Willa „Zofiówka” w Krakowie
architektura i problemy adaptacji do nowych funkcji
Abstract
The Kraków villa “Zofiówka,” built in 1872 according to a design by Antoni Łuszczkiewicz as the architect’s private residence for himself and his family, is a remarkable historic building of high artistic value. This article presents the circumstances surrounding the villa’s construction and its subsequent history, having been owned by the Jesuits for over a century. An architectural and comparative analysis identifies possible sources of inspiration for its creator. Another issue addressed in the text is the process of adapting “Zofiówka” to serve the needs of the Jesuit-run Ignatianum University. The article draws on scholarly literature in the field of architectural history, as well as archival materials preserved in the National Archives and the Regional Office for the Protection of Monuments in Kraków. This allowed for a multidimensional discussion of the monument – from historical, artistic, and conservation perspectives.
References
Archiwum Narodowe w Krakowie
Archiwum Budownictwa Miejskiego ul. Kopernika 30, sygn. 29/1410/5519, f. 417.
Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Krakowie
Karta Ewidencyjna Zabytku Architektury i Budownictwa: Kraków – Willa „Zofiówka”, ul. Kopernika 30 (1967). Kraków.
Półchłopek, T., Stępień, M., Smólski, J., Korski, M., Męczyńska, A., i Kaciński, W. (2004). Projekt architektoniczno-koncepcyjny rozbudowy wraz ze zmianą sposobu użytkowania obiektów Kolegium Księży Jezuitów położonego przy ul. Kopernika 26–30 w Krakowie dla potrzeb Wyższej Szkoły Filozoficzno-Pedagogicznej „IGNATIANUM”. Kraków, wydruk komputerowy, nr inw. 36.394/04.
Sepioł, J. i Kiełek, M. (1983). Studium hist.-urbanist. wraz z wytycznymi konserwatorskimi dla obszaru ograniczonego ulicami: Powst. W-wy, Kotlarska, Podgórska, Daszyńskiego, Boh. Stalingradu, Westerplatte, Lubicz. Kraków, maszynopis, nr inw. 8556/83.
Bohle-Heintzenberg, S i Hamm, M. (2003). Ludwig Persius. Architekt des Königs. Berlin: Gebr. Mann Verlag.
Borowik, A. (2009). Antoni Łuszczkiewicz – casus architekta doby historyzmu. Teki Krakowskie, t. 16, 65-75.
Borowik, A. (2012). Dzieje, architektura oraz twórcy Zakładu OO. Jezuitów w Chyrowie. Twórczość Antoniego Łuszczkiewicza oraz Edgara Kovátsa na tle epoki. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Börsch-Supan, E. (1977). Berliner Baukunst nach Schinkel 1840–1870. München: Prestel.
Dworzak, A. (2014). Dwór Heleny i Józefa Badenich w Wadowie. Modus. Prace z historii sztuki, t. 14, 249-266.
Eskioglou von Wietersheim, K. (2004). Der Schweizer Stil und die Entwicklung des modernen Schweizer Holzhausbaus. Zürich: Eidgenössischen Technischen Hochschule.
Górski, 2021. Ocena oddziaływania na dziedzictwo (OOD) ICOMOS – zastosowanie w krajowej praktyce konserwatorskiej. Ochrona Dziedzictwa Kulturowego, nr 11, 181-199. DOI: 10.35784/odk.2797.
Klimala, K. (2002). „Szkoła berlińska” w Krakowie. Rocznik Krakowski, t. 68, 183-209.
Kontkowski, J. L. (1994). Jezuicki kościół Serca Jezusa w Krakowie. Kraków: Wydawnictwo WAM.
Łakomy, K. i Steuer-Jurek, A. (2014). The Gardener’s House in 19th Century German Architectural and Landscape Traditions. Technical Transactions. Architecture, nr 6-A, 119-131.
Mysona Byrska, K. (2023). Inskrypcje na kamienicach krakowskich jako wyraz transferu idei w architekturze przełomu XIX i XX wieku. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akapit.
Purchla, J. (1979). Jak powstał nowoczesny Kraków: studia nad rozwojem budowlanym miasta w okresie autonomii galicyjskiej. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Purchla, J. (1990). Jak powstał nowoczesny Kraków, wydanie drugie, przejrzane i uzupełnione. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Rektorat. (2025). Pozyskano z: https://www.ignatianum.edu.pl/rektorat (data dostępu: 10.09.2025).
Stankiewicz-Kopeć, M. (2025). Krakowska willa „Zofijowka” i jej pierwsi właściciele: architekt Antoni Łuszczkiewicz oraz jego żona – Zofia z Żelazowskich (szkic biograficzno-kulturowy z dziejów dziewiętnastowiecznego Krakowa i jego mieszkańców). Rocznik Filozoficzny Ignatianum, t. 31, nr 5, 281-327. DOI: 10.35765/rfi.2025.3102.18.
Stegmann, K. (2012). Analysing Historical Timber Structures. A Case Study on Ernst Gladbach [1812-1896] and His Research on the “Swiss Style”. W: R. Carvais, A. Guillerme, V. Nègre i J. Sakarovitch (red.), Nuts & Bolts of Construction History. Culture, Technology and Society, t. 1, Paris: Picard, 3-10.
Szmygin, B. 2009. Analiza obiektu zabytkowego jako element adaptacji do współczesnych funkcji użytkowych – metodologia Światowego Dziedzictwa. W: B. Szmygin (red.), Adaptacja obiektów zabytkowych do współczesnych funkcji użytkowych, Warszawa-Lublin: Lubelskie Towarzystwo Naukowe, Międzynarodowa Rada Ochrony Zabytków ICOMOS, Politechnika Lubelska.
Tajchman, J. (2001). Adaptacja zabytków architektury w świetle współczesnej teorii ochrony i konserwacji dóbr kultury. Zeszyty Naukowe Politechniki Świętokrzyskiej, Budownictwo, z. 39, 131-142.
Tomaszewski, A. (1995). Polityka ochrony dóbr kultury w Polsce. Ochrona Zabytków, nr 3-4, 249-252.
Urban, J. i Cieślak, S. (2022). Przybycie jezuitów do Krakowa w 1867 roku. W: S. Cieślak SJ, M. Stankiewicz-Kopeć i M. Wenklar (red.), Z powrotem w Krakowie. 150 lat jezuitow przy ul. Kopernika (1868–2018). Kraków: Akademia Ignatianum w Krakowie, 13-30.
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. 2024 poz. 1292).
Walczyk, A. (2014). Zofiówka najpiękniejsza z najpiękniejszych. Ignatianum. Półrocznik Akademii Ignatianum w Krakowie, nr 2 (13), 30.
Zgórniak, M. (1991). Neorenesans w architekturze Krakowa. Rocznik Krakowski, t. 57, 111-127.
Zgórniak, M. (2013). Wokół neorenesansu w architekturze XIX wieku. Podstawy teoretyczne i realizacje, wydanie drugie, przejrzane i poprawione. Kraków: Marek Zgórniak.
Copyright (c) 2026 Perspectives on Culture
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Autor, zgłaszając swój artykuł, wyraża zgodę na korzystanie przez Wydawnictwo Uniwersystet Ignatianum z utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.
Wydawca zobowiązuje się szanować osobiste prawa autorskie do utworu.
