Johann Branner w służbie arcyksiężnej Marii Bawarskiej
Abstract
Celem artykułu jest przybliżenie sylwetki Johanna Brannera – kamerdynera arcyksiężnej Marii Bawarskiej. Tekst nie koncentruje się jednak na jego aktywności na dworze w Grazu, na wykonywaniu przez niego obowiązków nadzorcy i opiekuna prywatnych komnat oraz mienia wdowy po Karolu Styryjskim. Przybliża działalność dyplomatyczną Brannera – jako nieformalnego aktora w relacjach arcyksiężnej Marii z jej zięciem Zygmuntem III Wazą. Omawia jego misję do Polski w marcu 1598 roku, mającą na celu utrzymanie więzi korespondencyjnej między dworami styryjskim i polskim oraz zachowanie bliskich relacji rodzinnych między Marią Bawarską a Zygmuntem III po śmierci królowej Anny Habsburżanki. Tekst rekonstruuje poczynania kamerdynera arcyksiężnej głównie na podstawie korespondencji Marii Bawarskiej z jej synem Ferdynandem, z monarchą polskim oraz dworzanami zmarłej królowej (Urszulą Meyerin, Georgiem Schiechelem). Przywołuje także dorobek pisarski Brannera – jego notatki z polskiej misji, zapiski z podróży do Hiszpanii i listy do arcyksięcia Ferdynanda Styryjskiego. Z zachowanego materiału źródłowego wyłania się obraz wszechstronnego i wiernego dworzanina, który potrafi zaszyfrować korespondencję swojej mocodawczyni, zrelacjonować na jej prośbę ważne wydarzenia, a nawet odbyć poselstwo. Johann Branner zbudował swoją karierę dzięki stałemu dostępowi do arcyksiężnej i byciu użytecznym. Jego służby nie przerwała śmierć Marii Bawarskiej. Do końca życia oddawał swoje usługi jej synowi arcyksięciu Ferdynandowi.
Riferimenti bibliografici
Warszawa, Archiwum Główne Akt Dawnych, Archiwum Skarbu Koronnego, Rachunki Nadworne, 3
Wiedeń, Haus-, Hofund Staatsarchiv Familienakten, Karton 86.
Familienkorrespondenz A, Karton 7, 41, 44, 45. Polen I 84.
Akten und Korrespondenzen zur Geschichte der Gegenreformation in Innerösterreich unter Ferdinand II., cz. 1, ed. Johann Loserth (Wien: In Kommission bei Alfred Hölder K. u. K. und Universitäts-Buchhändler, Buchhändler der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften, 1906).
Dobner Hanna, Briefwechsel zwischen Erzherzogin Maria von Innerösterreich und ihrer Tochter Anna, Königin von Polen und Schweden, während ihres Aufenthaltes in Schweden 1593/1594 – Historische Analyse und Edition (Wien: unveröffentlichte Masterarbeit, 2015), https://utheses.univie.ac.at/detail/34464#.
Sechsundvierzig Briefe der Erzherzogin Maria an ihren Sohn Ferdinand aus den Jahren 1598 und 1599. Sprachlich erneuert herausgegeben von Dr. Ferdinand Khull (Graz: Verlags-Buchhandlung „Styria”, 1898).
Stieve Felix, „Wittelsbacher Briefe aus den Jahren 1590 bis 1610”, t. 7: Abhandlungen der historischen Classe der königlich bayerischen Aka demie der Wissenschaften 20 (1893), 661–800.
Testamenty Zygmunta III Wazy, przeł. Marek Plago, Adam Poznański, oprac. i wyd. Włodzimierz Kaczorowski, Bogna Kaczorowska, Maria Kaczorowska (Opole: Wydawnictwo i Drukarnia Świętego Krzyża, 2013).
The House of Vasa and The House of Austria. Correspondence from the Years 1587 to 1668. cz. I: The Times of Sigismund III, 1587–1632, t. 2, ed. Ryszard Skowron (Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2024).
Thiel Viktor, „Regesten aus dem K. K. Steiermärkischen Statthaltereiarchive”, Quellen zur Geschichte der Stadt Wien 1/8 (1914), 154–286.
Voltelini Hans von, „Urkunden und Regesten aus dem K. u. K. Haus-, Hofund Staats-archiv in Wien”, Jahrbuch der Kunsthistorischen Sammlungen des Allerhöchsten Kaiserhauses 19 (1898), I–CXVI.
Hurter Friedrich, Geschichte Kaiser Ferdinands II. und seiner Eltern, bis zu dessen Krönung in Frankfurt. Personen-, Hausund Landesgeschichtes, t. 1, 4, 5 (Schaffhausen: Hurtersche Buchhandlung, 1850–1852).
Keller Katrin, Erzherzogin Maria von Innerösterreich (1551–1608). Zwischen Habsburg und Wittelsbach (Wien–Köln–Weimar: Böhlau, 2012).
Leitsch Walter, Das Leben am Hof Sigismunds III. von Polen, t. 4 (Wien: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, 2009).
Rainer Johann, Du glückliches Österreich heirate. Die Hochzeit der innerösterreichischen Prinzessin Margarethe mit König Philipp III. von Spanien 1598/99 (Graz: Im Selbstverlag der Historischen Landeskommission für Steiermark, 1998).
Hegedüs Oliver, „The Complex Mother: Maria Anna of Inner Austria and the Entanglement of the Vasa, Habsburg and Wittelsbach Dynasties”, The Court Historian 25/3 (2020): 201–219.
Hengerer Mark, „Verzaichnus, wie [...] durch die cammerpersonen gediennt würdet. Edition einer Beschreibung des Kammerdienstes am Grazer Hof des 16. Jahrhunderts aus dem Bayerischen Hauptstaatsarchiv München”, Zeitschrift des Historischen Vereines für Steiermark 105 (2014): 45–91.
Nolde Dorothea, „Was ist Diplomatie und wenn ja, wie viele? Herausforderungen und Perspektiven einer Geschlechtergeschichte der frühneuzeitlichen Diplomatie”, Historische Anthropologie 21/2 (2013): 179–198.
Thiel Viktor, „Die innerösterreichische Zentralverwaltung 1564–1749. I. Die Hofund Zentralbehörden Innerösterreichs 1564–1625”, Archiv für österreichische Geschichte 105/1 Hälfte (1917): 1–210.
Copyright (c) 2025 Uniwersytet Ignatianum w Krakowie
Questo lavoro è fornito con la licenza Creative Commons Attribuzione - Non opere derivate 4.0 Internazionale.
Rocznik przyjmuje do druku wyłącznie materiały, które nie wchodzą w żaden konflikt interesów, żaden konflikt z prawem autorskim itp. Redakcja prowadzi działania przeciw: plagiatom, ghostwriting1, guest/honorary authorship2 itp. Autor pracy zbiorowej, który jest pierwszy na liście, bierze na siebie odpowiedzialność i ma obowiązek przedstawić wkład wszystkich współautorów. Jeśli publikacja powstała dzięki dedykowanym środkom finansowym, należy ujawnić to np. w Podziękowaniu, przypisie itp. Ew. przedruki wymagają jawnego zgłoszenia i okazania odpowiedniego pozwolenia wydawniczego. Autorzy / Recenzenci nierzetelni narażają się na reakcję właściwą stosownym instytucjom.
______
1 Ma to miejsce, gdy osoba mająca istotny wkład jest pominięta na liście Autorów czy w Podziękowaniu.
2 Zachodzi, gdy na liście autorskiej pojawia się osoba mająca znikomy/żaden udział w pracy.
