Student Clubs in the Silesian–Dąbrowa Region during the Polish People’s Republic
A Preliminary Survey
Abstract
Student clubs operating during the Polish People’s Republic constituted a diverse phenomenon shaped by local conditions, the profiles of individual higher education institutions, and the political, social, and economic transformations of communist Poland. This article offers a preliminary survey of student club activity in the Silesian–Dąbrowa region. Its aim is to identify the student clubs that operated there, determine the periods and locations of their activity, and present their principal fields of activity as well as the individuals associated with them. The study is based on the analysis and critical evaluation of primary sources and the relevant scholarly literature. The findings indicate that the first of more than forty student clubs in the region were established in the mid-1950s at the Silesian Medical Academy and the Silesian University of Technology. In subsequent years, similar clubs were founded at nearly all higher education institutions in the region. Katowice was also home to student clubs serving students from multiple higher education institutions. A distinct form of student life organization was represented by regional student centres, which began to emerge in the mid-1960s.
References
Badetko Alicja, Dzieje kabaretu na Górnym Śląsku w latach 1953–1981, praca doktorska (Katowice: Uniwersytet Śląski w Katowicach, 2010).
Informator ORKS (Warszawa: Zrzeszenie Studentów Polskich, Ogólnopolska Rada Klubów Studenckich, 1988).
Informator ŚRKS. Program (Katowice, Socjalistyczny Związek Studentów Polskich, Śląska Rada Klubów Studenckich, 1974).
Materiały sprawozdawcze. 24 XI 1963–25 XI 1964 (Gliwice: Zrzeszenie Studentów Polskich. Rada Uczelniana przy Politechnice Śląskiej, 1964).
Materiały sprawozdawcze. 27 XI 1966–26 XI 1967 (Gliwice: Zrzeszenie Studentów Polskich. Rada Uczelniana przy Politechnice Śląskiej, 1967).
Materiały sprawozdawcze. 29 XI 1965–27 XI 1966 (Gliwice: Zrzeszenie Studentów Polskich. Rada Uczelniana przy Politechnice Śląskiej, 1966).
Program – informator ŚRKS (Katowice: Socjalistyczny Związek Studentów Polskich, Śląska Rada Klubów Studenckich, 1974).
Rocznik Statystyczny Województwa Katowickiego. 1969, https://sbc.org.pl/dlibra/ publication/79048.
Rocznik Statystyczny Województwa Katowickiego. 1979, https://sbc.org.pl/dlibra/ publication/69987.
Rocznik Statystyczny Województwa Katowickiego. 1989, https://sbc.org.pl/dlibra/ publication/68774.
Almanach Ruchu Kulturalnego i Artystycznego ZSP, red. Jerzy Leszin-Koperski, Włodzimierz Sandecki (Warszawa: Zrzeszenie Studentów Polskich, 1968).
Badetko Alicja, Tam królował blues… Próba monografii Klubu Puls w Katowicach (Opole: Wydawnictwo Scriptorium, 2014).
Dudek Bogumił, Motyka Ireneusz, Rzepiela Andrzej, Sękowski Jerzy, Tradycje ruchu studenckiego na Politechnice Śląskiej (Gliwice: [s.n.], 1975).
Działalność społeczna, wychowawcza i naukowa Studenckiego Kręgu Instruktorskiego ZHP przy Śląskiej Akademii Medycznej w latach 1958-1988, red. Anna Obuchowicz, Krystyna Karczewska (Katowice: Śląski Uniwersytet Medyczny – Biblioteka Główna 2011), https://sbc.org.pl/dlibra/publication/142826/ edition/134104.
Fertacz Sylwester, Miroszewski Kazimierz, Marzec 1968 roku w województwie katowickim (Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2009), https:// sbc.org.pl/dlibra/publication/381965/edition/359922.
Gęsikowska Kamila, Gomóła Anna, Pisarek Adam, Kocynder: 50 lat (Katowice: Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”, 2020).
Kajzer Stanisław, Studia na Wydziale Mechanicznym Technologicznym. Studencki Ruch Kulturalny i Studenckie Praktyki Robotnicze w Politechnice Śląskiej.
Rozliczenie z przeszłością (Gliwice: Stowarzyszenie Wychowanków Politechniki Śląskiej, 2000).
Kronika kulturalna 1950–1970, red. Jerzy Leszin, Eugeniusz Mielcarek, Krzysztof Mroziewicz (Warszawa: Zrzeszenie Studentów Polskich, 1971).
Król Jolanta, Matysik Andrzej, Regionalny Ośrodek Studencki ZSP „Kocynder”. Szkic monograficzny z suplementem (Chorzów: [s.n.], 1990), https://sbc.org. pl/dlibra/publication/791462.
Kuczyński Jan, Pod parasolem Jana Dormana czyli krótka historia Klubu Studenckiego Ethiopus (Będzin: Towarzystwo Przyjaciół Będzina, 2014).
Puchała Stanisław, Duszpasterstwo akademickie w diecezji katowickiej w latach 1947–1992 (Katowice: Księgarnia św. Jacka Sp. z o.o., 2007).
Skoczek Tadeusz, Kultura studencka. Mit i rzeczywistość (Kraków: „Alma-Art”, 1988).
Stemplowski Ryszard, Zrzeszenie Studentów Polskich w socjalizmie państwowym 1950–1973 (Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2020).
Szlakiem śląskiego bluesa czyli schodkami w dół…, zebrał Wojciech Mirek, oprac.
Marcin Sitko (Bieruń: Black Point, 2023).
Śląska Akademia Medyczna im. Ludwika Waryńskiego 1948–1978, red. Stefan Knapik (Katowice: Śląska Akademia Medyczna, 1978), https://sbc.org.pl/ dlibra/publication/142390/edition/133674.
Tyle ścieżek wydeptanych… Akademicki Klub Turystyczny „Gronie” im. Janusza Kalinowskiego w Katowicach. 1961–2021, red. zespół redakcyjny (Katowice: AKT „Gronie” im. Janusza Kalinowskiego, Oddział Międzyuczelniany PTTK w Katowicach, 2021).
Uniwersytet Śląski 1968–2008. „Mądrość zbudowała sobie dom…”. Dzieje, dokumentacja, źródła, red. Antoni Barciak (Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2008).
Walczak Jan, Ruch studencki w Polsce 1944–1984 (Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1990).
Wyrósł z dobrego drzewa… Uniwersytet Śląski 1968–1998. Fakty, dokumenty, relacje, red. Antoni Barciak (Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego,1998).
Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Katowicach. 1950–1968, red. Adam Jarosz, Augustyn Jendrysik (Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 1971).
XX-lecie Śląskiej Akademii Medycznej im. Ludwika Waryńskiego… Informator na rok szkolny 1968/69, oprac. Stanisław Jóźkiewicz (Katowice: Śląska Akademia Medyczna, 1969), https://sbc.org.pl/dlibra/publication/142591/ edition/133868.
Zarys monograficzny Studenckiego Klubu Zameczek w Sosnowcu, red. Krzysztof Magowski (Sosnowiec: Śląska Filia Centralnego Ośrodka Informacji i Analiz Studenckiego Ruchu Kulturalnego, 1979).
Badetko Alicja, „Mikrowentyl. Klubowe życie studentów w Gliwicach i Katowicach w latach 1969–1981”, Rocznik Muzeum w Gliwicach 23 (2020).
Badetko Alicja, „Studenci z lamusa”, Śląsk 12 (2008): 44–45.
Januszko Jadwiga, „Studenckie centrum Kultury «Remedium-Zameczek»”, Biuletyn Informacyjny UŚ 1 (1981): 84–86.
Kantyka Zbigniew, „Blues nad Rawą”, Gazeta Uniwersytecka UŚ 2 (1992).
„Klub Młodego Medyka”, Śląski Medyk 7 (1956): 5.
Król Jolanta, „Jeśli jazz, to w Kocyndrze”, Zeszyty Chorzowskie 18 (2018): 101–117. Mielcarek Eugeniusz, „Studencki ruch kulturalny”, Życie Szkoły Wyższej 4 (1970):
–109.
„Nowy klub studencki”, Biuletyn Informacyjny UŚ, listopad (1976): 60–61. Parzniewski Jerzy, Krótki kurs historii dla średnio zainteresowanych, „Gazeta
Uniwersytecka UŚ” 5 (1996).
„Plan Imprez Klubu Młodego Medyka”, Śląski Medyk 3 (1956): 4.
Salamon Izabela, „To były czasy Posesyjnych”, Nowiny. Tygodnik Regionalny 26 (2014): 15.
Skoczek Tadeusz, „Kultura studencka 1975–1989. Próba opisu zjawiska”, Niepodległość i Pamięć 3-4 (2011): 153–174.
Stasikowska Dorota, „«Straszny Dwór» nie próżnuje”, Kurier Festiwalowy 9 (1987): 6.
Walczak Jan, „Z kart ruchu studenckiego w Polsce Zrzeszenie Studentów Polskich 1950–1973”, Prace Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Częstochowie 2 (1994): 299–317.
Widera Zbigniew, „Klub „Pod Rurą”, Biuletyn Informacyjny UŚ 6 (1980): 79–81. Zańko Piotr, Pęczak Mirosław, „Underground po Śląsku”, Sprawy Niepodległoś-
ciowe 50 (2018).
Aleksandrowicz Piotr, „«4 lata w klubach»”, w: Almanach Życia Kulturalnego i Artystycznego SZSP. 1973–1976, red. Jerzy Leszin-Koperski, Adam Kaczmarek (Warszawa: Socjalistyczny Związek Studentów Polskich – Zarząd Główny, 1977), 129–137.
Chudziński Edward, „Kultura trzech pokoleń”, w: Kultura studencka: Zjawisko – Twórcy – Instytucje, red. Edward Chudziński (Kraków: Fundacja STU, 2011), 125–133.
Dyakowski Marian, „Kluby”, w: Almanach Ruchu Kulturalnego i Artystycznego ZSP. 1969–1972 (Warszawa: Zrzeszenie Studentów Polskich 1973), 106–108. Dziamski Grzegorz, „Kultura studencka: Poszukiwanie alternatywy”, w: Kultura studencka: Zjawisko – Twórcy – Instytucje, red. Edward Chudziński (Kraków: Fundacja STU, 2011), 11–19.
Lipiec Józef, „Kultura studencka 1956–1980. Idee i wartości”, w: Kultura studencka. Zjawisko – Twórcy – Instytucje, red. Edward Chudziński (Kraków: Fundacja STU, 2011), 21–37.
Mielcarek Edward, „Dwudziestolecie kultury studenckiej (1956–1976). Romans z mecenasem”, w: Kultura studencka. Zjawisko – Twórcy – Instytucje, red. Edward Chudziński (Kraków: Fundacja STU, 2011), 329–345.
Pęczak Mirosław, „Kontrkulturowość kultury studenckiej”, w: Kultura studencka okresu PRL. Media i działalność artystyczna, red. Sławomir Rogowski, Michał Rauszer (Warszawa: Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, 2018), 19–21. Poprawa Jan, „Jazz po studencku”, w: Almanach Ruchu Kulturalnego i Artystycznego ZSP, red. Jerzy Leszin, Eugeniusz Mielcarek, Krzysztof Mroziewicz
(Warszawa: Zrzeszenie Studentów Polskich, 1973), 80–91.
Siedziako Michał, „Główne formy studenckiej działalności opozycyjnej w PRL w latach 1976–1989. Analiza historyczno-politologiczna”, w: Środowisko studenckie w krajach bloku sowieckiego 1945–1990, red. Kamil Dworaczek, Krzysztof Łagojda (Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2020), 231–257. Skoczek Tadeusz, „Kultura studencka: Kontynuacje, modyfikacje, alternatywy”, w: Kultura studencka. Zjawisko – Twórcy – Instytucje, red. Edward Chudziński (Kraków: Fundacja STU, 2011), 347–362.
„Studenccy twórcy, kluby i festiwale w czasach zlodowaceń i odwilży: zapis dyskusji”, oprac. Wojciech S. Kaczorowski, w: Kultura studencka okresu PRL. Media i działalność artystyczna, red. Sławomir Rogowski, Michał Rauszer (Warszawa: Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, 2018), 159–176.
Wąsowicz Jarosław, „Krótka historia młodzieżowej bibuły (1977–1989)”, w: Papierem w system. Prasa drugoobiegowa w PRL (Szczecin: Instytut Pamięci Narodowej, 2010), 81–91.
Rawa Blues Festival, https://rawablues.com/pl/kronika/1-rawa-blues-festival (dostęp: 25.09.2025).
Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach, https://pl.wikipedia.org/w/index. php?title=Akademia_Sztuk_Pi%C4%99knych_w_Katowicach&oldid= 72708520 (dostęp: 25.09.2025).
Akademia Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki w Katowicach, https://pl. wikipedia.org/w/index.php?title=Akademia_Wychowania_Fizycznego_im._ Jerzego_Kukuczki_w_Katowicach&oldid=74158914 (dostęp: 25.09.2025).
Bojko Paweł, Historia SUM, https://sum.edu.pl/pl/historia-sum (dostęp: 25.09.2025).
Boom Jazz – Narodziny, http://www.sjc.pl/content/48/boom_jazz_-_narodziny (dostęp: 25.09.2025).
Dziuba Adam, W poszukiwaniu lepszego życia. Katowickie w PRL – obszar migracji, https://przystanekhistoria.pl/pa2/tematy/gospodarka/43057, W-poszukiwaniu-lepszego-zycia-Katowickie-w-PRL-obszar-migracji.html (dostęp: 25.09.2025).
Fertacz Sylwester, Fic Maciej, „Zanim powstał Uniwersytet”, w: 50 lat Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, http://50.us.edu.pl/public/manager/files/i. pdf (dostęp: 25.09.2025).
Hetmańczyk Janusz, Klub studencki „Program” w Gliwicach. Przyczynek do rysu historycznego, https://ordynacka.pl/klub-studencki-program-w-gliwicach-przyczynek-do-rysu-historycznego-2007/ (dostęp: 25.09.2025).
Kronika, https://rawablues.com/pl/kronika (dostęp: 25.09.2025).
Niezależne Zrzeszenie Studentów, https://pl.wikipedia.org/wiki/Niezale%C5% BCne_Zrzeszenie_Student%C3%B3w (dostęp: 25.09.2025).
Politechnika Śląska, https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Politechnika_% C5%9Al%C4%85ska&oldid=74157702 (dostęp: 25.09.2025).
Pracownia Badań nad Kulturą Studencką, https://www.ukw.edu.pl/jednostka/ muzeum-ukw/-pracownia-badan-nad-kultura-s (dostęp: 25.09.2025).
Rokicki Konrad, Kluby studenckie, https://przystanekhistoria.pl/pa2/tematy/ mlodziez/71202,Kluby-Studenckie.html (dostęp: 25.09.2025).
Szatan Aleksandra, Upór Irka Dudka sprawił, że mekka muzyki bluesowej jest tu, na Śląsku, https://plus.dziennikzachodni.pl/upor-irka-dudka-sprawil-ze-mekka-muzyki-bluesowej-jest-tu-na-slasku/ar/3600659 (dostęp: 25.09.2025).
Szlak Śląskiego Bluesa, https://szlak-bluesa.pl/ (dostęp: 25.09.2025).
Todur Wojciech, Sosnowiec w czasach PRL-u. Boney M. z niezapowiedzianą wizytą w Tip Topie, https://sosnowiec.wyborcza.pl/sosnowiec/7,93867,276952 94,sosnowiec-w-czasach-prl-u-boney-m-z-niezapowiedziana-wizyta.html
W Zabrzu upamiętniono ofiary Tragedii Górnośląskiej, https://dzieje.pl/ aktualnosci/w-zabrzu-upamietniono-ofiary-tragedii-gornoslaskiej (dostęp: 25.09.2025).
Copyright (c) 2026 Uniwersytet Ignatianum w Krakowie
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
The Yearbook only accepts materials for publication that are free of all conflicts of interest, and that in no way involve conflicts over authorship, copyright, etc. The Editors will take action against any cases of plagiarizing, ghostwriting1, guest/honorary authorship2, etc. Where co-authored work is concerned, the Author listed first is expected to take responsibility for the submission, and is required to make clear the contributions of all of the Co-Authors involved. In the event of the publication owing its existence to funding dedicated to this purpose, this fact should be made clear: e.g. in any note of thanks/acknowledgement, or in a footnote, etc. Explicit notification should be given of any form of reprinting, with the appropriate evidence of permission to publish being furnished as required. Any impropriety on the part of Authors/Reviewers risks exposing them to appropriate responses from the relevant institutions.
______
1 This term refers to instances of a person who has made an essential contribution being omitted from the list of authors, or from notes conveying gratitude and/or acknowledgement.
2 This occurs when a person who has made either an insignificant contribution or no contribution at all nevertheless appears on the list of authors.
