Wikariusz apostolski w obliczu podboju

zajęcie Tajwanu przez Mandżurów w Historiae Sinarum Imperii Tomasza Dunina Szpota

Abstrakt

Artykuł analizuje relacje Tomasza Dunina Szpota dotyczące dwóch wydarzeń z 1683 roku: podboju państwa Zhengów na Tajwanie przez dynastię Qing oraz przypadkowego przybycia biskupa François Pallu na wyspę. Choć upadek królestwa Zhengów oznaczał początek panowania imperium Qing nad Tajwanem, Szpot potraktował to wydarzenie jedynie skrótowo i z wyraźnymi nieścisłościami, pomijając kluczowe bitwy i sprowadzając kilka lat wydarzeń do uproszczonego epizodu. W przeciwieństwie do tego poświęcił znaczną uwagę przybyciu Pallu, ponieważ zdarzenie to było ściśle związane ze sporami o jurysdykcję misyjną oraz z kontrowersją wokół rytów chińskich. Priorytety narracyjne Szpota odzwierciedlały jego rolę jako historyka katolickich misji w Chinach, a nie obserwatora chińskiej historii politycznej. Jego perspektywa była kształtowana przez sieci jezuickie skupione w Pekinie, a także przez rywalizację z dominikanami oraz z Towarzystwem Misji Zagranicznych w Paryżu. W jego dziele Tajwan jawi się jako odległa i peryferyjna przestrzeń „za morzami”, co odpowiadało ówczesnej wyobraźni geograficznej epoki Qing. Mapy i opisy Szpota akcentowały ośrodki misyjne, a nie strategicznie istotne lokalizacje morskie, takie jak Wyspy Penghu.

Ta dysproporcja w narracji Szpota ukazuje, w jaki sposób troski misyjne, wyobrażenia przestrzenne oraz spory kościelne kształtowały wczesnoeuropejską wiedzę o Chinach, często przesłaniając zasadnicze przemiany polityczne, a uwypuklając wewnętrzne konflikty Kościoła.