Serce Tenocha

opowieść o azteckiej kosmotechnice

DOI: https://doi.org/10.35765/pk.2026.5302.09
Słowa kluczowe: kosmotechnika, opowiadanie historii, kosmologia Azteków, migracja, archiwum

Abstrakt

Niniejszy artykuł ujmuje opowiadanie historii jako kosmotechnikę, czyli kulturowo usytuowaną działalność techniczną, która jednoczy porządek kosmiczny i zobowiązanie moralne. Odwołując się do koncepcji technoróżnorodności Yuk Huia oraz do antropologicznych krytyk uniwersalnej technologii, tekst interpretuje nahuańskie/azteckie praktyki narracyjne, zwłaszcza kodeksy amoxtli i ich performatywne ponowne opowiadanie, jako interfejsy światotwórcze, które przechowują pamięć, koordynują przemieszczanie się i podtrzymują tożsamości zbiorowe, gdy oficjalne archiwa ulegają fragmentacji lub zniszczeniu. Krótka, kolista opowieść, oparta na lekturach kodeksów migracyjnych, zaprasza czytelnika do włączenia się w wędrówkę z Aztlánu do założenia Tenochtitlanu, a następnie do współczesnych mobilności rdzennych społeczności i Chicanos ponad granicą USA–Meksyk. Traktując kodeks nie tylko jako archiwum, lecz także jako technologię migracji, artykuł dowodzi, że narracja pozostaje przenośnym kontrarchiwum, zdolnym do rekonfigurowania kosmosu, moralności i techniki w warunkach przesiedlenia

Biogram autora

Heidi Sohn, Technische Universiteit Delft

Associate Professor of Architecture Theory at the Architecture Department of the Faculty of Architecture and the Built Environment, TU‑Delft. She received her doctoral degree in Architecture Theory from the Faculty of Architecture, TU‑Delft in 2006. She is academic coordinator and head of the Architecture Philosophy and Theory Group at the Architecture Department. She is member of the Ecologies of Architecture and of the Borders & Territories research groups. Her research interests are multiple and eclectic, ranging from the topological spectrum (utopia‑heterotopia‑dystopia); monster theory; the turns and shifts in postmodern theoretical landscapes; migration, border phenomena and related processes of material and spatial becoming; diverse cartographic practices and symptomatology; to worlding, geophilosophy and the convergence of new materialism, posthuman agencies and material discursive practices.

Bibliografia

Boone, E. H. (2000). Stories in red and black: Pictorial histories of the Aztecs and Mixtecs. University of Texas Press.
Boone, E., and Mignolo, W. (Eds.). (1994). Writing without words: Alternative literacies in Mesoamerica and the Andes. Duke University Press.
Clifford, J. (1997). Routes: Travel and translation in the late twentieth century. Harvard University Press.
Descola, P. (2013). Beyond nature and culture. The University of Chicago Press.
Fordham University. (n.d.). Codex Aubin: Codex Boturini, 1-22. Retrieved from: https://codexaubin.ace.fordham.edu/items/show/483 (14/12/2025).
Fox, J. and Rivera-Salgado, G. (2005). Building civil society among Mexican migrants. Mexico Institute, Woodrow Wilson Center. United States of America. Retrieved from: https://coilink.org/20.500.12592/7hxlbnr (14/12/2025).
Hartman, S. (2008). Venus in two acts. Small Axe, 12(2), 1–14. https://doi.org/10.1215/-12-2-1
Hui, Y. (2017). Cosmotechnics as cosmopolitics. e-flux Journal, (86). Retrieved from: https://www.e-flux.com/journal/86/161887/cosmotechnics-as-cosmopolitics (14/12/2025)
Hui, Y. (2020). Cosmotechnics. Angelaki, 25(4), 1–2. https://doi.org/10.1080/0969725X.2020.1790828
INAH (Instituto Nacional de Antropología e Historia). (2024, April 11). Los Códices de San Andrés Tetepilco, un pueblo inscrito en la historia tenochca y en el nuevo orden virreinal. Retrieved from: https://inah.gob.mx/especiales-inah/reportajes/los-codices-de-san-andres-tetepilco-un-pueblo-inscrito-en-la-historia-tenochca-y-en-el-nuevo-orden-virreinal (14/12/2025).
Krech, S. (1999). The ecological Indian: myth and history. W. W. Norton & Co.
León-Portilla, M. (2005). Aztlán, ruta de ida y venida. Letras Libres, 35(1), 35-38.
McDonough, K. (2024). Indigenous science and technology: Nahuas and the world around them. University of Arizona Press.
Velasco Ortiz, L. (2014). Transnational ethnic processes: Indigenous Mexican migrations to the United States. Latin American Perspectives, 41(3), 54-74. https://doi.org/10.1177/0094582X14532
Opublikowane
2026-06-30
Jak cytować
[1]
Sohn, H. 2026. Serce Tenocha: opowieść o azteckiej kosmotechnice. Perspektywy Kultury. 53, 2 (cze. 2026), 133-144. DOI:https://doi.org/10.35765/pk.2026.5302.09.
Numer
Tom 53 Nr 2 (2026): Movement(s) and Identity
Dział
Movement(s) and Identity

Copyright (c) 2026 Perspektywy Kultury

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor, zgłaszając swój artykuł, wyraża zgodę na korzystanie przez Wydawnictwo Uniwersystet Ignatianum z utworu na następujących polach eksploatacji:

  1. utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
  2. zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
  3. rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
  4. wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
  5. rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
  6. publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym. 

Wydawca zobowiązuje się szanować osobiste prawa autorskie do utworu.