Małżeństwo i prokreacja w kulturze wczesnochrześcijańskiej
interpretacja Rdz 1,28 w pismach Jana Chryzostoma i Ambrożego z Mediolanu
Abstract
Celem badawczym artykułu jest przeanalizowanie i zestawienie poglądów Jana Chryzostoma i Ambrożego z Mediolanu na temat zadań małżeństwa w kontekście nakazu Boga zawartego w Rdz 1,28 („Bądźcie płodni i rozmnażajcie się”). Analizę przeprowadzono na podstawie wybranych pism wskazanych Ojców, w sposób szczególny bazując na Homiliach na Księgę Rodzaju, Homiliach na Listy Pawłowe, Homiliach na Ewange lię według św. Mateusza (Jan Chryzostom) oraz listach i komentarzu do Ewangelii św. Łukasza, piśmie chwalącym zalety dziewictwa De virginibus (Ambroży). Ich chrześcijańskie nauczanie przedstawiono na tle obowiązujących społecznie świeckich zwyczajów i regulacji prawnych. Na podstawie zaprezentowanych treści wykazano, że myśl Jana Chryzostoma i Ambrożego z Mediolanu dotycząca chrześcijańskiego związku podąża w tym samym kierunku pomimo różnego akcentowania poszczególnych zadań małżonków. W tym kontekście najważniejszym celem małżeństwa dla przywołanych autorów staje się prokreacja oraz zachowanie czystości, co – jak wskazano – stanowi realizację wezwania Stwórcy zawartego na kartach Księgi Rodzaju.
Riferimenti bibliografici
Ambrosius Mediolanensis, „De viduis”, w: Opere morali II/I, ed. Franco Gori, SAEMO14/1 (Milano–Roma: Biblioteca Ambrosiana – Citta Nuova, 1989), 244–319.
Ambrosius Mediolanensis, „De virginibus”, w: Opere morali II/I, ed. Franco Gori, SAEMO14/1 (Milano–Roma: Biblioteca Ambrosiana – Citta Nuova, 1989), 101–241.
Ambrosius Mediolanensis, Exameron, ed. Gabriele Banterle, SAEMO 1 (Milano–Roma: Biblioteca Ambrosiana – Citta Nuova, 1979).
Ambrosius Mediolanensis, Epistulae, ed. Gabriele Banterle, SAEMO 19, 20, 21 (Milano–Roma: Biblioteca Ambrosiana – Citta Nuova, 1988).
Ambrosius Mediolanensis, Expositio Evangelii Secundum Lucam (I) libri I-V, ed. Giovanni Coppa, SAEMO 11 (Milano–Roma: Biblioteca Ambrosiana – Citta Nuova, 1966).
Ambrosius Mediolanensis, Expositio Evangelii Secundum Lucam (II) libri VI-X, ed. Giovanni Coppa, SAEMO 12 (Milano–Roma: Biblioteca Ambrosiana – Citta Nuova, 1966).
Ambroży z Mediolanu „O dziewicach”, w: Wybór pism, cz. 2, tł. Kazimierz Obrycki, Władysław Szołdrski, PSP 35 (Warszawa: ATK 1986): 173–228.
Ambroży z Mediolanu, Hexaemeron, tł. Władysław Szołdrski, PSP 4 (Warszawa: ATK, 1969).
Ambroży z Mediolanu, Listy, t. I, tł. Polikarp Nowak, BOK 9 (Kraków: Wydawnictwo M, 1997).
Ambroży z Mediolanu Listy, t. II, tł. Polikarp Nowak, BOK 20 (Kraków: Wydawnictwo M, 2003).
Ambroży z Mediolanu Listy, t. III, tł. Polikarp Nowak, BOK 28 (Kraków: Wydawnictwo M, 2012).
Ambroży z Mediolanu, Wykład Ewangelii według św. Łukasza, tł. Władysław Szołdrski PSP 16 (Warszawa: ATK, 1977).
Jan Chryzostom, Homilie do Pierwszego Listu św. Pawła do Koryntian, tł. Antoni Paciorek, Biblia Ojców 2 (Częstochowa: Edycja Świętego Pawła, 2021).
Jan Chryzostom, Homilie do Drugiego Listu św. Pawła do Koryntian, tł. Antoni Paciorek, Biblia Ojców 1 (Częstochowa: Edycja Świętego Pawła, 2019).
Jan Chryzostom, „Homilia 20 na List do Efezjan”, w: O małżeństwie, wychowaniu dzieci i ascezie, tł. Małgorzata Jurek, opr. Józef Naumowicz, BOK 19 (Kraków: Wydawnictwo M, 2002), 47–71.
Jan Chryzostom, Homilie na List św. Pawła do Rzymian, t. 1/2, tł. Tadeusz Sinko (Kraków: Wydawnictwo Naukowe Papieskiej Akademii Teologicznej, 1998).
Jan Chryzostom, „Quales ducendae sint uxores. Jakie kobiety należy brać za żony”, tł. Tatiana Krynicka, Vox Patrum 29 (2009): 599–621.
Jan Chryzostom, „In illud: «Propter fornicationes unusquisque suam uxorem habeat». Ze względu na niebezpieczeństwo rozpusty należy się żenić”, tł. Tatiana Krynicka, Vox Patrum 56 (2011): 579–595.
Jan Chryzostom, Homilie na Księgę Rodzaju. Seria pierwsza Rdz 1-3, tł. Sylwia Kaczmarek, ŹMT 45 (Kraków: Wydawnictwo WAM, 2008).
Jan Chryzostom, Homilie na Ewangelię według św. Mateusza, cz. 1: homilie 1–40, tł. Jan Krystyniacki, Arkadiusz Baron, ŹMT 18 (Kraków: Wydawnictwo WAM, 2000).
Jan Chryzostom, Homilie na Ewangelię według św. Mateusza, cz. 2: homilie 41–90, tł. Jan Krystyniacki, Arkadiusz Baron, ŹMT 23 (Kraków: Wydawnictwo WAM, 2001).
St. John Chrysostom, Homilies on Genesis 18-45 (Washington: The Catholic University of America Press, 1990).
Św. Jan Złotousty, Homilie na listy pasterskie św. Pawła i na List do Filemona, tł. Tadeusz Sinko (Kraków: Wydawnictwo Mariackie, 1949).
Brown Peter, The Body and Society: Men, Women, and Sexual Renunciation in Early Christianity (New York: Columbia University Press, 2008).
Dattrino Lorenzo, Il matrimonio nel pensiero di San Giovanni Crisostomo (Roma: Lateran University Press, 2002).
Dooley William Joseph, Marriage According to St. Ambrose (Washington: Catholic University of America Press, 1948).
Kelly John Norman Davidson, Złote usta. Jan Chryzostom, tł. Katarzyna Krakowczyk (Bydgoszcz: Homini, 2001).
Militello Concetta, Donna e chiesa. La testimonianza di Giovanni Crisostomo (Palermo: Edi-Oftes, 1985).
Monachino Vincenzo, S. Ambrogio e la cura pastorale a Milano nel secolo IV (Milano: Centro ambrosiano di documentazione e studi religiosi, 1973).
Moorhead John, Ambrose: church and society in the late Roman world (London: Longman, 1999).
Nehring Przemysław, Dlaczego dziewictwo jest lepsze niż małżeństwo? Spór o ideał w chrześcijaństwie zachodnim końca IV stulecia w relacji Ambrożego, Hieronima i Augustyna (Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytet Mikołaja Kopernika, 2005).
Pasquato Ottorino, I laici in Giovanni Crisostomo. Tra Chiesa, famiglia e città (Roma: LAS, 1998).
Rentinck Pietro, La cura pastorale in Antiochia nel IV secolo (Roma: Universita Gregoriana, 1970).
Szczur Piotr, Problematyka społeczna w późnoantycznej Antiochii na podstawie nauczania homiletycznego Jana Chryzostoma (Lublin: Wydawnictwo KUL, 2008).
Zincone Sergio, Giovanni Crisostomo. Coscienza critica del suo tempo (Roma: Studium, 2011).
Dmitruk Marek, „Obyczaje weselne i pogrzebowe chrześcijan w świetle duszpasterskiej działalności św. Jana Chryzostoma”, Vox Patrum 40 (2001): 263–291. Eckmann Augustyn, „Starożytna rodzina grecka i rzymska”, Vox Patrum 5 (1985): 29–50.
Grubbs Judith Evans, „«Pagan» and «Christian» Marriage: The State of the Question”, Journal of Early Christian Studies 2/3 (1994): 361–412.
Kasprzak Dariusz, „Tematyka społeczna w Pismach św. Ambrożego z Mediolanu”, Vox Patrum 57 (2002): 277–296.
Longosz Stanisław, „Antykoncepcja i aborcja w ocenie św. Jana Chryzostoma”, Roczniki Teologiczne 54 (2007): 279–301.
Naumowicz Józef, „Stosunek św. Ambrożego do małżeństwa i życia rodzinnego”, Vox Patrum 8 (1985): 135–140.
Szczur Piotr, „Cele chrześcijańskiego małżeństwa w nauczaniu Jana Chryzostoma”, Vox Patrum 53 (2009): 95–111.
Tettamazi Dionigi, “Valori cristini del matrimonio nel pensiero di s. Ambrogio”, La Scuola Cattolica 102 (1974): 451–474.
Tyburowski Krzysztof, „Wzajemna wierność małżeńska w nauczaniu Jana Chryzostoma”, Vox Patrum 53 (2009): 135–144.
Wysocki Marcin, „Świętość i sakramentalność małżeństwa w myśli Jana Chryzostoma”, Vox Patrum 29 (2009): 145–157.
Colish Marcia L., „Ambrose of Milan on Chastity”, w: The Fathers and Beyond Church Fathers between Ancient and Medieval Thought (New York–Aldershot–Hampshire–Burlington: Ashgate, 2008), VII, 1–22.
Scaglioni Carlo, „Ideale coniugale e familiare in San Giovanni Crisostomo”, w: Etica sessuale e matrimonio nel cristianesimo delle origini, red. Raniero Cantalamessa (Milano: Vita e pensiero, 1976), 273–298.
Copyright (c) 2026 Uniwersytet Ignatianum w Krakowie
Questo lavoro è fornito con la licenza Creative Commons Attribuzione - Non opere derivate 4.0 Internazionale.
Rocznik przyjmuje do druku wyłącznie materiały, które nie wchodzą w żaden konflikt interesów, żaden konflikt z prawem autorskim itp. Redakcja prowadzi działania przeciw: plagiatom, ghostwriting1, guest/honorary authorship2 itp. Autor pracy zbiorowej, który jest pierwszy na liście, bierze na siebie odpowiedzialność i ma obowiązek przedstawić wkład wszystkich współautorów. Jeśli publikacja powstała dzięki dedykowanym środkom finansowym, należy ujawnić to np. w Podziękowaniu, przypisie itp. Ew. przedruki wymagają jawnego zgłoszenia i okazania odpowiedniego pozwolenia wydawniczego. Autorzy / Recenzenci nierzetelni narażają się na reakcję właściwą stosownym instytucjom.
______
1 Ma to miejsce, gdy osoba mająca istotny wkład jest pominięta na liście Autorów czy w Podziękowaniu.
2 Zachodzi, gdy na liście autorskiej pojawia się osoba mająca znikomy/żaden udział w pracy.
