Eden i Dilmun w tradycjach religijnych Bliskiego Wschodu

komparatystyczne studium tradycji judeochrześcijańskiej i sumeryjskiej

DOI: https://doi.org/10.35765/pk.2025.5201.16
Słowa kluczowe: Eden, Dilmun, Stary Testament, Księga Rodzaju, Mitologia sumeryjska, Enki i Ninhursanga

Abstrakt

Bliskowschodnie mitologie zawierają wiele podobnych konceptów, w tym ten o miejscu znajdującym się na wschodzie, gdzie nie występują zjawiska takie jak śmierć, głód czy cierpienie. Najbardziej znanym przykładem takiego miejsca w naszym kręgu kulturowym jest starotestamentowy opis ogrodu Eden, czyli raju w tradycji judeochrześcijańskiej. Tekst ten zawiera wiele bezpośrednich podobieństw do znacznie starszego tekstu kultury sumeryjskiej – mitu Enki i Ninhursanga. W niniejszej pracy przeprowadzano krótką analizę obu tekstów w nurcie komparatystycznym, wskazując na zasadnicze podobieństwa i różnice między nimi. Jak wykazano, oba teksty bazują na analogicznym rdzeniu strukturalnym, przy znaczących różnicach kontekstualnych.

Biogram autora

Dominika Majchrzak, Polska Akademia Nauk

Absolwentka archeologii w specjalizacji starożytny Bliski Wschód oraz religioznawstwa – interdyscyplinarnych studiów nad religiami i kulturami świata w specjalizacji antropologia religii, od 2017 roku doktorantka i asystentka badawcza w Instytucie Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych Polskiej Akademii Nauk. Jej zainteresowania naukowe obejmują studia nad kulturami i cywilizacjami zamieszkującymi w III i II tys. p.n.e. Bliski Wschód, a szczególnie tereny Półwyspu Arabskiego. W swoich badaniach skupia się na aspektach szeroko pojętego życia duchowego, przede wszystkim na ikonografii, magii i religii.

Bibliografia

Al-Nashef, K. (1986). The Deities of Dilmun. W: Bahrain through the ages. The Archaeology. London, New York: KPI, 340–366.

Alster, B. (1983). Dilmun, Bahrain, and the alleged Paradise in Sumerian myth and literature. W: D.T. Potts (red.), Dilmun. New Studies in the Archaeology and Early History of Bahrain. Berlin: D. Reimer Verlag, 39–74.

Bibby, G. (1986). The land of Dilmun is holy... W: S.H.A. al-Khalifa i M. Rice (red.), Bahrain through the ages: The Archaeology. Londyn, Nowy Jork: KPI, 192–194.

Black, J. i Green, A. (1992). Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopo-tamia: An Illustrated Dictionary. Austin: University of Texas Press.

Dickson, K. (2007). Enki and Ninhursag: The trickster in paradise. Journal of Near Eastern Studies, 66(1), 1–32.

Encyklopedia Britannica. Pozyskano z: https://www.britannica.com/topic/Genesis-Old-Testament (dostęp: 12.11.2023).

Højlund, F. (2007). The Burial Mounds of Bahrain. Social complexity in Early Dilmun. Moesgaard: Jutland Archaeological Society Publications.

Jankowski, A., Stachowiak, L. i Romaniuk, K. (red.) (1971). Pismo Święte Sta-rego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych (II). Poz-nań – Warszawa: Pallottinum.

Kramer, S.N. (1963). Dilmun: Quest for Paradise. Antiquity, 37(146), 111–115.

Lamberg-Karlovsky, C.C. (1982). Dilmun: Gateway to Immortality. Journal of Near Eastern Studies, 41(1), 45–50.

Lamberg-Karlovsky, C.C. (1986). Death in Dilmun. W: Bahrain through the ages. The Archaeology. London, New York: KPI, 157–164.

Larsen, C.E. (1983). Life and Land use on the Bahrain Island: The Geoarchaeology of an Ancient Society. Chicago: University of Chicago Press.

Łyczkowska, K. i Szarzyńska, K. (1981). Mitologia Mezopotamii. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe.

Majchrzak, D. (2022). „Kraj Dilmun jest czysty, kraj Dilmun jest nieskalany” – Północno-wschodnie wybrzeże Półwyspu Arabskiego jako pierwowzór raju? W: J. Marszałek-Kawa i K. Chałubińska-Jentkiewicz (red.), Bliski Wschód – od Edenu do cyberzagrożeń. Toruń: Adam Marszałek, 86–108.

Potts, D. (1983). Dilmun: Where and When? Journal of the Bahrain Historical and Archaeological Society, II, 15–19.

Szarzyńska, K. (2000). Antologia Literatury Mezopotamskiej: Mity Sumeryjskie, red. M. Kapełuś. Warszawa: Agade.

Opublikowane
2026-03-26
Jak cytować
[1]
Majchrzak, D. 2026. Eden i Dilmun w tradycjach religijnych Bliskiego Wschodu : komparatystyczne studium tradycji judeochrześcijańskiej i sumeryjskiej. Perspektywy Kultury. 52, 1 (mar. 2026), 215-224. DOI:https://doi.org/10.35765/pk.2025.5201.16.
Numer
Tom 52 Nr 1 (2026): Wokół medycyny, medyków i medykamentów w kulturze
Dział
Varia

Copyright (c) 2026 Perspektywy Kultury

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor, zgłaszając swój artykuł, wyraża zgodę na korzystanie przez Wydawnictwo Uniwersystet Ignatianum z utworu na następujących polach eksploatacji:

  1. utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
  2. zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
  3. rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
  4. wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
  5. rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
  6. publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym. 

Wydawca zobowiązuje się szanować osobiste prawa autorskie do utworu.