Willa „Zofiówka” w Krakowie :

Dominik Ziarkowski

doi:10.35765/pk.2025.5201.20

Dominik Ziarkowski Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie https://orcid.org/0000-0002-2229-5845

DOI: https://doi.org/10.35765/pk.2025.5201.20

Keywords: villa Zofiówka, Antoni Łuszczkiewicz, 19th-century architecture, monument adaptation, Jesuit heritage

Abstract

The Kraków villa “Zofiówka,” built in 1872 according to a design by Antoni Łuszczkiewicz as the architect’s private residence for himself and his family, is a remarkable historic building of considerable artistic value. This article presents the circumstances of the villa’s construction and outlines its later history, during which it was owned by the Jesuits for over a century. Through architectural and comparative analysis, the study identifies possible sources of inspiration for the building’s design. Another issue addressed is the process of adapting “Zofiówka” to serve the needs of the Jesuit-run Ignatianum University. The article draws on scholarly literature in architectural history as well as archival materials preserved in the National Archives and the Regional Office for the Protection of Monuments in Kraków. This approach makes it possible to examine the building from multiple perspectives – historical, artistic, and conservation-related.

Author Biography

Dominik Ziarkowski, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

Doktor habilitowany w dyscyplinie nauki o sztuce, profesor w Katedrze Turystyki Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie. Prowadzi badania naukowe dotyczące historii sztuki, historiografii artystycznej, ochrony zabytków oraz znaczenia dziedzictwa kulturowego dla turystyki. Poza Uniwersytetem Ekonomicznym w Krakowie wykłada w Instytucie Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego (na kierunku ochrona dóbr kultury), a także na studiach podyplomowych Akademia Dziedzictwa. Członek Stowarzyszenia Historyków Sztuki oraz Polskiego Instytutu Studiów nad Sztuką Świata. Autor ponad 90 prac naukowych, w tym pięciu samodzielnych monografii (m.in.: Przewodniki turystyczne i ich znaczenie dla popularyzacji ustaleń polskiej historiografii artystycznej do końca XIX wieku, 2021; Zamki na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej: problemy konserwacji i udostępniania dla turystyki; 2014).

References

Archiwum Narodowe w Krakowie

Archiwum Budownictwa Miejskiego ul. Kopernika 30, sygn. 29/1410/5519, f. 417.

Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Krakowie

Karta Ewidencyjna Zabytku Architektury i Budownictwa: Kraków – Willa „Zo-fiówka”, ul. Kopernika 30 (1967). Kraków.

Półchłopek, T., Stępień, M., Smólski, J., Korski, M., Męczyńska, A., i Kaciński, W. (2004). Projekt architektoniczno-koncepcyjny rozbudowy wraz ze zmianą sposobu użytkowania obiektów Kolegium Księży Jezuitów położo-nego przy ul. Kopernika 26–30 w Krakowie dla potrzeb Wyższej Szkoły Fi-lozoficzno-Pedagogicznej „IGNATIANUM”. Kraków, wydruk komputerowy, nr inw. 36.394/04.

Sepioł, J. i Kiełek, M. (1983). Studium hist.-urbanist. wraz z wytycznymi kon-serwatorskimi dla obszaru ograniczonego ulicami: Powst. W-wy, Kotlarska, Podgórska, Daszyńskiego, Boh. Stalingradu, Westerplatte, Lubicz. Kraków, maszynopis, nr inw. 8556/83.

Bałus, W. (2002). Uwagi o kościele w Krzeszowicach Karla Friedricha Schinkla. W: E. Chojecka, T. Jakimowicz, W. Juszczak i W. Okoń (red.), Marmur dzie-jowy. Studia z historii sztuki. Poznań–Wrocław: Wydawnictwo PTPN, 325–335.

Bering, P. (2001). Projekty i realizacje architektoniczne Karla Friedricha Schinkla na terenie Polski. Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej, z. 25, 325–332.

Bohle-Heintzenberg, S i Hamm, M. (2003). Ludwig Persius. Architekt des Kö-nigs. Berlin: Gebr. Mann Verlag.

Borowik, A. (2009). Antoni Łuszczkiewicz – casus architekta doby historyzmu. Teki Krakowskie, t. 16, 65–75.

Borowik, A. (2012). Dzieje, architektura oraz twórcy Zakładu OO. Jezuitów w Chyrowie. Twórczość Antoniego Łuszczkiewicza oraz Edgara Kovátsa na tle epoki. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Börsch-Supan, E. (1977). Berliner Baukunst nach Schinkel 1840–1870. München: Prestel.

Dworzak, A. (2014). Dwór Heleny i Józefa Badenich w Wadowie. Modus. Pra-ce z historii sztuki, t. 14, 249–266.

Eskioglou von Wietersheim, K. (2004). Der Schweizer Stil und die Entwicklung des modernen Schweizer Holzhausbaus. Zürich: Eidgenössischen Tech-nischen Hochschule.

Górski, M. (2021). Ocena oddziaływania na dziedzictwo (OOD) ICOMOS – zastosowanie w krajowej praktyce konserwatorskiej. Ochrona Dziedzictwa Kulturowego, nr 11, 181–199. DOI: 10.35784/odk.2797.

Klimala, K. (2002). „Szkoła berlińska” w Krakowie. Rocznik Krakowski, t. 68, 183–209.

Kontkowski, J.L. (1994). Jezuicki kościół Serca Jezusa w Krakowie. Kraków: Wydawnictwo WAM.

Krakowski, P. (1984). Architektura neogotycka w Krakowie. Folia Historiae Artium, t. 20, 137–181.

Łakomy, K. i Steuer-Jurek, A. (2014). The Gardener’s House in 19th Century German Architectural and Landscape Traditions. Technical Transactions. Architecture, nr 6-A, 119–131.

Mysona Byrska, K. (2023). Inskrypcje na kamienicach krakowskich jako wyraz transferu idei w architekturze przełomu XIX i XX wieku. Kraków: Wydaw-nictwo Naukowe Akapit.

Purchla, J. (1979). Jak powstał nowoczesny Kraków: studia nad rozwojem budowlanym miasta w okresie autonomii galicyjskiej. Kraków: Wydaw-nictwo Literackie.

Purchla, J. (1990). Jak powstał nowoczesny Kraków, wydanie drugie, przej-rzane i uzupełnione. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Rektorat. (2025). Pozyskano z: https://www.ignatianum.edu.pl/rektorat (data dostępu: 10.09.2025).

Stankiewicz-Kopeć, M. (2025). Krakowska willa „Zofijówka” i jej pierwsi wła-ściciele: architekt Antoni Łuszczkiewicz oraz jego żona – Zofia z Żelazowskich (szkic biograficzno-kulturowy z dziejów dziewiętnasto-wiecznego Krakowa i jego mieszkańców). Rocznik Filozoficzny Ignatianum, t. 31, nr 5, 281–327. DOI: 10.35765/rfi.2025.3102.18.

Stegmann, K. (2012). Analysing Historical Timber Structures. A Case Study on Ernst Gladbach [1812-1896] and His Research on the “Swiss Style”. W: R. Carvais, A. Guillerme, V. Nègre i J. Sakarovitch (red.), Nuts & Bolts of Construction History. Culture, Technology and Society, t. 1, Paris: Picard, 3–10.

Szmygin, B. (2009). Analiza obiektu zabytkowego jako element adaptacji do współczesnych funkcji użytkowych – metodologia Światowego Dziedzic-twa. W: B. Szmygin (red.), Adaptacja obiektów zabytkowych do współcze-snych funkcji użytkowych. Warszawa–Lublin: Lubelskie Towarzystwo Nau-kowe, Międzynarodowa Rada Ochrony Zabytków ICOMOS, Politechnika Lubelska.

Tajchman, J. (2001). Adaptacja zabytków architektury w świetle współczesnej teorii ochrony i konserwacji dóbr kultury. Zeszyty Naukowe Politechniki Świętokrzyskiej, Budownictwo, z. 39, 131–142.

Tomaszewski, A. (1995). Polityka ochrony dóbr kultury w Polsce. Ochrona Zabytków, nr 3–4, 249–252.

Urban, J. i Cieślak, S. (2022). Przybycie jezuitów do Krakowa w 1867 roku. W: S. Cieślak, M. Stankiewicz-Kopeć i M. Wenklar (red.), Z powrotem w Krakowie. 150 lat jezuitow przy ul. Kopernika (1868–2018). Kraków: Akademia Ignatianum w Krakowie, 13–30.

Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. 2024 poz. 1292).

Walczyk, A. (2014). Zofiówka najpiękniejsza z najpiękniejszych. Ignatianum. Półrocznik Akademii Ignatianum w Krakowie, nr 2 (13), 30.

Zgórniak, M. (1991). Neorenesans w architekturze Krakowa. Rocznik Krakow-ski, t. 57, 111–127.

Zgórniak, M. (2013). Wokół neorenesansu w architekturze XIX wieku. Podsta-wy teoretyczne i realizacje, wydanie drugie, przejrzane i poprawione. Kra-ków: Marek Zgórniak.