Sacerdotalizacja

Zmiany w życiu prywatnym duchowieństwa w Rzeczypospolitej Obojga Narodów

Abstrakt

Sobór Trydencki oczekiwał od księży sumiennego wypełniania obowiązków zawodowych oraz bycia wzorem chrześcijańskiego życia. Choć oba cele były traktowane łącznie zarówno przez katolickich reformatorów, jak i przez historyków, w artykule zaproponowano ich analizę jako dwóch odrębnych procesów: profesjonalizacji oraz sacerdotalizacji, które odpowiadają próbom zmiany – odpowiednio – życia zawodowego i prywatnego. Takie rozróżnienie pozwala nie tylko uchwycić sytuacje, w których oba cele nie były w pełni zgodne, ale także zwraca uwagę na specyfikę katolickich księży, od których oczekiwano głębszych zmian w życiu prywatnym niż od innych grup zawodowych. Artykuł przedstawia wstępną analizę zmian w życiu prywatnym w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w latach 1569–1795. W próbie stworzenia antropologicznego portretu skorzystano przede wszystkim z egodokumentów, ze szczególnym uwzględnieniem pism Kazimierza Dziulińskiego, proboszcza w Słaboszowie w diecezji krakowskiej w latach 1676–1701. Wysunięto tezę, że w ostatnich dekadach istnienia Rzeczypospolitej praktyki życia prywatnego księży sprzyjały tworzeniu wspólnej tożsamości. Duchowieństwo było hierarchicznie podzielone i utrzymywało bliskie relacje z ludźmi świeckimi zgodnie ze swoim statusem społecznym, dzieląc z nimi wiele codziennych praktyk, takich jak ucztowanie i handel. Jednak wiara w moc święceń, wykształcenie seminaryjne, wpływ społeczny oraz kontrola innych księży powodowały, że księża mogli czuć się i być postrzegani jako członkowie osobnej i wyróżnionej grupy. Pod koniec XVIII wieku księża zasadniczo zachowywali celibat, posługiwali się specyficzną komunikacją niewerbalną, odmawiali brewiarz, nosili strój duchowny i czytali przeważnie literaturę religijną.