Dwa typy racjonalności - Berkeley i Newton

Jacek Gurczyński

Abstrakt


Artykuł przypomina spór pomiędzy G. Berkeleyem a I. Newtonem dotyczący prawomocności mechaniki klasycznej. Dyskutowali oni problem wielkości nieskończenie małych --- infinitezymali --- występujących w rachunku różniczkowym i całkowym Leibniza i Newtona. Wielkości te raz były większe od zera, a raz równe zeru. Tej właśnie niekonsekwencji w traktowaniu infinitezymali dotyczył zarzut Berkeleya. Powszechna jest opinia, że rację w tym sporze miał oNewton, broniąc mechaniki klasycznej. Tymczasem przyjmując wąskie rozumienie racjonalności --- jako postępowania zgodnego z regułami logiki --- to oBerkeley miał rację, gdyż nie ma liczb zarazem różnych i równych zeru. Problem ten został rozwiązany wraz z podaniem ścisłej definicji granicy dopiero w XIX wieku. Okazuje się zatem, że racja była po stronie Berkeleya, natomiast oNewton kierował się pragmatyzmem, pragnąc zachować obiecującą teorię fizyczną.


Słowa kluczowe


racjonalność; pragmatyzm; infinitezymale; mechanika klasyczna

Pełny tekst:

REMOTE TEX BIB PDF

Bibliografia


Berkeley G (1734), "The Analyst"

Bourbaki N (1980), "Elementy historii matematyki" Warszawa Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Davis PJ and Hersh R (1994), "Świat matematyki" Warszawa Wydawnictwo Naukowe PWN.

Nadel-Turoński T (1976), "Metafory matematyczne w teoriach fizycznych", Poznańskie Studia z Filozofii Nauki. (1), pp. 33-51.

Nadel-Turoński T (1972), "O tak zwanym <> matematyki", Studia Filozoficzne. (2 (75)), pp. 95-102..

Sady W (1990), "Racjonalna rekonstrukcja odkryć naukowych" Lublin Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Struik DJ (1963), "Krótki zarys historii matematyki do końca XIX wieku" Warszawa Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Whitehead AN (1988), "Nauka i świat współczesny" Warszawa Instytut Wydawniczy PAX.




DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.44460

##submission.copyrightStatement##

##submission.licenseURL##: http://www.opendefinition.org/licenses/cc-by


PL ISSN 2300-1402

Rocznik Filozoficzny Ignatianum * The Ignatianum Philosophical Yearbook * Annuarium Philosophicum Ignatianum

Przeglądający nasze strony, zgadzają się na [ciasteczka-cookies]. Zob. [Polityka prywatności].