Badania regionalistyczne w Małopolsce i historia regionalna jako element wychowania patriotycznego

Tradycje – współczesność – perspektywy

Abstrakt

W roku 1890 we Lwowie odbył się II Zjazd Historyków Polskich, w trakcie którego założyciel Towarzystwa Historycznego Ksawery Liske podniósł potrzebę poznawania dziejów lokalnych i „prowincjonalnych”, gdyż tylko w ten sposób można zaznajomić się z całością historii Rzeczypospolitej. Od tamtego momentu rozpoczął się intensywny rozwój badań regionalistycznych, którego przedstawicielami byli m.in. reprezentanci lwowskiej szkoły historycznej z Franciszkiem Bujakiem i Adamem Szelągowskim na czele. Zaangażowanie rzeszy znakomitych historyków i geografów w ten rodzaj badań skutkowało wzmocnieniem ich prestiżu, a przez to kształtowaniem programów edukacyjnych, w których znalazło się miejsce na lekcje krajoznawstwa i historii regionalnej. „Kamienie milowe” w tych działaniach zostały położone w 1926 r., gdy przyjęto Program regionalizmu polskiego, który zakładał, iż „autorytet państwa i wolność obywateli, interesów lokalnych i potrzeb całości, jest podstawą jedności państwa” (Program regjonalizmu polskiego, 1926, s. 221). Po II wojnie światowej nastąpił wyraźny regres w badaniach regionalistycznych i w edukacji regionalnej, które utożsamiano z separatyzmami, a później również z niekontrolowanymi ruchami społecznymi. Pomimo tych oraz innych przeszkód lata 80. były czasem intensyfikacji prac badawczych dotyczących historii regionów oraz miast i wsi małopolskich. Boom na tego typu badania nastąpił jednak po 1989 r. W ostatnich latach obserwujemy, że badania te jeszcze mocniej się profesjonalizują, czego efektem jest poszerzona o zagraniczne archiwa i biblioteki heurystyka oraz stosowanie zaawansowanych metod badawczych. Nie sposób nie zauważyć, że wraz z rozwojem płaszczyzny naukowej dynamicznie zmieniła się in plus sfera edukacyjna obejmująca zagadnienia regionalistyczne. Sfera ta wykracza poza mury szkolne i wkracza z impetem m.in. w przestrzeń muzealniczą.