Dyplomaci i szpiedzy
Polscy posłowie w Stambule w latach 1569-1575
Abstrakt
Bazą źródłową tekstu są opisy podróży do Stambułu i pobytów w mieście nad Bosforem sporządzone przez polskich dyplomatów i podróżników z II połowy XVI w.: Bartosza Paprockiego, Andrzeja Taranowskiego i Macieja Stryjkowskiego. Analizując trzy misje o różnorodnym charakterze: dyplomatyczną, szpiegowską i edukacyjną, artykuł ukazuje dużą skuteczność polskiej polityki zagranicznej w II połowie XVI w.
Bibliografia
AGAD: Metryka koronna. Księgi poselstw. LL 20.
AGAD, Rachunki poselskie, Akta Skarbu Koronnego Oddz. 2, ks. 22.
Biblioteka Jagiellońska, sygn. 5267.
Bielski, J. (1597). Kronika polska. Kraków.
Kronika z czasów króla Stefana Batorego, 1575–1582. (1939). (wyd.) H. Barycz, Kraków.
Paprocki, B. (1858). Herby rycerstwa polskiego przez Bartosza Paprockiego zebrane i wydane r. p. 1584, K.J. Turowski (wyd.). Kraków.
Stryjkowski, M. Opis podróży do Stambułu, oprac. A.M. Stasiak (Praca przygo-towywana do druku).
Stryjkowski, M. (1575). O wolności Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Li-tewskiego, a o srogim zniewoleniu inszych królestw pod tyrańskim jarzmem tureckim. Kraków.
Taranowski, A. (1860). Krótkie wypisanie drogi z Polski do Konstantynopola, a stamtąd zaś do Astrachania, zamku moskiewskiego. W: Podróże i poselstwa polskie do Turcji, Podróże i poselstwa polskie do Turcji, J.I. Kraszewski (wyd.), Kraków: Biblioteka Polska, Seria IV, z. 9, 41–61.
Taranowski, A. (1966). Krótkie wypisanie drogi. W: R. Pollaka (red.), Antologia pamiętników polskich XVI wieku. Wrocław: Ossolineum, 205–216.
Baranowski, B. (1948). Krzysztof Dzierżek, PSB, t. VI, Kraków.
Baranowski, B. (1950). Znajomość Wschodu w dawnej Polsce do XVIII wieku. Łódź: Łódzkie Towarzystwo Naukowe.
Bardach, J. (1970). Maciej Stryjkowski i jego twórczość w świetle najnowszych badań, w: Studia z ustroju i prawa Wielkiego Księstwa Litewskiego (XIV–XVII). Warszawa.
Bartoszewicz, J. (1860). Pogląd na stosunki Polski z Turcją i Tatarami. War-szawa.
Biblioteka Warszawska. (1857). t. 2.
Biedrzycka, A. (2018). Taranowski Andrzej (ok. 1540-1610), dyplomata, se-kretarz królewski, PSB, t. 52/2, z. 213 Warszawa - Kraków.
Biedrzycka, A., Wojtkowiak, Z. (2007). Stryjkowski Maciej, PSB, t. 44, z. 183, Warszawa – Kraków.
Dopierała, K. (1986). Stosunki dyplomatyczne Polski z Turcją za Stefana Bato-rego. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Dworzaczek, W. (1980). Paprocki Bartłomiej (Bartosz). W: PSB, t. 25, Kraków.
Dziubiński, A. (2005). Stosunki dyplomatyczne polsko-tureckie w latach 1500–1572 w kontekście międzynarodowym. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Grzybowski, S. (1966). Organizacja służby dyplomatycznej 1573–1605. W: Z. Wójcik (red.), Polska służba dyplomatyczna XVI–XVIII wieku. Warszawa: PWN, 145–201.
Jóźwiak, S., Kwiatkowski, K., Szweda, A. i Szybkowski, S. (2010). Wojna Polski i Litwy z Zakonem Krzyżackim w latach 1409–1411. Malbork: Muzeum Zamkowe.
Kołodziej, R. (2011). Relacje polskich dyplomatów na dworze tureckim i ich wpływ na kształtowanie obrazu Imperium Osmańskiego w XVI–XVII wieku, W: B. Rok i F. Wolański (red.), Staropolski ogląd świata. Tożsamość i odmienność. Wrocław: Wydawnictwo Adam Marszałek, 112–139.
Kołodziejczyk, D. (2005). Posłowie Rzeczypospolitej w Stambule, W: J. Axer i J. Olko (red.), Dawne elity. Słowo i gest. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 217–223.
Kołodziejczyk, D. (2019). Brytyjska dyplomacja nad Bosforem od czasów re-stauracji Stuartów po epokę napoleońską. Kwartalnik Historyczny, R. 126, nr 1, 111–123.
Krajewski, M. (2002). Dobrzyński słownik biograficzny. Ludzie europejskiego regionu. Włocławek.
Krzywy, R. (2001). Od hodoeporikonu do eposu peregrynackiego. Studium z historii form literackich. Warszawa: Uniwersytet Warszawski. Wydział Polonistyki. Instytut Literatury Polskiej.
Malinowski, M. (1846). Wiadomości o życiu i pismach Macieja Stryjkowskiego, w: Kronika polska, litewska, żmudzka i wszystkiej Rusi Macieja Stryjkow-skiego. Wydanie nowe będące dokładnym powtórzeniem wydania pier-wotnego królewieckiego z roku 1582, tom I, Warszawa: Gustaw Leon Glücksberg.
Mattingly, G. (2008). Renaissance Diplomacy. New York: Cosimo.
Orzelski, Ś. (1856). Bezkrólewia ksiąg ośmioro, czyli dzieje Polski od zgonu Zygmunta Augusta r. 1572 aż do roku 1576 skreślone przez Świętosława z Borzejowic Orzelskiego starostę radziejowskiego. Przełożył z rękopisu Cesarskiej Publicznej Biblioteki, przypisami i życiorysem uzupełnił Wło-dzimierz Spassowicz, t. II, księga IV, Petersburg i Mohilew.
Radziszewska, J. (1978). Maciej Stryjkowski historyk-poeta z epoki Odrodzenia. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Radziszewska, J. (2003). Ze studiów nad turecką misją Macieja Stryjkowskiego. Rocznik Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie, rok XLVIII, 31–55.
Reychman, J. (1955). Zarys dyplomatyki osmańsko-tureckiej. Warszawa: PWN.
Ryba, R. (2014). Literatura staropolska wobec zjawiska niewoli tatar-sko tureckiej. Studia i szkice. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Ślą-skiego.
Słabczyński, W. i Słabczyński, T. (1992). Andrzej Taranowski, W: W. Słabczyński, T. Słabczyński, Słownik podróżników polskich. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Stasiak, A.M. (2021). Dwa światy. Dialektyka wartości w „Opisie podróży do Stambułu” Macieja Stryjkowskiego. Lublin: TN KUL.
Stasiak, A.M. (2016). [Rec.] Zbysław Wojtkowiak, Aleksander Gwagnin i Maciej Stryjkowski dwaj autorzy jednego dzieła, Poznań, Nauka i Innowacje, 2015. Roczniki Humanistyczne, t. 64, 130–131.
Stasiak, A.M. (2021). W poszukiwaniu niezwykłości. Podróż Andrzeja Tara-nowskiego do Stambułu, Azowa i Astrachania. W: M. Nowak i A. Łysiak-Łątkowska (red.), Niezwykła podróż. Gdańskie Teki Turystycz-no-Krajoznawcze, t. V. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 291–300.
Szachno-Romanowicz, S. (1934). Ibrahim Beg Sztrasz, renegat w służbie turec-kiej w l. 1551–1571. Collectanea Orientalia, nr 5, 27–28.
Talbot, M. (2017). British-Ottoman Relations, 1661–1807. Commerce and Diplomatic Practice in Eighteenth-Century Istanbul. Woodbridge: The Boydell Press.
Wisner, H. (1982). Dyplomacja polska w latach 1572–1648. W: Z. Wójcik (red.), Historia dyplomacji polskiej, t. 2, 1572–1795. Warszawa: PWN.
Wojtkowiak, Z. (1990). Maciej Stryjkowski dziejopis Wielkiego Księstwa Litew-skiego. Kalendarium życia i działalności. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Wolski M. (2023). Bartłomiej Paprocki (ok. 1539–1614) herbu Jastrzębiec i jego krąg rodzinny. Kraków: Wydawnictwo Księgarnia Akademicka.
Zajączkowski, A. (1936). List turecki Sulejmana I do Zygmunta Augusta. Rocz-nik Orientalistyczny, t. 12, 91–118.
Zajączkowski, A. i Reychman, J. (1955). Zarys dyplomatyki osmańsko-tureckiej. Warszawa: PWN.
Żelewski, R. (1980). Dyplomacja polska w latach 1506–1572. W: M. Biskup (red.), Historia dyplomacji polskiej, t. 1, Połowa X w. – 1572. Warszawa: PWN, 587–801.
Copyright (c) 2026 Perspektywy Kultury
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autor, zgłaszając swój artykuł, wyraża zgodę na korzystanie przez Wydawnictwo Uniwersystet Ignatianum z utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.
Wydawca zobowiązuje się szanować osobiste prawa autorskie do utworu.
