Dyplomaci i szpiedzy
Polscy posłowie w Stambule w latach 1569-1575
Abstrakt
Bazą źródłową tekstu są opisy podróży do Stambułu i pobytów w mieście nad Bosforem sporządzone przez polskich dyplomatów i podróżników z II połowy XVI w.: Bartosza Paprockiego, Andrzeja Taranowskiego i Macieja Stryjkowskiego. Analizując trzy misje o różnorodnym charakterze: dyplomatyczną, szpiegowską i edukacyjną, artykuł ukazuje dużą skuteczność polskiej polityki zagranicznej w II połowie XVI w.
Bibliografia
AGAD: Metryka korona Księgi poselstw. LL 20.
AGAD, Rachunki poselskie, Akta Skarbu Koronnego Oddz. 2, ks. 22.
Biblioteka Jagiellońska, sygn. 5267.
Bielski, J. (1597). Kronika polska. Kraków.
Kronika z czasów króla Stefana Batorego, 1575-1582. (1939). (wyd.) H. Barycz, Kraków.
Paprocki, B. (1858). Herby rycerstwa polskiego przez Bartosza Paprockiego ze-brane i wydane r. p. 1584, K. J. Turowski (wyd.). Kraków.
Stryjkowski, M. Opis podróży do Stambułu. A. M. Stasiak (opr.). (Praca przygo-towywana do druku).
Stryjkowski, M. (1575). O wolności Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Li-tewskiego, a o srogim zniewoleniu inszych królestw pod tyrańskim jarzmem turec-kim. Kraków.
Taranowski, A. (1860). Krótkie wypisanie drogi z Polski do Konstantynopola, a stamtąd zaś do Astrachania, zamku moskiewskiego, W: Podróże i poselstwa polskie do Turcji, Podróże i poselstwa polskie do Turcji, J. I. Kraszewski (wyd.), Kraków: Biblioteka Polska, Seria IV, z. 9, 41-61.
Taronowski, A. (1966). Krótkie wypisanie drogi, W: Antologia pamiętników polskich XVI wieku, R. Pollaka (red.), Wrocław: Ossolineum, 205-216.
Baranowski, B. (1948). Krzysztof Dzierżek, PSB, t. VI, Kraków.
Baranowski, B. (1950). Znajomość Wschodu w dawnej Polsce do XVIII wieku. Łódź: Łódzkie Towarzystwo Naukowe.
Bardach, J. (1970). Maciej Stryjkowski i jego twórczość w świetle najnowszych badań, w: Studia z ustroju i prawa Wielkiego Księstwa Litewskiego (XIV-XVII). Warszawa.
Bartoszewicz, J. (1860). Pogląd na stosunki Polski z Turcją i Tatarami, Warszawa.
Biblioteka Warszawska. (1857). t. 2.
Biedrzycka, A. (2018). Taranowski Andrzej (ok. 1540-1610), dyplomata, sekretarz królewski, PSB, t. 52/2, z. 213 Warszawa - Kraków.
Biedrzycka, A., Wojtkowiak, Z. (2007). Stryjkowski Maciej, PSB, t. 44, z. 183, Warszawa - Kraków.
Dopierała, K. (1986). Stosunki dyplomatyczne Polski z Turcją za Stefana Batorego, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Dworzaczek, W. (1980). Paprocki Bartłomiej (Bartosz), PSB, t. 25, Kraków.
Dziubiński, A. (2005). Stosunki dyplomatyczne polsko-tureckie w latach 1500-1572 w kontekście międzynarodowym, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Grzybowski, S. (1966). Organizacja służby dyplomatycznej 1573-1605, w: Polska służba dyplomatyczna XVI–XVIII wieku, Z. Wójcik (red.), Warszawa: PWN, , s. 145-201.
Jóźwiak, S., Kwiatkowski, K., Szweda, A., i Szybkowski, S. (2010). Wojna Polski i Litwy z Zakonem Krzyżackim w latach 1409-1411. Malbork: Muzeum Zamkowe.
Kołodziej, R. (2011). Relacje polskich dyplomatów na dworze tureckim i ich wpływ na kształtowanie obrazu Imperium Osmańskiego w XVI-XVII wieku, W: Staropolski ogląd świata. Tożsamość i odmienność, B. Rok i F. Wolański (red.), Wrocław: Wydawnictwo Adam Marszałek, 112-139.
Kołodziejczyk, D. (2005). Posłowie Rzeczypospolitej w Stambule, W: Dawne elity. Słowo i gest, J. Axer i J. Olko (red.). Warszawa: Wydawnictwo DiG, 217-223.
Kołodziejczyk, D. (2019). Brytyjska dyplomacja nad Bosforem od czasów restauracji Stuartów po epokę napoleońską. Kwartalnik Historyczny, R. 126, nr 1, 111-123.
Krajewski, M. (2002). Dobrzyński słownik biograficzny. Ludzie europejskiego regionu, Włocławek.
Krzywy, R. (2001). Od hodoeporikonu do eposu peregrynackiego. Studium z historii form literackich, Warszawa: Uniwersytet Warszawski. Wydział Polonistyki. Instytut Literatury Polskiej.
Malinowski, M. (1846). Wiadomości o życiu i pismach Macieja Stryjkowskiego, w: Kronika polska, litewska, żmudzka i wszystkiej Rusi Macieja Stryjkowskiego. Wydanie nowe będące dokładnym powtórzeniem wydania pierwotnego królewieckiego z roku 1582, tom I, Warszawa: Gustaw Leon Glücksberg.
Mattingly, G. (2008). Renaissance Diplomacy, New York: Cosimo.
Orzelski, Ś. (1856). Bezkrólewia ksiąg ośmioro, czyli dzieje Polski od zgonu Zygmunta Augusta r. 1572 aż do roku 1576 skreślone przez Świętosława z Borzejowic Orzelskiego starostę radziejowskiego. Przełożył z rękopisu Cesarskiej Publicznej Biblioteki, przypisami i życiorysem uzupełnił Włodzimierz Spassowicz, t. II, księga IV, Petersburg i Mohilew.
Radziszewska, J. (1978). Maciej Stryjkowski historyk-poeta z epoki Odrodzenia. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Radziszewska, J. (2003). Ze studiów nad turecką misją Macieja Stryjkowskiego, „Rocznik Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie”, rok XLVIII, 31-55.
Reychman, J. (1955). Zarys dyplomatyki osmańsko-tureckiej. Warszawa: PWN.
Ryba, R. (2014). Literatura staropolska wobec zjawiska niewoli tatarsko tureckiej. Studia i szkice, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Słabczyński, W., Słabczyński, T. (1992). Andrzej Taranowski, W: W. Słabczyński, T. Słabczyński, Słownik podróżników polskich, Warszawa: Wiedza Powszechna.
Stasiak, A. M. (2021). Dwa światy. Dialektyka wartości w Opisie podróży do Stambułu Macieja Stryjkowskiego. Lublin: TN KUL.
Stasiak, A. M., (2016). [Rec.] Zbysław Wojtkowiak, Aleksander Gwagnin i Maciej Stryjkowski dwaj autorzy jednego dzieła, Poznań, Nauka i Innowacje, 2015. Roczniki Humanistyczne, t. 64, 130-131.
Stasiak, A. M., (2021). W poszukiwaniu niezwykłości. Podróż Andrzeja Taranowskiego do Stambułu, Azowa i Astrachania w: Niezwykła podróż. Gdańskie Teki Turystyczno-Krajoznawcze, t. V, M. Nowak i A. Łysiak-Łątkowska (red.). Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 291-300.
Szachno-Romanowicz, S. (1934). Ibrahim Beg Sztrasz, renegat w służbie tureckiej w l. 1551-1571. Collectanea Orientalia, nr 5, 27-28.
Talbot, M. (2017). British-Ottoman Relations, 1661–1807. Commerce and Diplomatic Practice in Eighteenth-Century Istanbul, Woodbridge: The Boydell Press.
Wisner, H. (1982). Dyplomacja polska w latach 1572-1648, w: Historia dyplomacji polskiej, t. 2, 1572-1795, Zbigniew Wójcik (red.), Warszawa: PWN.
Wojtkowiak, Z. (1990). Maciej Stryjkowski dziejopis Wielkiego Księstwa Litewskiego Kalendarium życia i działalności. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Zajączkowski, A. (1936). List turecki Sulejmana I do Zygmunta Augusta. Rocznik Orientalistyczny, t. 12, 91-118.
Zajączkowski, A., Reychman, J. (1955). Zarys dyplomatyki osmańsko-tureckiej, Warszawa: PWN.
Żelewski, R. (19800. Dyplomacja polska w latach 1506-1572, W: Historia dyplomacji polskiej, t. 1, połowa X w.-1572, M. Biskup(red.). Warszawa: PWN, 748. s. 587-801.
Copyright (c) 2026 Perspektywy Kultury
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autor, zgłaszając swój artykuł, wyraża zgodę na korzystanie przez Wydawnictwo Uniwersystet Ignatianum z utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.
Wydawca zobowiązuje się szanować osobiste prawa autorskie do utworu.
