Działalność Węgrów w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w służbie Stefana Batorego (1576–1586)

Abstrakt

W większości dotychczasowych opracowań poświęconych panowaniu Stefana Batorego w Rzeczypospolitej rola Węgrów była zazwyczaj marginalizowana, a jeżeli już interesowano się ich działalnością, to ograniczano ją do wypraw wojennych przeciwko Moskwie w latach 1579– 1582. Zagadnienie wydaje się istotne z punktu widzenia funkcjonowania najbliższego otoczenia monarchów elekcyjnych w Rzeczypospolitej, którzy byli obcokrajowcami. Na ile tacy władcy, jako osoby niezaznajomione z polską kulturą polityczną, mogli wykorzystywać swych rodaków w nowej ojczyźnie, pomimo wyraźnych ograniczeń natury formalnoprawnej? Głównym celem artykułu jest zaprezentowanie aktywności rodaków Batorego w państwie polsko-litewskim w ciągu całego panowania, tak by wykazać, że nie mieliśmy do czynienia z epizodyczną obecnością Węgrów w najbliższym otoczeniu monarchy, ale wręcz przeciwnie – ze stałą. Pod uwagę wzięto tylko tych rodaków króla Stefana, którzy wykonywali różnorodne zadania bezpośrednio zlecone przez monarchę bądź realizowane w jego interesie, głównie koncentrując się na aspekcie wojskowym, polityczno-dynastycznym oraz nadwornym. Każdy z tych aspektów był obsługiwany przez Węgrów w ciągu całego panowania króla Stefana, jakkolwiek grupa osób wykonujących poszczególne polecenia monarchy ulegała ciągłym fluktuacjom. Świadczyło to o stałym napływie rodaków monarchy do Rzeczypospolitej, a co za tym idzie, było dowodem na wzmocnienie relacji z Siedmiogrodem. Łącznie w ciągu całego panowania Batorego w jego najbliższym otoczeniu przewinęło się kilka tysięcy rodaków. Wśród samego personelu nadwornego zatrudniono blisko pięćset osób w ciągu niespełna jedenastu lat. Z kolei w formacjach wojskowych skupionych wokół dworu królewskiego, jak węgierska piechota czy jazda, służyło jednocześnie nawet blisko dwa tysiące osób. Przez lata ich liczebność ulegała ciągłym zmianom, więc łączna liczba Węgrów na służbie wojskowej była jeszcze większa. Wielkość tej grupy najlepiej obrazuje skalę zaangażowania rodaków Batorego w polskie sprawy.