Kluby studenckie regionu śląsko-dąbrowskiego w okresie PRL
Zarys problematyki
Abstract
Kluby studenckie funkcjonujące w okresie PRL były zróżnicowanym zjawiskiem, zależnym od lokalnych warunków, profilu uczelni oraz przemian politycznych, społecznych i gospodarczych Polski Ludowej. Artykuł ma charakter wstępnego rozpoznania i dotyczy aktywności klubowej studentów w regionie śląsko-dąbrowskim. Jego celem jest wskazanie działających tam klubów studenckich, określenie czasu i miejsca ich funkcjonowania, a także przedstawienie głównych obszarów ich działalności oraz osób z nimi związanych. Podstawę badań stanowiły analiza i krytyka źródeł oraz dostępnej literatury przedmiotu. Ustalono, że pierwsze z ponad czterdziestu klubów studenckich w regionie powstały w połowie lat pięćdziesiątych XX wieku przy Śląskiej Akademii Medycznej i Politechnice Śląskiej. W kolejnych latach podobne kluby utworzono przy niemal wszystkich uczelniach regionu. W Katowicach działały również międzyuczelniane kluby środowiskowe. Osobną formą organizacji życia studenckiego były regionalne ośrodki studenckie, tworzone od połowy lat sześćdziesiątych XX wieku.
Riferimenti bibliografici
Badetko Alicja, Dzieje kabaretu na Górnym Śląsku w latach 1953–1981, praca doktorska (Katowice: Uniwersytet Śląski w Katowicach, 2010).
Informator ORKS (Warszawa: Zrzeszenie Studentów Polskich, Ogólnopolska Rada Klubów Studenckich, 1988).
Informator ŚRKS. Program (Katowice, Socjalistyczny Związek Studentów Polskich, Śląska Rada Klubów Studenckich, 1974).
Materiały sprawozdawcze. 24 XI 1963–25 XI 1964 (Gliwice: Zrzeszenie Studentów Polskich. Rada Uczelniana przy Politechnice Śląskiej, 1964).
Materiały sprawozdawcze. 27 XI 1966–26 XI 1967 (Gliwice: Zrzeszenie Studentów Polskich. Rada Uczelniana przy Politechnice Śląskiej, 1967).
Materiały sprawozdawcze. 29 XI 1965–27 XI 1966 (Gliwice: Zrzeszenie Studentów Polskich. Rada Uczelniana przy Politechnice Śląskiej, 1966).
Program – informator ŚRKS (Katowice: Socjalistyczny Związek Studentów Polskich, Śląska Rada Klubów Studenckich, 1974).
Rocznik Statystyczny Województwa Katowickiego. 1969, https://sbc.org.pl/dlibra/ publication/79048.
Rocznik Statystyczny Województwa Katowickiego. 1979, https://sbc.org.pl/dlibra/ publication/69987.
Rocznik Statystyczny Województwa Katowickiego. 1989, https://sbc.org.pl/dlibra/ publication/68774.
Almanach Ruchu Kulturalnego i Artystycznego ZSP, red. Jerzy Leszin-Koperski, Włodzimierz Sandecki (Warszawa: Zrzeszenie Studentów Polskich, 1968).
Badetko Alicja, Tam królował blues… Próba monografii Klubu Puls w Katowicach (Opole: Wydawnictwo Scriptorium, 2014).
Dudek Bogumił, Motyka Ireneusz, Rzepiela Andrzej, Sękowski Jerzy, Tradycje ruchu studenckiego na Politechnice Śląskiej (Gliwice: [s.n.], 1975).
Działalność społeczna, wychowawcza i naukowa Studenckiego Kręgu Instruktorskiego ZHP przy Śląskiej Akademii Medycznej w latach 1958-1988, red. Anna Obuchowicz, Krystyna Karczewska (Katowice: Śląski Uniwersytet Medyczny – Biblioteka Główna 2011), https://sbc.org.pl/dlibra/publication/142826/ edition/134104.
Fertacz Sylwester, Miroszewski Kazimierz, Marzec 1968 roku w województwie katowickim (Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2009), https:// sbc.org.pl/dlibra/publication/381965/edition/359922.
Gęsikowska Kamila, Gomóła Anna, Pisarek Adam, Kocynder: 50 lat (Katowice: Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”, 2020).
Kajzer Stanisław, Studia na Wydziale Mechanicznym Technologicznym. Studencki Ruch Kulturalny i Studenckie Praktyki Robotnicze w Politechnice Śląskiej.
Rozliczenie z przeszłością (Gliwice: Stowarzyszenie Wychowanków Politechniki Śląskiej, 2000).
Kronika kulturalna 1950–1970, red. Jerzy Leszin, Eugeniusz Mielcarek, Krzysztof Mroziewicz (Warszawa: Zrzeszenie Studentów Polskich, 1971).
Król Jolanta, Matysik Andrzej, Regionalny Ośrodek Studencki ZSP „Kocynder”. Szkic monograficzny z suplementem (Chorzów: [s.n.], 1990), https://sbc.org. pl/dlibra/publication/791462.
Kuczyński Jan, Pod parasolem Jana Dormana czyli krótka historia Klubu Studenckiego Ethiopus (Będzin: Towarzystwo Przyjaciół Będzina, 2014).
Puchała Stanisław, Duszpasterstwo akademickie w diecezji katowickiej w latach 1947–1992 (Katowice: Księgarnia św. Jacka Sp. z o.o., 2007).
Skoczek Tadeusz, Kultura studencka. Mit i rzeczywistość (Kraków: „Alma-Art”, 1988).
Stemplowski Ryszard, Zrzeszenie Studentów Polskich w socjalizmie państwowym 1950–1973 (Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2020).
Szlakiem śląskiego bluesa czyli schodkami w dół…, zebrał Wojciech Mirek, oprac.
Marcin Sitko (Bieruń: Black Point, 2023).
Śląska Akademia Medyczna im. Ludwika Waryńskiego 1948–1978, red. Stefan Knapik (Katowice: Śląska Akademia Medyczna, 1978), https://sbc.org.pl/ dlibra/publication/142390/edition/133674.
Tyle ścieżek wydeptanych… Akademicki Klub Turystyczny „Gronie” im. Janusza Kalinowskiego w Katowicach. 1961–2021, red. zespół redakcyjny (Katowice: AKT „Gronie” im. Janusza Kalinowskiego, Oddział Międzyuczelniany PTTK w Katowicach, 2021).
Uniwersytet Śląski 1968–2008. „Mądrość zbudowała sobie dom…”. Dzieje, dokumentacja, źródła, red. Antoni Barciak (Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2008).
Walczak Jan, Ruch studencki w Polsce 1944–1984 (Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1990).
Wyrósł z dobrego drzewa… Uniwersytet Śląski 1968–1998. Fakty, dokumenty, relacje, red. Antoni Barciak (Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego,1998).
Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Katowicach. 1950–1968, red. Adam Jarosz, Augustyn Jendrysik (Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 1971).
XX-lecie Śląskiej Akademii Medycznej im. Ludwika Waryńskiego… Informator na rok szkolny 1968/69, oprac. Stanisław Jóźkiewicz (Katowice: Śląska Akademia Medyczna, 1969), https://sbc.org.pl/dlibra/publication/142591/ edition/133868.
Zarys monograficzny Studenckiego Klubu Zameczek w Sosnowcu, red. Krzysztof Magowski (Sosnowiec: Śląska Filia Centralnego Ośrodka Informacji i Analiz Studenckiego Ruchu Kulturalnego, 1979).
Badetko Alicja, „Mikrowentyl. Klubowe życie studentów w Gliwicach i Katowicach w latach 1969–1981”, Rocznik Muzeum w Gliwicach 23 (2020).
Badetko Alicja, „Studenci z lamusa”, Śląsk 12 (2008): 44–45.
Januszko Jadwiga, „Studenckie centrum Kultury «Remedium-Zameczek»”, Biuletyn Informacyjny UŚ 1 (1981): 84–86.
Kantyka Zbigniew, „Blues nad Rawą”, Gazeta Uniwersytecka UŚ 2 (1992).
„Klub Młodego Medyka”, Śląski Medyk 7 (1956): 5.
Król Jolanta, „Jeśli jazz, to w Kocyndrze”, Zeszyty Chorzowskie 18 (2018): 101–117. Mielcarek Eugeniusz, „Studencki ruch kulturalny”, Życie Szkoły Wyższej 4 (1970):
–109.
„Nowy klub studencki”, Biuletyn Informacyjny UŚ, listopad (1976): 60–61. Parzniewski Jerzy, Krótki kurs historii dla średnio zainteresowanych, „Gazeta
Uniwersytecka UŚ” 5 (1996).
„Plan Imprez Klubu Młodego Medyka”, Śląski Medyk 3 (1956): 4.
Salamon Izabela, „To były czasy Posesyjnych”, Nowiny. Tygodnik Regionalny 26 (2014): 15.
Skoczek Tadeusz, „Kultura studencka 1975–1989. Próba opisu zjawiska”, Niepodległość i Pamięć 3-4 (2011): 153–174.
Stasikowska Dorota, „«Straszny Dwór» nie próżnuje”, Kurier Festiwalowy 9 (1987): 6.
Walczak Jan, „Z kart ruchu studenckiego w Polsce Zrzeszenie Studentów Polskich 1950–1973”, Prace Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Częstochowie 2 (1994): 299–317.
Widera Zbigniew, „Klub „Pod Rurą”, Biuletyn Informacyjny UŚ 6 (1980): 79–81. Zańko Piotr, Pęczak Mirosław, „Underground po Śląsku”, Sprawy Niepodległoś-
ciowe 50 (2018).
Aleksandrowicz Piotr, „«4 lata w klubach»”, w: Almanach Życia Kulturalnego i Artystycznego SZSP. 1973–1976, red. Jerzy Leszin-Koperski, Adam Kaczmarek (Warszawa: Socjalistyczny Związek Studentów Polskich – Zarząd Główny, 1977), 129–137.
Chudziński Edward, „Kultura trzech pokoleń”, w: Kultura studencka: Zjawisko – Twórcy – Instytucje, red. Edward Chudziński (Kraków: Fundacja STU, 2011), 125–133.
Dyakowski Marian, „Kluby”, w: Almanach Ruchu Kulturalnego i Artystycznego ZSP. 1969–1972 (Warszawa: Zrzeszenie Studentów Polskich 1973), 106–108. Dziamski Grzegorz, „Kultura studencka: Poszukiwanie alternatywy”, w: Kultura studencka: Zjawisko – Twórcy – Instytucje, red. Edward Chudziński (Kraków: Fundacja STU, 2011), 11–19.
Lipiec Józef, „Kultura studencka 1956–1980. Idee i wartości”, w: Kultura studencka. Zjawisko – Twórcy – Instytucje, red. Edward Chudziński (Kraków: Fundacja STU, 2011), 21–37.
Mielcarek Edward, „Dwudziestolecie kultury studenckiej (1956–1976). Romans z mecenasem”, w: Kultura studencka. Zjawisko – Twórcy – Instytucje, red. Edward Chudziński (Kraków: Fundacja STU, 2011), 329–345.
Pęczak Mirosław, „Kontrkulturowość kultury studenckiej”, w: Kultura studencka okresu PRL. Media i działalność artystyczna, red. Sławomir Rogowski, Michał Rauszer (Warszawa: Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, 2018), 19–21. Poprawa Jan, „Jazz po studencku”, w: Almanach Ruchu Kulturalnego i Artystycznego ZSP, red. Jerzy Leszin, Eugeniusz Mielcarek, Krzysztof Mroziewicz
(Warszawa: Zrzeszenie Studentów Polskich, 1973), 80–91.
Siedziako Michał, „Główne formy studenckiej działalności opozycyjnej w PRL w latach 1976–1989. Analiza historyczno-politologiczna”, w: Środowisko studenckie w krajach bloku sowieckiego 1945–1990, red. Kamil Dworaczek, Krzysztof Łagojda (Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2020), 231–257. Skoczek Tadeusz, „Kultura studencka: Kontynuacje, modyfikacje, alternatywy”, w: Kultura studencka. Zjawisko – Twórcy – Instytucje, red. Edward Chudziński (Kraków: Fundacja STU, 2011), 347–362.
„Studenccy twórcy, kluby i festiwale w czasach zlodowaceń i odwilży: zapis dyskusji”, oprac. Wojciech S. Kaczorowski, w: Kultura studencka okresu PRL. Media i działalność artystyczna, red. Sławomir Rogowski, Michał Rauszer (Warszawa: Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, 2018), 159–176.
Wąsowicz Jarosław, „Krótka historia młodzieżowej bibuły (1977–1989)”, w: Papierem w system. Prasa drugoobiegowa w PRL (Szczecin: Instytut Pamięci Narodowej, 2010), 81–91.
Rawa Blues Festival, https://rawablues.com/pl/kronika/1-rawa-blues-festival (dostęp: 25.09.2025).
Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach, https://pl.wikipedia.org/w/index. php?title=Akademia_Sztuk_Pi%C4%99knych_w_Katowicach&oldid= 72708520 (dostęp: 25.09.2025).
Akademia Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki w Katowicach, https://pl. wikipedia.org/w/index.php?title=Akademia_Wychowania_Fizycznego_im._ Jerzego_Kukuczki_w_Katowicach&oldid=74158914 (dostęp: 25.09.2025).
Bojko Paweł, Historia SUM, https://sum.edu.pl/pl/historia-sum (dostęp: 25.09.2025).
Boom Jazz – Narodziny, http://www.sjc.pl/content/48/boom_jazz_-_narodziny (dostęp: 25.09.2025).
Dziuba Adam, W poszukiwaniu lepszego życia. Katowickie w PRL – obszar migracji, https://przystanekhistoria.pl/pa2/tematy/gospodarka/43057, W-poszukiwaniu-lepszego-zycia-Katowickie-w-PRL-obszar-migracji.html (dostęp: 25.09.2025).
Fertacz Sylwester, Fic Maciej, „Zanim powstał Uniwersytet”, w: 50 lat Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, http://50.us.edu.pl/public/manager/files/i. pdf (dostęp: 25.09.2025).
Hetmańczyk Janusz, Klub studencki „Program” w Gliwicach. Przyczynek do rysu historycznego, https://ordynacka.pl/klub-studencki-program-w-gliwicach-przyczynek-do-rysu-historycznego-2007/ (dostęp: 25.09.2025).
Kronika, https://rawablues.com/pl/kronika (dostęp: 25.09.2025).
Niezależne Zrzeszenie Studentów, https://pl.wikipedia.org/wiki/Niezale%C5% BCne_Zrzeszenie_Student%C3%B3w (dostęp: 25.09.2025).
Politechnika Śląska, https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Politechnika_% C5%9Al%C4%85ska&oldid=74157702 (dostęp: 25.09.2025).
Pracownia Badań nad Kulturą Studencką, https://www.ukw.edu.pl/jednostka/ muzeum-ukw/-pracownia-badan-nad-kultura-s (dostęp: 25.09.2025).
Rokicki Konrad, Kluby studenckie, https://przystanekhistoria.pl/pa2/tematy/ mlodziez/71202,Kluby-Studenckie.html (dostęp: 25.09.2025).
Szatan Aleksandra, Upór Irka Dudka sprawił, że mekka muzyki bluesowej jest tu, na Śląsku, https://plus.dziennikzachodni.pl/upor-irka-dudka-sprawil-ze-mekka-muzyki-bluesowej-jest-tu-na-slasku/ar/3600659 (dostęp: 25.09.2025).
Szlak Śląskiego Bluesa, https://szlak-bluesa.pl/ (dostęp: 25.09.2025).
Todur Wojciech, Sosnowiec w czasach PRL-u. Boney M. z niezapowiedzianą wizytą w Tip Topie, https://sosnowiec.wyborcza.pl/sosnowiec/7,93867,276952 94,sosnowiec-w-czasach-prl-u-boney-m-z-niezapowiedziana-wizyta.html
W Zabrzu upamiętniono ofiary Tragedii Górnośląskiej, https://dzieje.pl/ aktualnosci/w-zabrzu-upamietniono-ofiary-tragedii-gornoslaskiej (dostęp: 25.09.2025).
Copyright (c) 2026 Uniwersytet Ignatianum w Krakowie
Questo lavoro è fornito con la licenza Creative Commons Attribuzione - Non opere derivate 4.0 Internazionale.
Rocznik przyjmuje do druku wyłącznie materiały, które nie wchodzą w żaden konflikt interesów, żaden konflikt z prawem autorskim itp. Redakcja prowadzi działania przeciw: plagiatom, ghostwriting1, guest/honorary authorship2 itp. Autor pracy zbiorowej, który jest pierwszy na liście, bierze na siebie odpowiedzialność i ma obowiązek przedstawić wkład wszystkich współautorów. Jeśli publikacja powstała dzięki dedykowanym środkom finansowym, należy ujawnić to np. w Podziękowaniu, przypisie itp. Ew. przedruki wymagają jawnego zgłoszenia i okazania odpowiedniego pozwolenia wydawniczego. Autorzy / Recenzenci nierzetelni narażają się na reakcję właściwą stosownym instytucjom.
______
1 Ma to miejsce, gdy osoba mająca istotny wkład jest pominięta na liście Autorów czy w Podziękowaniu.
2 Zachodzi, gdy na liście autorskiej pojawia się osoba mająca znikomy/żaden udział w pracy.
