Świadomy dobór źródeł

Tomasz Dunin Szpot o relacjach państwa moskiewskiego z Azją Wewnętrzną i Chinami w Historia Sinarum Imperii

Abstrakt

Celem artykułu jest ustalenie źródeł i ram interpretacyjnych, które ukształtowały sposób przedstawienia państwa moskiewskiego przez Tomasza Szpota Dunina, roli, jaką odgrywała Moskwa w Azji Środkowej, a szczególnie na Syberii, oraz jej relacji z Chinami na przełomie XVII i XVIII wieku. Poprzez analizę literatury, na której opierał się autor, bada się, czy jego narracja czerpała z wcześniejszych katolickich relacji opisujących próby dotarcia do państwa moskiewskiego i podróży przez jej terytorium, np. wzdłuż Wołgi na Kaukaz i do Persji, czy też opierała się przede wszystkim na pismach jezuitów działających bezpośrednio w Chinach. Artykuł analizuje ponadto, w jakim stopniu Szpot Dunin wykorzystywał informacje i stereotypy krążące w Rzeczypospolitej Obojga Narodów oraz czy jego obraz państwa moskiewskiego pozostawał w zgodzie z interesami politycznymi Rzeczypospolitej po zawarciu traktatu grzymułtowskiego (1686). Wreszcie stawia pytania o wpływ takich celów zakonu jezuitów jak uzyskanie dostępu do państwa moskiewskiego czy otrzymanie pozwolenia na podróż lądową do Chin przez terytorium wielkiego księstwa narracyjne autora. Podjęcie tych zagadnień ma na celu głębsze zrozumienie treści i kontekstu powstania dzieła Tomasza Dunina Szpota oraz dodania jeszcze jednego przypadku do dyskusji na temat konfliktu lojalności względem państwa pochodzenia lub zakonu wśród jezuitów w epoce nowożytnej.