Willa „Zofiówka” w Krakowie

architektura i problemy adaptacji do nowych funkcji

DOI: https://doi.org/10.35765/pk.2025.5201.20
Słowa kluczowe: willa Zofiówka, Antoni Łuszczkiewicz, architektura XIX wieku, adaptacja zabytków, dziedzictwo jezuitów

Abstrakt

Krakowska willa „Zofiówka”, wzniesiona w 1872 r. według projektu Antoniego Łuszczkiewicza jako dom własny architekta i jego rodziny, stanowi interesujący zabytek o wysokiej wartości artystycznej. W artykule przedstawiono okoliczności powstania budowli i dalsze losy tego dzieła, które od ponad stu lat stanowi własność jezuitów. Analiza architektoniczno-porównawcza pozwoliła wskazać możliwe źródła inspiracji jej twórcy. Innym zagadnieniem, które zostało poruszone w tekście, jest proces adaptacji „Zofiówki” na potrzeby prowadzonego przez jezuitów Uniwersytetu Ignatianum. W artykule wykorzystano literaturę naukową z zakresu historii architektury, a także materiały źródłowe, przechowywane w Archiwum Narodowym oraz w Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Krakowie. Pozwoliło to na wielowymiarowe omówienie tego zabytku – pod względem historycznym, artystycznym, a także konserwatorskim.

Bibliografia

Archiwum Narodowe w Krakowie

Archiwum Budownictwa Miejskiego ul. Kopernika 30, sygn. 29/1410/5519, f. 417.

Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Krakowie

Karta Ewidencyjna Zabytku Architektury i Budownictwa: Kraków – Willa „Zofiówka”, ul. Kopernika 30 (1967). Kraków.

Półchłopek, T., Stępień, M., Smólski, J., Korski, M., Męczyńska, A., i Kaciński, W. (2004). Projekt architektoniczno-koncepcyjny rozbudowy wraz ze zmianą sposobu użytkowania obiektów Kolegium Księży Jezuitów położonego przy ul. Kopernika 26–30 w Krakowie dla potrzeb Wyższej Szkoły Filozoficzno-Pedagogicznej „IGNATIANUM”. Kraków, wydruk komputerowy, nr inw. 36.394/04.

Sepioł, J. i Kiełek, M. (1983). Studium hist.-urbanist. wraz z wytycznymi konserwatorskimi dla obszaru ograniczonego ulicami: Powst. W-wy, Kotlarska, Podgórska, Daszyńskiego, Boh. Stalingradu, Westerplatte, Lubicz. Kraków, maszynopis, nr inw. 8556/83.

Bohle-Heintzenberg, S i Hamm, M. (2003). Ludwig Persius. Architekt des Königs. Berlin: Gebr. Mann Verlag.

Borowik, A. (2009). Antoni Łuszczkiewicz – casus architekta doby historyzmu. Teki Krakowskie, t. 16, 65-75.

Borowik, A. (2012). Dzieje, architektura oraz twórcy Zakładu OO. Jezuitów w Chyrowie. Twórczość Antoniego Łuszczkiewicza oraz Edgara Kovátsa na tle epoki. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Börsch-Supan, E. (1977). Berliner Baukunst nach Schinkel 1840–1870. München: Prestel.

Dworzak, A. (2014). Dwór Heleny i Józefa Badenich w Wadowie. Modus. Prace z historii sztuki, t. 14, 249-266.

Eskioglou von Wietersheim, K. (2004). Der Schweizer Stil und die Entwicklung des modernen Schweizer Holzhausbaus. Zürich: Eidgenössischen Technischen Hochschule.

Górski, 2021. Ocena oddziaływania na dziedzictwo (OOD) ICOMOS – zastosowanie w krajowej praktyce konserwatorskiej. Ochrona Dziedzictwa Kulturowego, nr 11, 181-199. DOI: 10.35784/odk.2797.

Klimala, K. (2002). „Szkoła berlińska” w Krakowie. Rocznik Krakowski, t. 68, 183-209.

Kontkowski, J. L. (1994). Jezuicki kościół Serca Jezusa w Krakowie. Kraków: Wydawnictwo WAM.

Łakomy, K. i Steuer-Jurek, A. (2014). The Gardener’s House in 19th Century German Architectural and Landscape Traditions. Technical Transactions. Architecture, nr 6-A, 119-131.

Mysona Byrska, K. (2023). Inskrypcje na kamienicach krakowskich jako wyraz transferu idei w architekturze przełomu XIX i XX wieku. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akapit.

Purchla, J. (1979). Jak powstał nowoczesny Kraków: studia nad rozwojem budowlanym miasta w okresie autonomii galicyjskiej. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Purchla, J. (1990). Jak powstał nowoczesny Kraków, wydanie drugie, przejrzane i uzupełnione. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Rektorat. (2025). Pozyskano z: https://www.ignatianum.edu.pl/rektorat (data dostępu: 10.09.2025).

Stankiewicz-Kopeć, M. (2025). Krakowska willa „Zofijowka” i jej pierwsi właściciele: architekt Antoni Łuszczkiewicz oraz jego żona – Zofia z Żelazowskich (szkic biograficzno-kulturowy z dziejów dziewiętnastowiecznego Krakowa i jego mieszkańców). Rocznik Filozoficzny Ignatianum, t. 31, nr 5, 281-327. DOI: 10.35765/rfi.2025.3102.18.

Stegmann, K. (2012). Analysing Historical Timber Structures. A Case Study on Ernst Gladbach [1812-1896] and His Research on the “Swiss Style”. W: R. Carvais, A. Guillerme, V. Nègre i J. Sakarovitch (red.), Nuts & Bolts of Construction History. Culture, Technology and Society, t. 1, Paris: Picard, 3-10.

Szmygin, B. 2009. Analiza obiektu zabytkowego jako element adaptacji do współczesnych funkcji użytkowych – metodologia Światowego Dziedzictwa. W: B. Szmygin (red.), Adaptacja obiektów zabytkowych do współczesnych funkcji użytkowych, Warszawa-Lublin: Lubelskie Towarzystwo Naukowe, Międzynarodowa Rada Ochrony Zabytków ICOMOS, Politechnika Lubelska.

Tajchman, J. (2001). Adaptacja zabytków architektury w świetle współczesnej teorii ochrony i konserwacji dóbr kultury. Zeszyty Naukowe Politechniki Świętokrzyskiej, Budownictwo, z. 39, 131-142.

Tomaszewski, A. (1995). Polityka ochrony dóbr kultury w Polsce. Ochrona Zabytków, nr 3-4, 249-252.

Urban, J. i Cieślak, S. (2022). Przybycie jezuitów do Krakowa w 1867 roku. W: S. Cieślak SJ, M. Stankiewicz-Kopeć i M. Wenklar (red.), Z powrotem w Krakowie. 150 lat jezuitow przy ul. Kopernika (1868–2018). Kraków: Akademia Ignatianum w Krakowie, 13-30.

Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. 2024 poz. 1292).

Walczyk, A. (2014). Zofiówka najpiękniejsza z najpiękniejszych. Ignatianum. Półrocznik Akademii Ignatianum w Krakowie, nr 2 (13), 30.

Zgórniak, M. (1991). Neorenesans w architekturze Krakowa. Rocznik Krakowski, t. 57, 111-127.

Zgórniak, M. (2013). Wokół neorenesansu w architekturze XIX wieku. Podstawy teoretyczne i realizacje, wydanie drugie, przejrzane i poprawione. Kraków: Marek Zgórniak.

Opublikowane
2026-03-26
Jak cytować
[1]
Ziarkowski, D. 2026. Willa „Zofiówka” w Krakowie : architektura i problemy adaptacji do nowych funkcji. Perspektywy Kultury. 52, 1 (mar. 2026), 279-300. DOI:https://doi.org/10.35765/pk.2025.5201.20.
Numer
Tom 52 Nr 1 (2026): Wokół medycyny, medyków i medykamentów w kulturze
Dział
Jezuickie dziedzictwo kulturowe Krakowa i Małopolski

Copyright (c) 2026 Perspektywy Kultury

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor, zgłaszając swój artykuł, wyraża zgodę na korzystanie przez Wydawnictwo Uniwersystet Ignatianum z utworu na następujących polach eksploatacji:

  1. utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
  2. zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
  3. rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
  4. wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
  5. rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
  6. publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym. 

Wydawca zobowiązuje się szanować osobiste prawa autorskie do utworu.