“In Brotherly Friendship”
The Actions of French Diplomats in the Polish–Lithuanian Commonwealth during the Early Years of the Reign of John III
Abstract
The aim of the article is to show the double mission of the extraordinary ambassadors of France in Poland. The first of them, the bishop of Marseilles Toussaint de Forbin Janson, supported the candidacy of Jan Sobieski for the throne, which gained him the favor of the elect. Shortly afterwards, François Marquis de Béthune, Marie Casimire’s brother-in-law, arrived in the Commonwealth and from then on, the envoys were to work together for the cooperation of the new ruler with Louis XIV. However, it turned out that both also had their own private benefits in mind, which caused tensions between them. Problems with fulfilling the mission increased the frustration of the diplomats. The article is based on the analysis of diplomatic dispatches written jointly or by each of the envoys separately addressed to the French king or his minister. It seems that the achievements of the bishop of Marseilles at the beginning of his stay in the Commonwealth and the affinity of the marquis with the royal couple should have influenced the attitude of Jan III and his favor towards the diplomats. Meanwhile, as time passed, it turned out that the Polish king wanted to benefit from the rapprochement with France, but was not ready to fulfill its expectations against his own interests. This meant that the ambassadors encountered serious difficulties in persuading the monarch to take the announced actions. The diplomats did not manage to accomplish the mission entrusted to them. Their correspondence also shows that, while looking after their own profits – which they did not hide – they were not always willing to follow the instructions of the French court.
References
Biblioteka PAN w Kórniku, rkps 387.
Archiwum spraw zagranicznych francuskie do dziejów Jana Trzeciego, t. 1: Lata od 1674 do 1677, oprac. Kazimierz Waliszewski (Kraków: Akademia Umiejętności, 1879).
Diariusz sejmu koronacyjnego Jana III Sobieskiego w 1676 roku, oprac. Jarosław Stolicki (Kraków: Towarzystwo Wydawnicze Historia Iagellonica, 2019).
Niemcewicz Julian Ursyn, Zbiór pamiętników historycznych o dawnej Polszcze z rękopismów, tudzież dzieł w różnych językach o Polszcze wydanych wraz z listami oryginalnymi królów i znakomitych ludzi w kraju naszym, t. IV (Lipsk: Breitkopf i Haertel, 1839).
Recueil des instructions donées aux ambassadeurs et ministres de France depuis les traitès de Westphalie jusqu`à la révolution française. Pologne, oprac. L. Farges, t. 1 (Paris: Ancienne Libraire Germer Bailliere et Felix Arcane editeur, 1888).
Forst de Battaglia Otto, Jan Sobieski król Polski (Warszawa: PIW, 1983).
Kamecka-Skrajna Mirosława, Królowa Eleonora Maria Józefa Wiśniowiecka (1653–1697) (Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2007).
Kamieński Andrzej, Polska a Brandenburgia w drugiej połowie XVII wieku. Dzieje polityczne (Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2002).
Komaszyński Michał, Jan Sobieski a Bałtyk (Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1983).
Komaszyński Michał, Maria Kazimiera d’Arquien Sobieska królowa Polski (1641– 1716) (Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1983).
Korzon Tadeusz, Dola i niedola Jana Sobieskiego 1629–1674, t. 3 (Kraków: Akademia Umiejętności, 1889).
Matwijowski Krystyn, Pierwsze sejmy z czasów Jana III Sobieskiego (Wrocław: Zakład Narodowy im Ossolińskich, 1976).
Skrzypietz Aleksandra, Królewscy synowie – Jakub, Aleksander i Konstanty Sobiescy (Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2011).
Wierzbicki Andrzej Leszek, Pospolite ruszenie w Polsce w drugiej połowie XVII wieku. Ostatnie wyprawy z lat 1670–1672 (Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2011).
Wierzbicki, Andrzej Leszek, O zgodę w Rzeczypospolitej. Zjazd warszawski i sejm pacyfikacyjny 1673 roku (Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2005).
Wójcik Zbigniew, Jan Sobieski (1629–1696) (Warszawa: PIW, 1994).
Wójcik Zbigniew, Rzeczpospolita wobec Turcji i Rosji 1674-1679 (Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN, 1976).
Skrzypietz Aleksandra, „Jan Sobieski – „dobry Francuz” na polskim tronie?” (artykuł w druku, Warszawa).
Piwarski Kazimierz, „Polityka bałtycka Jana III w latach 1675-1679”, w Woliński, Księga pamiątkowa ku czci Profesora dra Wacława Sobieskiego, (Kraków: Drukarnia Dziedzictwa w Cieszynie, 1932), 197-265.
Skrzypietz Aleksandra, „Francja wobec Rzeczypospolitej za panowania Michała Korybuta Wiśniowieckiego”, w „Żył królem, umarł człowiekiem”. Michał Korybut Wiśniowiecki i jego czasy 1669–1673, red. Zbigniew Hundert, Paweł Tyszka (Warszawa: Arx Regia, 2023), 217–243;
Skrzypietz Aleksandra, „Damy polskie wobec elekcji w 1669 roku w przekazach wysłanników cudzoziemskich”, w Między obowiązkami, przywilejami a prawem Rzeczypospolitej XVI–XVIII wieku. Elity w państwie polsko-litewskim, red. Aleksandra Barwicka-Makula, Anna Kalinowska, Adam Perłakowski, Dariusz Rolnik, Filip Wolański (Warszawa: Muzeum Historii Polski, 2023), 70–89.
Woliński Janusz, „Poselstwo Krzysztofa Schaffgotscha na elekcję polską 1674 r.”, w Janusz Woliński, Z dziejów wojny i polityki w dobie Jana Sobieskiego (Warszawa: Wydawnictwo MON, 1960), 100–124.
Woliński Janusz, „Sprawa pruska 1673–1674 i traktat jaworowski”, w Janusz Woliński, Z dziejów wojny i polityki w dobie Jana Sobieskiego (Warszawa: Wydawnictwo MON, 1960), 16–56.
Woliński Janusz, „Toruński azyl Eleonory Wiśniowieckiej 1674-1675”, w Janusz Woliński, Z dziejów wojny i polityki w dobie Jana Sobieskiego (Warszawa: Wydawnictwo MON, 1960), 125–138.
Copyright (c) 2025 Ignatianum University in Cracow
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
The Yearbook only accepts materials for publication that are free of all conflicts of interest, and that in no way involve conflicts over authorship, copyright, etc. The Editors will take action against any cases of plagiarizing, ghostwriting1, guest/honorary authorship2, etc. Where co-authored work is concerned, the Author listed first is expected to take responsibility for the submission, and is required to make clear the contributions of all of the Co-Authors involved. In the event of the publication owing its existence to funding dedicated to this purpose, this fact should be made clear: e.g. in any note of thanks/acknowledgement, or in a footnote, etc. Explicit notification should be given of any form of reprinting, with the appropriate evidence of permission to publish being furnished as required. Any impropriety on the part of Authors/Reviewers risks exposing them to appropriate responses from the relevant institutions.
______
1 This term refers to instances of a person who has made an essential contribution being omitted from the list of authors, or from notes conveying gratitude and/or acknowledgement.
2 This occurs when a person who has made either an insignificant contribution or no contribution at all nevertheless appears on the list of authors.
