Władysława Łokietka, a Anną, córką Giedymina. W centrum uwagi znajduje się relacja Wiganda z Marburga dotycząca kampanii polsko-litewsko-węgierskiej 1330 roku w ziemi dobrzyńskiej i chełmińskiej. Autorka porównuje narracje Wiganda z opisami innych wspólnych polsko-litewskich wypraw, takich jak wyprawa do Brandenburgii w 1326 roku, zawartych w kronikach niemieckich. Dochodzi do wniosku, że sojusze między chrześcijanami a poganami często były zawierane ze względów strategicznych, lecz w narracjach kronikarzy zazwyczaj przedstawiano je w sposób ambiwalentny i krytyczny. Istotne jest, że tego typu interpretacje występowały nie tylko w źródłach tradycji łacińskiej, ale również w źródłach powstałych w kręgu kultury chrześcijańskiej wschodniego obrządku (co poświadczają opisy udziału Połowców w wyprawach książąt ruskich, zawarte w ruskich latopisach) i odzwierciedlają szersze chrześcijańskie postrzeganie religijnego Innego. Analizowane w pracy opisy kronikarskie pokazują, że nawet poganie-sojusznicy nie byli w pełni włączeni do kategorii „swoich”, czyli chrześcijan. Przeciwnie, byli nadal – być może instynktownie – postrzegani jako potencjalni agresorzy, wymagający nieustannej czujności. Tym samym, nawet w momentach współpracy, sojusz z poganami, takimi jak Litwini, pozostawał niepewny i warunkowy, nacechowany trwałą nieufnością.