O godności transczłowieka

Teresa Grabińska

doi:10.35765/rfi.2026.3202.16

Teresa Grabińska Akademia Wojsk Lądowych we Wrocławiu https://orcid.org/0000-0002-9131-2637

DOI: https://doi.org/10.35765/rfi.2026.3202.16

Słowa kluczowe: transhumanizm, godność osoby, biokonserwatyzm, rewolucja technokulturowa, bioprogresizm

Abstrakt

Celem artykułu jest przedstawienie koncepcji godności ludzkiej w sytuacji poddania człowieka technicznym przekształceniom za pomocą nowych, zintegrowanych technologii: genetyki, robotyki, nanofizyki i nauk informatycznych. W projekcie transhumanistów ta technologiczna ingerencja powinna zastąpić zbyt powolną – w ich ocenie – ewolucję biologiczną, stać się siłą sprawczą ewolucji technobiologicznej. W jej wyniku tzw. człowiek naturalny ma się przeobrażać w coraz to bardziej ulepszone stadia transczłowieka. Doskonalenie na tej drodze ewolucji ma polegać na systematycznym usuwaniu biologicznych deficytów nie tylko w celu przywrócenia normy zdrowotnej, lecz ostatecznie przekraczania wszelkich psycho-bio-fizycznych ograniczeń człowieka naturalnego. Podstawą badań prowadzonych w artykule będą wybrane prace znanych przedstawicieli transhumanizmu. Teksty poruszające problem godności transczłowieka zostaną poddane analizie w przyjętych trzech perspektywach godności: ontycznej, społecznej i psychologicznej. Wynik analizy wskazuje na programowe zaniedbanie przez transhumanistów pierwszej i drugiej perspektywy godności. Dyskutowane jest stanowisko umiarkowanych biokonserwatystów, zgodnie z którym pozbawienie człowieka kontroli nad własnym postępowaniem i równocześnie odpowiedzialności za nie dopuszcza dowolną manipulację technobiologiczną różnych organizmów aż do ich całkowitego gatunkowego przeobrażenia lub unicestwienia. Przeprowadzone

Bibliografia

Arystoteles, Etyka nikomachejska, tł. Daniela Gromska (Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007).

Fukuyama Francis, Our Posthuman Future: Consequences of the Biotechnology Revolution (New York: Farrar, Straus and Giroux, 2002).

Godność w perspektywie nauk, red. Halina Grzmil-Tylutki, Zbigniew Mirek (Kraków: Pontificia Academia Dell’Immacolata, 2012).

Grabińska Teresa, Człowiek i wartości w transhumanizmie (Kraków: „Scriptum”, 2024).

Hobbes Thomas, Lewiatan czyli materia, forma i władza państwa kościelnego i świeckiego, tł. Czesław Znamierowski (Warszawa: Fundacja Aletheia, 2009). Hołub Grzegorz, Problem osoby we współczesnych debatach bioetycznych (Kraków: Księgarnia Akademicka, 2010).

Hołub Grzegorz, Ulepszanie człowieka. Fikcja czy rzeczywistość? Argumenty, krytyka, poszukiwanie płaszczyzny dialogu (Kraków: Wydawnictwo WAM, 2018).

Hołub Grzegorz, Understanding the Person (Berlin–New York–Warszawa: Peter Lang, 2021).

Hołub Grzegorz, Stać się więcej niż człowiekiem? Studia krytyczne na temat transhumanizmu (Lublin: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, 2024). Jonas Hans, Zasada odpowiedzialności. Etyka dla cywilizacji technologicznej, tł. Marek Klimowicz (Kraków: Platan, 1981).

Kant Immanuel, Uzasadnienie metafizyki moralności, tł. Mścisław Wartenberg (Warszawa: PWN, 1981).

Kass Leon, Toward a More Natural Science: Biology and Human Affairs (New York: The Free Press, 1985).

Le Méné Jean-Marie, Les premières victimes du transhumanisme (Paris: Pierre-Guillaume de Roux, 2016).

Locke John, Rozważania dotyczące rozumu ludzkiego, t. 1, tł. Bolesław J. Gawecki (Warszawa: PWN, 1955).

Morris Desmond J., Naga małpa, tł. Tadeusz Bielicki, Jan Koniarek, Jerzy Prokopiuk (Warszawa: „Prima”, 1997).

Pico della Mirandola Giovanni, Oratio de hominis dignitate. Mowa o godności człowieka, tł. Zbigniew Nerczuk, Mikołaj Olszewski (Warszawa: IFiS PAN, 1991).

Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, oprac. Zespół Biblistów Polskich (Poznań: Pallottinum, 1991).

Sieniatycki Maciej, Główne zasady etyki Kanta a etyka chrześcijańska (Kraków: www.ultramontanes.pl, 2017).

Smart Barry, Postmodernizm, tł. Maciej Wasilewski (Poznań: Zysk i S-ka, 1998). Sokal Alan, Bricmont Jean, Modne bzdury. O nadużyciach nauki popełnianych przez postmodernistycznych intelektualistów, tł. Piotr Amsterdamski (Warszawa: Prószyński i S-ka, 2004).

Tomasz z Akwinu, Suma teologiczna, t. 7 (STh I, 85-102), tł. Pius Bełch (Londyn: „Veritas”, 1980).

The Transhumanist Reader, red. Max More, Natasha Vita-More (Malden: Wiley and Blackwell, 2013).

Transhumanizm. Wieloaspektowość zagadnienia, red. Piotr Duchliński, Grzegorz Hołub (Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie, 2021).

Vahanian Gabriel, The Death of God. Culture of Our Post-Christian Era (New York: George Braziller, 1961).

Wojtyła Karol, Miłość i odpowiedzialność. Studium etyczne (Londyn: „Veritas”, 1964).

Wojtyła Karol, „Osoba i czyn” oraz inne studia antropologiczne, red. Tadeusz Styczeń, Wojciech Chudy (Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 2000).

Bostrom Nick, „In Defense of Posthuman Dignity”, Bioethics 19/3 (2005): 202–214.

Bostrom Nick, „Transhumanist Values”, Journal of Philosophical Research 30, Suppl. (2005): 93–114.

Bujak Janusz, „Imago Dei jako źródło godności człowieka i wartości jego cielesności”, Studia Koszalińsko-Kołobrzeskie 15 (2010): 35–45.

Fenton Elisabeth, „Genetic Enhancement – A Threat to Human Rights?”, Bioethics 22/1 (2008): 1–7.

Fukuyama Francis, „Transhumanism”, Foreign Policy 144 (2009): 42–43. Grabińska Teresa, „Dylematy transhumanizmu I: ewolucja biologiczno-technokulturowa a ulepszanie człowieka”, Teologia i Moralność 17/1 (2022): 31–44.

Grabińska Teresa, „Dylematy transhumanizmu II: wartości transhumanistyczne a optymalizacja technologiczna”, Teologia i Moralność 17/1 (2022): 45–59.

Llano Fernando H., „Transhumanism, Vulnerability and Human Dignity”,

Deusto Journal of Human Rights 4 (2014): 39–58.

Sandel Michael, „The Case against Perfection”, Atlantic Monthly 293/3 (2004): 51–62.

Suuronen Ville, „What is Bioconservatism? Arendt, Habermas, and Fukuyama”, The European Legacy 30/1 (2025): 1–23.

Bostrom Nick, „Dignity and Enhancement”, w: Human Dignity and Bioethics, red. Edmund D. Pellegrino, Adam Schulman, Thomas W. Merill (Notre Dame: University of Notre Dame Press, 2009), 184–193.

Huxley Julian, „Transhumanism”, w idem, In New Bottles for New Wine (London: Chatto & Windus, 1957), 13–17.

Savulescu Julian, „The Human Prejudice and the Moral Status of Enhanced Beings: What Do We Owe the Gods?”, w Human Enhancement, red. Julian Savulescu, Nick Bostrom (Oxford: Oxford University Press, 2009), 211–247. Wojtyła Karol, „On the Dignity of the Human Person”, w Karol Wojtyła, Person and Community, tł. Theresa Sandok (New York: Peter Lang, 1993), 177–180.