Bento de Goës SJ (1562–1607) i jego podróż z Indii do Chin w poszukiwaniu kraju Kataj (1602–1607) na podstawie Historiae Sinarum Imperii Tomasza Ignacego Dunina Szpota SJ

Abstrakt

Artykuł przedstawia wyprawę portugalskiego jezuity Benta de Goësa SJ z Indii do Chin odbytą w latach 1602–1607 w poszukiwaniu kraju Kataj oraz mających tam się znajdować rzekomych wspólnot chrześcijańskich. Jej głównym celem była weryfikacja hipotezy Mattea Ricciego SJ, że Chiny i znany ze średniowieczny przekazów Kataj stanowią to samo państwo. Goës jako pierwszy Europejczyk przebył lądową drogę z Indii do Chin przez Azję Środkową, pokonując m.in. Pamir i Karakorum. Wyniki wyprawy potwierdziły utożsamienie Kataju z Chinami (znanymi w tradycji europejskiej również pod nazwami Serica i Sinea), co miało istotne znaczenie dla europejskiej geografii i obrazu Azji. Podróżując incognito przez Persję i Afganistan, Goës dotarł w 1606 roku do Suzhou przy Wielkim Murze, gdzie potwierdził identyfikację Kataju z Chinami oraz Chanbałyku z Pekinem. Tam też zmarł w 1607 roku, prawdopodobnie z wycieńczenia lub w wyniku otrucia. Mimo prób przejęcia jego ciała i dokumentów przez miejscowych muzułmanów towarzysze zapewnili mu chrześcijański pochówek, a fragmenty dziennika przekazano Matteowi Ricciemu SJ. Wyprawa ta znana między innymi z dzieł Fernão Guerreiry SJ oraz Mattea Ricciego SJ została omówiona w niniejszym artykule w świetle dotychczas niewykorzystywanego w tym zakresie opisu sporządzonego przez polskiego jezuitę Tomasza Ignacego Dunina Szpota SJ znajdującego się w jego dziele Historiae Sinarum Imperii (Jap. Sin. 102). Opis Dunina Szpota opiera się zapewne na zwięzłym sprawozdaniu Ricciego z 1607 roku, przesłanym do Rzymu w co najmniej dwóch kopiach przez Indie i drogą manilską. Ta krótka relacja, dziś zaginiona, znana jest także z przekazu Fernão Guerreiro, a opis Dunina Szpota może być drugim potwierdzonym źródłem korzystającym z tego sprawozdania.