Kluby studenckie regionu śląsko-dąbrowskiego w okresie PRL
Zarys problematyki
Résumé
Kluby studenckie funkcjonujące w okresie PRL były zróżnicowanym zjawiskiem, zależnym od lokalnych warunków, profilu uczelni oraz przemian politycznych, społecznych i gospodarczych Polski Ludowej. Artykuł ma charakter wstępnego rozpoznania i dotyczy aktywności klubowej studentów w regionie śląsko-dąbrowskim. Jego celem jest wskazanie działających tam klubów studenckich, określenie czasu i miejsca ich funkcjonowania, a także przedstawienie głównych obszarów ich działalności oraz osób z nimi związanych. Podstawę badań stanowiły analiza i krytyka źródeł oraz dostępnej literatury przedmiotu. Ustalono, że pierwsze z ponad czterdziestu klubów studenckich w regionie powstały w połowie lat pięćdziesiątych XX wieku przy Śląskiej Akademii Medycznej i Politechnice Śląskiej. W kolejnych latach podobne kluby utworzono przy niemal wszystkich uczelniach regionu. W Katowicach działały również międzyuczelniane kluby środowiskowe. Osobną formą organizacji życia studenckiego były regionalne ośrodki studenckie, tworzone od połowy lat sześćdziesiątych XX wieku.
Références
Badetko Alicja, Dzieje kabaretu na Górnym Śląsku w latach 1953–1981, praca doktorska (Katowice: Uniwersytet Śląski w Katowicach, 2010).
Informator ORKS (Warszawa: Zrzeszenie Studentów Polskich, Ogólnopolska Rada Klubów Studenckich, 1988).
Informator ŚRKS. Program (Katowice, Socjalistyczny Związek Studentów Polskich, Śląska Rada Klubów Studenckich, 1974).
Materiały sprawozdawcze. 24 XI 1963–25 XI 1964 (Gliwice: Zrzeszenie Studentów Polskich. Rada Uczelniana przy Politechnice Śląskiej, 1964).
Materiały sprawozdawcze. 27 XI 1966–26 XI 1967 (Gliwice: Zrzeszenie Studentów Polskich. Rada Uczelniana przy Politechnice Śląskiej, 1967).
Materiały sprawozdawcze. 29 XI 1965–27 XI 1966 (Gliwice: Zrzeszenie Studentów Polskich. Rada Uczelniana przy Politechnice Śląskiej, 1966).
Program – informator ŚRKS (Katowice: Socjalistyczny Związek Studentów Polskich, Śląska Rada Klubów Studenckich, 1974).
Rocznik Statystyczny Województwa Katowickiego. 1969, https://sbc.org.pl/dlibra/ publication/79048.
Rocznik Statystyczny Województwa Katowickiego. 1979, https://sbc.org.pl/dlibra/ publication/69987.
Rocznik Statystyczny Województwa Katowickiego. 1989, https://sbc.org.pl/dlibra/ publication/68774.
Almanach Ruchu Kulturalnego i Artystycznego ZSP, red. Jerzy Leszin-Koperski, Włodzimierz Sandecki (Warszawa: Zrzeszenie Studentów Polskich, 1968).
Badetko Alicja, Tam królował blues… Próba monografii Klubu Puls w Katowicach (Opole: Wydawnictwo Scriptorium, 2014).
Dudek Bogumił, Motyka Ireneusz, Rzepiela Andrzej, Sękowski Jerzy, Tradycje ruchu studenckiego na Politechnice Śląskiej (Gliwice: [s.n.], 1975).
Działalność społeczna, wychowawcza i naukowa Studenckiego Kręgu Instruktorskiego ZHP przy Śląskiej Akademii Medycznej w latach 1958-1988, red. Anna Obuchowicz, Krystyna Karczewska (Katowice: Śląski Uniwersytet Medyczny – Biblioteka Główna 2011), https://sbc.org.pl/dlibra/publication/142826/ edition/134104.
Fertacz Sylwester, Miroszewski Kazimierz, Marzec 1968 roku w województwie katowickim (Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2009), https:// sbc.org.pl/dlibra/publication/381965/edition/359922.
Gęsikowska Kamila, Gomóła Anna, Pisarek Adam, Kocynder: 50 lat (Katowice: Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”, 2020).
Kajzer Stanisław, Studia na Wydziale Mechanicznym Technologicznym. Studencki Ruch Kulturalny i Studenckie Praktyki Robotnicze w Politechnice Śląskiej.
Rozliczenie z przeszłością (Gliwice: Stowarzyszenie Wychowanków Politechniki Śląskiej, 2000).
Kronika kulturalna 1950–1970, red. Jerzy Leszin, Eugeniusz Mielcarek, Krzysztof Mroziewicz (Warszawa: Zrzeszenie Studentów Polskich, 1971).
Król Jolanta, Matysik Andrzej, Regionalny Ośrodek Studencki ZSP „Kocynder”. Szkic monograficzny z suplementem (Chorzów: [s.n.], 1990), https://sbc.org. pl/dlibra/publication/791462.
Kuczyński Jan, Pod parasolem Jana Dormana czyli krótka historia Klubu Studenckiego Ethiopus (Będzin: Towarzystwo Przyjaciół Będzina, 2014).
Puchała Stanisław, Duszpasterstwo akademickie w diecezji katowickiej w latach 1947–1992 (Katowice: Księgarnia św. Jacka Sp. z o.o., 2007).
Skoczek Tadeusz, Kultura studencka. Mit i rzeczywistość (Kraków: „Alma-Art”, 1988).
Stemplowski Ryszard, Zrzeszenie Studentów Polskich w socjalizmie państwowym 1950–1973 (Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2020).
Szlakiem śląskiego bluesa czyli schodkami w dół…, zebrał Wojciech Mirek, oprac.
Marcin Sitko (Bieruń: Black Point, 2023).
Śląska Akademia Medyczna im. Ludwika Waryńskiego 1948–1978, red. Stefan Knapik (Katowice: Śląska Akademia Medyczna, 1978), https://sbc.org.pl/ dlibra/publication/142390/edition/133674.
Tyle ścieżek wydeptanych… Akademicki Klub Turystyczny „Gronie” im. Janusza Kalinowskiego w Katowicach. 1961–2021, red. zespół redakcyjny (Katowice: AKT „Gronie” im. Janusza Kalinowskiego, Oddział Międzyuczelniany PTTK w Katowicach, 2021).
Uniwersytet Śląski 1968–2008. „Mądrość zbudowała sobie dom…”. Dzieje, dokumentacja, źródła, red. Antoni Barciak (Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2008).
Walczak Jan, Ruch studencki w Polsce 1944–1984 (Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1990).
Wyrósł z dobrego drzewa… Uniwersytet Śląski 1968–1998. Fakty, dokumenty, relacje, red. Antoni Barciak (Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego,1998).
Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Katowicach. 1950–1968, red. Adam Jarosz, Augustyn Jendrysik (Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 1971).
XX-lecie Śląskiej Akademii Medycznej im. Ludwika Waryńskiego… Informator na rok szkolny 1968/69, oprac. Stanisław Jóźkiewicz (Katowice: Śląska Akademia Medyczna, 1969), https://sbc.org.pl/dlibra/publication/142591/ edition/133868.
Zarys monograficzny Studenckiego Klubu Zameczek w Sosnowcu, red. Krzysztof Magowski (Sosnowiec: Śląska Filia Centralnego Ośrodka Informacji i Analiz Studenckiego Ruchu Kulturalnego, 1979).
Badetko Alicja, „Mikrowentyl. Klubowe życie studentów w Gliwicach i Katowicach w latach 1969–1981”, Rocznik Muzeum w Gliwicach 23 (2020).
Badetko Alicja, „Studenci z lamusa”, Śląsk 12 (2008): 44–45.
Januszko Jadwiga, „Studenckie centrum Kultury «Remedium-Zameczek»”, Biuletyn Informacyjny UŚ 1 (1981): 84–86.
Kantyka Zbigniew, „Blues nad Rawą”, Gazeta Uniwersytecka UŚ 2 (1992).
„Klub Młodego Medyka”, Śląski Medyk 7 (1956): 5.
Król Jolanta, „Jeśli jazz, to w Kocyndrze”, Zeszyty Chorzowskie 18 (2018): 101–117. Mielcarek Eugeniusz, „Studencki ruch kulturalny”, Życie Szkoły Wyższej 4 (1970):
–109.
„Nowy klub studencki”, Biuletyn Informacyjny UŚ, listopad (1976): 60–61. Parzniewski Jerzy, Krótki kurs historii dla średnio zainteresowanych, „Gazeta
Uniwersytecka UŚ” 5 (1996).
„Plan Imprez Klubu Młodego Medyka”, Śląski Medyk 3 (1956): 4.
Salamon Izabela, „To były czasy Posesyjnych”, Nowiny. Tygodnik Regionalny 26 (2014): 15.
Skoczek Tadeusz, „Kultura studencka 1975–1989. Próba opisu zjawiska”, Niepodległość i Pamięć 3-4 (2011): 153–174.
Stasikowska Dorota, „«Straszny Dwór» nie próżnuje”, Kurier Festiwalowy 9 (1987): 6.
Walczak Jan, „Z kart ruchu studenckiego w Polsce Zrzeszenie Studentów Polskich 1950–1973”, Prace Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Częstochowie 2 (1994): 299–317.
Widera Zbigniew, „Klub „Pod Rurą”, Biuletyn Informacyjny UŚ 6 (1980): 79–81. Zańko Piotr, Pęczak Mirosław, „Underground po Śląsku”, Sprawy Niepodległoś-
ciowe 50 (2018).
Aleksandrowicz Piotr, „«4 lata w klubach»”, w: Almanach Życia Kulturalnego i Artystycznego SZSP. 1973–1976, red. Jerzy Leszin-Koperski, Adam Kaczmarek (Warszawa: Socjalistyczny Związek Studentów Polskich – Zarząd Główny, 1977), 129–137.
Chudziński Edward, „Kultura trzech pokoleń”, w: Kultura studencka: Zjawisko – Twórcy – Instytucje, red. Edward Chudziński (Kraków: Fundacja STU, 2011), 125–133.
Dyakowski Marian, „Kluby”, w: Almanach Ruchu Kulturalnego i Artystycznego ZSP. 1969–1972 (Warszawa: Zrzeszenie Studentów Polskich 1973), 106–108. Dziamski Grzegorz, „Kultura studencka: Poszukiwanie alternatywy”, w: Kultura studencka: Zjawisko – Twórcy – Instytucje, red. Edward Chudziński (Kraków: Fundacja STU, 2011), 11–19.
Lipiec Józef, „Kultura studencka 1956–1980. Idee i wartości”, w: Kultura studencka. Zjawisko – Twórcy – Instytucje, red. Edward Chudziński (Kraków: Fundacja STU, 2011), 21–37.
Mielcarek Edward, „Dwudziestolecie kultury studenckiej (1956–1976). Romans z mecenasem”, w: Kultura studencka. Zjawisko – Twórcy – Instytucje, red. Edward Chudziński (Kraków: Fundacja STU, 2011), 329–345.
Pęczak Mirosław, „Kontrkulturowość kultury studenckiej”, w: Kultura studencka okresu PRL. Media i działalność artystyczna, red. Sławomir Rogowski, Michał Rauszer (Warszawa: Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, 2018), 19–21. Poprawa Jan, „Jazz po studencku”, w: Almanach Ruchu Kulturalnego i Artystycznego ZSP, red. Jerzy Leszin, Eugeniusz Mielcarek, Krzysztof Mroziewicz
(Warszawa: Zrzeszenie Studentów Polskich, 1973), 80–91.
Siedziako Michał, „Główne formy studenckiej działalności opozycyjnej w PRL w latach 1976–1989. Analiza historyczno-politologiczna”, w: Środowisko studenckie w krajach bloku sowieckiego 1945–1990, red. Kamil Dworaczek, Krzysztof Łagojda (Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2020), 231–257. Skoczek Tadeusz, „Kultura studencka: Kontynuacje, modyfikacje, alternatywy”, w: Kultura studencka. Zjawisko – Twórcy – Instytucje, red. Edward Chudziński (Kraków: Fundacja STU, 2011), 347–362.
„Studenccy twórcy, kluby i festiwale w czasach zlodowaceń i odwilży: zapis dyskusji”, oprac. Wojciech S. Kaczorowski, w: Kultura studencka okresu PRL. Media i działalność artystyczna, red. Sławomir Rogowski, Michał Rauszer (Warszawa: Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, 2018), 159–176.
Wąsowicz Jarosław, „Krótka historia młodzieżowej bibuły (1977–1989)”, w: Papierem w system. Prasa drugoobiegowa w PRL (Szczecin: Instytut Pamięci Narodowej, 2010), 81–91.
Rawa Blues Festival, https://rawablues.com/pl/kronika/1-rawa-blues-festival (dostęp: 25.09.2025).
Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach, https://pl.wikipedia.org/w/index. php?title=Akademia_Sztuk_Pi%C4%99knych_w_Katowicach&oldid= 72708520 (dostęp: 25.09.2025).
Akademia Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki w Katowicach, https://pl. wikipedia.org/w/index.php?title=Akademia_Wychowania_Fizycznego_im._ Jerzego_Kukuczki_w_Katowicach&oldid=74158914 (dostęp: 25.09.2025).
Bojko Paweł, Historia SUM, https://sum.edu.pl/pl/historia-sum (dostęp: 25.09.2025).
Boom Jazz – Narodziny, http://www.sjc.pl/content/48/boom_jazz_-_narodziny (dostęp: 25.09.2025).
Dziuba Adam, W poszukiwaniu lepszego życia. Katowickie w PRL – obszar migracji, https://przystanekhistoria.pl/pa2/tematy/gospodarka/43057, W-poszukiwaniu-lepszego-zycia-Katowickie-w-PRL-obszar-migracji.html (dostęp: 25.09.2025).
Fertacz Sylwester, Fic Maciej, „Zanim powstał Uniwersytet”, w: 50 lat Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, http://50.us.edu.pl/public/manager/files/i. pdf (dostęp: 25.09.2025).
Hetmańczyk Janusz, Klub studencki „Program” w Gliwicach. Przyczynek do rysu historycznego, https://ordynacka.pl/klub-studencki-program-w-gliwicach-przyczynek-do-rysu-historycznego-2007/ (dostęp: 25.09.2025).
Kronika, https://rawablues.com/pl/kronika (dostęp: 25.09.2025).
Niezależne Zrzeszenie Studentów, https://pl.wikipedia.org/wiki/Niezale%C5% BCne_Zrzeszenie_Student%C3%B3w (dostęp: 25.09.2025).
Politechnika Śląska, https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Politechnika_% C5%9Al%C4%85ska&oldid=74157702 (dostęp: 25.09.2025).
Pracownia Badań nad Kulturą Studencką, https://www.ukw.edu.pl/jednostka/ muzeum-ukw/-pracownia-badan-nad-kultura-s (dostęp: 25.09.2025).
Rokicki Konrad, Kluby studenckie, https://przystanekhistoria.pl/pa2/tematy/ mlodziez/71202,Kluby-Studenckie.html (dostęp: 25.09.2025).
Szatan Aleksandra, Upór Irka Dudka sprawił, że mekka muzyki bluesowej jest tu, na Śląsku, https://plus.dziennikzachodni.pl/upor-irka-dudka-sprawil-ze-mekka-muzyki-bluesowej-jest-tu-na-slasku/ar/3600659 (dostęp: 25.09.2025).
Szlak Śląskiego Bluesa, https://szlak-bluesa.pl/ (dostęp: 25.09.2025).
Todur Wojciech, Sosnowiec w czasach PRL-u. Boney M. z niezapowiedzianą wizytą w Tip Topie, https://sosnowiec.wyborcza.pl/sosnowiec/7,93867,276952 94,sosnowiec-w-czasach-prl-u-boney-m-z-niezapowiedziana-wizyta.html
W Zabrzu upamiętniono ofiary Tragedii Górnośląskiej, https://dzieje.pl/ aktualnosci/w-zabrzu-upamietniono-ofiary-tragedii-gornoslaskiej (dostęp: 25.09.2025).
Copyright (c) 2026 Uniwersytet Ignatianum w Krakowie
Ce travail est disponible sous licence Creative Commons Attribution - Pas de Modification 4.0 International.
Rocznik przyjmuje do druku wyłącznie materiały, które nie wchodzą w żaden konflikt interesów, żaden konflikt z prawem autorskim itp. Redakcja prowadzi działania przeciw: plagiatom, ghostwriting1, guest/honorary authorship2 itp. Autor pracy zbiorowej, który jest pierwszy na liście, bierze na siebie odpowiedzialność i ma obowiązek przedstawić wkład wszystkich współautorów. Jeśli publikacja powstała dzięki dedykowanym środkom finansowym, należy ujawnić to np. w Podziękowaniu, przypisie itp. Ew. przedruki wymagają jawnego zgłoszenia i okazania odpowiedniego pozwolenia wydawniczego. Autorzy / Recenzenci nierzetelni narażają się na reakcję właściwą stosownym instytucjom.
______
1 Ma to miejsce, gdy osoba mająca istotny wkład jest pominięta na liście Autorów czy w Podziękowaniu.
2 Zachodzi, gdy na liście autorskiej pojawia się osoba mająca znikomy/żaden udział w pracy.
