Sztuka okopowa a wykorzystanie jej w dydaktyce historii

  • Wiktor Szymborski Uniwersytet Jagielloński Instytut Historii
Słowa kluczowe: sztuka okopowa; I wojna światowa; II wojna światowa; dydaktyka historii

Abstrakt

Celem tekstu było ukazanie potencjału dydaktycznego przedmiotów zaliczanych do tzw. sztuki okopowej. Sztuka okopowa została najtrafniej zdefiniowana przez Nicholasa J. Saundersa. Wedle niego są to wszystkie przedmioty wykonane przez żołnierzy, a także jeńców bądź cywilów z materiałów używanych przez armie, w terenie lub czasie związanym z konfliktem zbrojnym lub jego następstwami. Przedmioty tworzone przez żołnierzy i cywili w czasie II wojny światowej umożliwiają ukazanie życia codziennego w czasie wojny jak również konsekwencji wynikających ze zniszczeń wojennych. W tym celu omówiono przykłady przedmiotów tworzonych np z elementów broni rakietowej V-1, V-2, części broni pancernej. Następnie zwrócono uwagę na możliwość ukazania różnych aspektów głównych XX wiecznych konfliktów zbrojnych osobom z dysfunkcją wzroku albowiem przedmioty sztuki okopowej są wyjątkowo łatwo uchwytne zmysłem dotyku.

Bibliografia

Bibliografia:

1. Draga Sebastian (2008), Olbrzym znaleziony w kurniku, Odkrywca, nr 7 (114), 20-21
2. Dudziak Marek (2017), W poszukiwaniu Wunderwaffe. Bronie V na ziemiach polskich, Zakrzewo: Wydawnictwo Replika
3. Frodyma Roman (2020), Cmentarze i groby z okresu I wojny światowej w województwie podkarpackim, w: Andrzej Olejko, Rejman Krzysztof (red.) Bieszczadzkie lwy 1914/1915. Szkice z działań militarnych w Beskidach w okresie Wielkiej Wojny, Rzeszów: Wydawnictwo Carpathia, 239-254
4. Kajda Kornelia, Kobiałka Dawid, Kostyrko Mikołaj (2018). Wiek później - materialny wymiar wybranych pierwszowojennych niemieckich obozów jenieckich z terenów współczesnej Polski. Łambinowicki Rocznik Muzealny, t. 40, 129-148
5. Kaliński Stanisław (2012). Butla butli nierówna. Odkrywca, nr 7 (162), 27-30
6. Kobiałka Dawid, Kostyrko Mikołaj, Kajda Kornelia. (2016). Archeologia poza archaíos. Przykład obozu jeńców wojennych i internowanych w Tucholi (woj. kujawsko-pomorskie), "Folia praehistorica posnaniensia", 2016, t. XXI, s. 177-200
7. Konieczny Bronisław. (2005). Moje życie w mundurze. Czasy narodzin i upadku II Rzeczpospolitej, Kraków: Wydawnictwo Księgarnia akademicka
8. Kordaczuk Sławomir (2019). Próby z latającymi bombami V-1 i rakietami balistycznymi V-2 we wschodniej Polsce w 1944 roku. Siedlce: Muzeum Regionalne w Siedlcach
9. Kordaczuk Sławomir, Badania terenowe - próby niemieckiej broni V-1, i V-2 na Podlasiu. Explorator, [brak daty wydania] nr 12, 47-63
10. Kwiecińska Izabela, Maszkowski Piotr (2014). W krainie spadających rakiet. Odkrywca, nr 8 (187), 46-49
11. Maciej Jasiński. (2007) Fortyfikacje OKH-Stellung a-2 nad Rabą. Historia, przewodnik. Gliwice: Infort
12. Mondalski Wiktor. (1916). Z 3 Pułkiem Legionów Polskich. Kraków: Centralne Biuro N.K.N.
13. Nowicki Jan (2020). Pechowa misja "latającej fortecy". Odkrywca, nr 3 (254), 34-38
14. Nowicki Jan (2021). Barka desantowa LCT Mark 5: z plaży w Normandii nad jezioro zegrzyńskie. Odkrywca, nr 3 (266), 40-43
15. Orlicki Łukasz (2012). W hołdzie polskim lotnikom Września. Odkrywca, nr 10 (165), 50-54
16. Orman Krzysztof, Orman Piotr. (2015). Wielka Wojna na Jurze: działania i cmentarze wojenne z roku 1914 na Wyżynie Krakowsko-Wieluńskiej i terenach przyległych, Kraków: Wydawnictwo Libron-Filip Lohner
17. Pałosz Jerzy (2012). Śmiercią złączeni: o cmentarzach z I wojny światowej na terenach Królestwa Polskiego administrowanych przez Austro-Węgry. Kraków: Wydawnictwo Libron-Filip Lohner
18. Pietrucha Dariusz (2012). Roman Träger - bytomianin, który być może odmienił losy wojny. Śląski Rocznik Forteczny, t. IV, 135-170
19. Pietrucha Dariusz (2019). Agent "Julius". Śląski Rocznik Forteczny, t. X, 197-212
20. Piotrowski Krzysztof (2008). Monte Cassino 1944-2008. Odkryć i zrozumieć .... (cz. 8). Odkrywca, nr 9 (116), 14-17
21. Popkiewicz Olaf (2017). Panhard Pana Juliana. Odkrywca, nr 12 (227), 12-17
22. Popkiewicz Olaf (2020). Legenda Tygrysa. Odkrywca, nr 6 (257), 4-11
23. Por. Stanisław Tyro – naoczny świadek walk o Twierdzę Przemyśl, 2020, tekst oprac. Anna Durkacz-Foremska, Maria Wołk, Przemyśl: Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej
24. Rygusik Zdzisław. (2019), Lot ku wolności. Druga wojna światowa 1939-1945 (rys historyczny, relacje i wspomnienia), Wschowa: Katolickie Stowarzyszenie "Cvitas Christiana" oddział Wschowa
25. Saunders Nicholas J. (2003). Trench Art: Materialities and Memories of War. Oxford-New York: Routledge
26. Saunders Nicholas J. (2010). Killing Time. Archaeology and the First World War. Great Britain: The History Press
27. Suska Łukasz (2008). Sztuka okopowa - próba charakterystyki zjawiska. Odkrywca, nr 10 (117), 52-54
28. Wilk Lesław (2016). Spadochron Luftwaffe rozwinięty. Odkrywca, nr 4 (207), 18-21

Źródła pozyskane z internetu:
1. http://jurapolska.com/wycieczki/rowerowa_10102018.php (dostęp 30.07.2021 r.)
2. http://www.perlycn.pl/turystyka/atrakcje-turystyczne/morawica/szlak-pancerny (dostęp 15.08.2021 r.)
3. http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/27623,nieradowo-krzyz-przydrozny-z-lufy-niemieckiego-czolgu.html (dostęp 23.11.2021 r.)
4. http://www.straznicyczasu.pl/viewforum.php?f=401&sid=cc5210609f3bd9cab5a7ad051ab4fa44 (dostęp 30.07.2021 r.)
5. https://dziennikpolski24.pl/krzyze-z-pociskow-przypominaja-o-czasach-walki/ar/9466289 (dostęp 30.07.2021 r.)
6. https://forum.odkrywca.pl/topic/92938-sztuka-okopowa/ (dostęp 14.08.2021 r.)
7. Martha Bohnenberger, "The Art of War": Trench Art of World War I z Sterling School Greenville, South Carolina https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:5ONupUuLDLsJ:https://www.nhd.org/sites/default/files/Bohnenberger-LM-2-Art.pdf+&cd=1&hl=pl&ct=clnk&gl=pl (dostęp 28.07.2021 r.)
8. https://historia.uj.edu.pl/badania-edukacja/edukacja-i-popularyzacja/krakow-mniej-znany (dostęp 24.11.2021 r.)
9. http://www.straznicyczasu.pl/viewforum.php?f=401 (dostęp 30.07.2021 r.)
10. http://muzeum.klanino.pl/ (dostęp 6.08.2021 r.)
11. https://myvimu.com/ (dostęp 30.07.2021 r.)

Kanał Tank Hunter: https://www.youtube.com/channel/UCMF0KrApQecIcNe8SBr6DJw; odcinki:
1. odcinek nr 8 Czołg pod drogą w Pełkiniach https://www.youtube.com/watch?v=tT0rRQoTYiQ&list=UUMF0KrApQecIcNe8SBr6DJw&index=70 (dostęp 11.08.2021 r.)
2. odcinek nr 16 Poszukiwania Hetzera i wiejskie skarby https://www.youtube.com/watch?v=Se40oIuHZb8&list=UUMF0KrApQecIcNe8SBr6DJw&index=58 (dostęp 11.08.2021 r.)
3. odcinek nr 18 Skarby w szopie https://www.youtube.com/watch?v=CGJrPXnpN68&list=UUMF0KrApQecIcNe8SBr6DJw&index=56 (dostęp 11.08.2021 r.)
4. odcinek nr 19 Poszukiwania pod Radomiem. Góra fantów https://www.youtube.com/watch?v=42EujpyZXK8&list=UUMF0KrApQecIcNe8SBr6DJw&index=55 (dostęp 11.08.2021 r.)
5. odcinek nr 21 Jagdpanzer z Górowa Iławeckiego https://www.youtube.com/watch?v=fJmQwF4er1c&list=UUMF0KrApQecIcNe8SBr6DJw&index=54 (dostęp 10.08.2021 r.)
6. odcinek nr 22 Wyprawa do Kotła Kurlandziego https://www.youtube.com/watch?v=_4DyADP8j8c&list=UUMF0KrApQecIcNe8SBr6DJw&index=53 (dostęp 10.08.2021 r.)
7. odcinek nr 30 Ołtarze z czołgów i skarby pod mostem https://www.youtube.com/watch?v=n-TMUpDf56g&list=UUMF0KrApQecIcNe8SBr6DJw&index=45 (dostęp 10.08.2021 r.)
8. odcinek nr 31 Bitwa o Monte Cassino. Klasztor i wzgórze 593 https://www.youtube.com/watch?v=SWRc6hvPKm8&list=UUMF0KrApQecIcNe8SBr6DJw&index=44 (dostęp 10.08.2021 r.)
9. odcinek nr 32 Pociski na drodze do Gardzieli czyli Tajemnice Monte Cassino 2 https://www.youtube.com/watch?v=oNm_4LRF08A&list=UUMF0KrApQecIcNe8SBr6DJw&index=43 (dostęp 9.08.2021 r.)
10. odcinek nr 34 https://www.youtube.com/watch?v=HgAkA_GDXSM&list=UUMF0KrApQecIcNe8SBr6DJw&index=40 (dostęp 3.08.2021 r.)
11. odcinek nr 41 Panzer III i ogrodzenie z Pantery! https://www.youtube.com/watch?v=aZTk84U9uAE&list=UUMF0KrApQecIcNe8SBr6DJw&index=34 (dostęp 9.08.2021 r.)
12. odcinek nr 42 StuG III atakuje https://www.youtube.com/watch?v=QVgThWWUe1U&list=UUMF0KrApQecIcNe8SBr6DJw&index=33 (dostęp 9.08.2021 r.)
13. odcinek nr 51 Skarby Czarnej Nidy https://www.youtube.com/watch?v=TBkv6pWwyGM&list=UUMF0KrApQecIcNe8SBr6DJw&index=23 (dostęp 8.08.2021 r.)
14. odcinek nr 56 Na tropie Tygrysa Królewskiego https://www.youtube.com/watch?v=GLzYFrXXPZU&list=UUMF0KrApQecIcNe8SBr6DJw&index=17 (dostęp 3.08.2021 r.)
15. odcinek nr 59 Niezwykle skarby na tyłach posesji https://www.youtube.com/watch?v=orCEbbF7YRo&list=UUMF0KrApQecIcNe8SBr6DJw&index=14 (dostęp 3.08.2021 r.)
16. odcinek nr 63 Pancerne skarby pod mostem https://www.youtube.com/watch?v=d5st9ttoBoQ&list=UUMF0KrApQecIcNe8SBr6DJw&index=10 (dostęp 2.08.2021 r.)
17. odcinek nr 65 Skarby na złomowisku https://www.youtube.com/watch?v=QtNrOcrXfJo&list=UUMF0KrApQecIcNe8SBr6DJw&index=8 (dostęp 2.08.2021 r.)
18. odcinek nr 69 Jagdpanther vs KW 1, T-34, Sherman! https://www.youtube.com/watch?v=rLBN3RKDDc0&list=UUMF0KrApQecIcNe8SBr6DJw&index=3 (dostęp 2.08.2021 r.)
19. odcinek nr 70 Sensacyjne odkrycie i kolejna renowacja https://www.youtube.com/watch?v=mzdj0XmTJr4&list=UUMF0KrApQecIcNe8SBr6DJw&index=2 (dostęp 2.08.2021 r.)
20. odcinek nr 71 pt. Trafiliśmy na niesamowity zbiór wojennych artefaktów https://www.youtube.com/watch?v=VWCmhbb4Yzc (dostęp 6.08.2021 r.)
21. odcinek nr 72 Co udało nam się odkryć w kuźni z 1945 roku? https://www.youtube.com/watch?v=dd7gQjAOSJ0 (dostęp 14.08.2021 r.)
22. odcinek nr 73 Odkrycia w starych zabudowaniach https://www.youtube.com/watch?v=fuMQSG3UwyU (dostęp 19.08.2021 r.)
23. odcinek nr 78 Na tropie Tygrysa! https://www.youtube.com/watch?v=t09WE67k7hg (dostęp 3.11.2021 r.)
24. odcinek nr 79 Co pozostało z Tygrysów z Zambrowa https://www.youtube.com/watch?v=8OTny5fZKQY (dostęp 8.10.2021 r.)
25. Odcinek nr 83 Polowanie na Łotwie! Góra fantów! https://www.youtube.com/watch?v=Fxvyw7FNZcA (dostęp 17.11.2021 r.)
Opublikowane
2022-06-02
Jak cytować
[1]
Szymborski, W. 2022. Sztuka okopowa a wykorzystanie jej w dydaktyce historii. Perspektywy Kultury. 36, 1 (cze. 2022).