Wyzwania małego rynku mediów w upolitycznionym społeczeństwie
zarządzanie mediami w Macedonii Północnej
Abstrakt
W niniejszym artykule przeanalizowano system medialny Macedonii Północnej, łącząc perspektywę teorii systemów medialnych, ekonomii mediów i zarządzania mediami. Zarządzanie mediami rozumiane jest tu jako strategiczna organizacja finansowania, kadr oraz pracy redakcyjnej w ramach ograniczeń rynkowych i regulacyjnych. W artykule argumentuje się, że Macedonia Północna jest małym, upolitycznionym rynkiem, na którym niestabilność finansowa i polaryzacja polityczna współdziałają, kształtując autonomię redakcyjną. Opierając się na typologiach Hallina i Manciniego oraz Dobek-Ostrowskiej, artykuł umieszcza kraj w przejściowym środowisku medialnym o silnych cechach spolaryzowanego pluralizmu. Analiza łączy wskaźniki makroekonomiczne, dane rynkowe dotyczące nadawców i dane jakościowe dotyczące własności, finansowania usług publicznych, reklamy państwowej, płatnej reklamy politycznej, regulacji mediów internetowych oraz warunków pracy dziennikarzy. Zamiast proponować nową typologię, artykuł przedstawia oparte na koncepcji studium przypadku, które pokazuje, jak warunki małego rynku nasilają interakcję między interwencją państwa, paralelizmem politycznym i słabą autonomią zawodową. Wyniki wskazują na hybrydowy rynek mediów: media tradycyjne pozostają wpływowe, ale wrażliwe finansowo, podczas gdy media internetowe wywierają rosnącą siłę wyznaczania agendy w słabo regulowanym środowisku. Środki publiczne, czy to poprzez kampanie państwowe, czy reklamę wyborczą, wpływają nie tylko na finansowanie, ale także na konkurencję, klientelizm i niezależność redakcyjną. W podsumowaniu wskazano warunki instytucjonalne i zarządcze, w których istnieje większe prawdopodobieństwo utrzymania rzetelności dziennikarskiej i pluralizmu demokratycznego w Macedonii Północnej.
Bibliografia
Agency for Audio and Audiovisual Media Services. (2023). Analysis of the audio and audiovisual media services market for 2023. Analy-sis-of-the-Market-of-Audio-and-Audiovisual-Media-Services-in-2023.pdf
Agency for Audio and Audiovisual Media Services. (2024). Analysis of the audio and audiovisual media services market for 2024. Analysis of the Market of Audio and Audiovisual Media Services in 2024 – Агенција за аудио и аудиовизуелни медиумски услуги.
Apostolov, V. (2024). North Macedonia completes U-turn on state funding for media. Balkan Insight. https://balkaninsight.com/2024/03/14/north-macedonia-completes-u-turn-on-state-funding-for-media/
Association of Journalists of Macedonia. (2015). Analysis of the media system in Macedo-nia. https://znm.org.mk/wp-content/uploads/2020/07/Analiza-mediumski-sektor-2015.pdf
Dobek-Ostrowska, B. (2015). 25 years after communism: Four models of me-dia and politics in Eastern Europe. Peter Lang.
Doyle, G. (2013). Managing media firms and industries: What does media management entail? In A. Albarran, P.M. Chan-Olmsted, & M.O. Wirth (Eds.), The handbook of media management and economics (pp. 3–26). Routledge.
Dumont, E., Solis, J., & Zaleski, L. (2021). North Macedonia: Profile of media ownership and potential foreign influence channels. AidData. https://docs.aiddata.org/reports/media-resilience/mkd/North-Macedonia-Profile-of-Media-Ownership-and-Potential-Foreign-Influence-Channels.pdf
Electoral Code of the Republic of North Macedonia, consolidated text. (2024). https://drive.google.com/file/d/1yOTG7wVUyNoUk1_AkIYrNbD4gHQWzS5y/view
European Commission. (2014). The former Yugoslav Republic of Macedonia: Progress report. https://enlargement.ec.europa.eu/document/download/8a727ea8-76af -4de7-a847-75a039db1e9b_en
European Commission. (2023). Commission staff working document: North Macedonia 2023 report (SWD(2023) 693 final). https://enlargement.ec.europa.eu/system/files/2023-11/SWD_2023_693%20North%20Macedonia%20report.pdf
European Commission. (2024). Commission staff working document: North Macedonia 2024 report (SWD(2024) 693 final). https://enlargement.ec.europa.eu/north-macedonia-report-2024_en
Hallin, D.C. & Mancini, P. (2004). Comparing media systems: Three models of media and politics. Cambridge University Press.
Law Amending and Supplementing the Law on Audio and Audiovisual Media Services. (2024). Official Gazette of the Republic of North Macedonia, No. 43/24. https://svatva.org.mk/wp-content/uploads/2024/02/Sl-vesnik-br.-43-od-2024-godina.pdf
Law on Audio and Audiovisual Media Services. (2014). Official Gazette of the Republic of Macedonia, No. 13/14. https://mioa.gov.mk/sites/default/files/pbl_files/documents/legislation/zaavmu_konsolidiran_032018.pdf
Malevski, B., & Barlakovski, P. (2023). Youth in Census: Analysis of data from the 2021 census of population, households and dwellings concerning youth. Westminster Foundation for Democracy. https://www.wfd.org/sites/default/files/2024-05/Mladi%20na%20popis_so%20finalen%20tekst_02_so%20korekcii.pdf
Metamorphosis Foundation, & Osservatorio Balcani Caucaso Transeuropa. (2025). Shadow report on media freedom in North Macedonia. https://metamorphosis.org.mk/wp-content/uploads/2025/07/translation-mk-shadow-report-atlib-2-tbc.pdf
Monitoring Report. (2019). https://mim.org.mk/istrazhuvanja/1162-aktuelnata-visoka-politika-gi-potisnuva-originalnite-novinarski-temi-na-marginite-na-udarnite-vesti/
National Bank of the Republic of North Macedonia. (2023). Annual report 2022. https://www.nbrm.mk/content/%D0%93%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B5%D0%BD_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98-2022-%D0%9D%D0%91.pdf
Nikodinoska, V. & Chausidis, T. (2025). The future of the media in North Mac-edonia: Facts and trends. Foundation Mediacentar; Macedonian Institute for Media; Peace Institute. https://futureofmedia.seenpm.org/wp-content/uploads/2025/03/Ourmedia-North-Macedonia-EN.pdf
Picard, R.G. (2014). Media clusters, spatial agglomeration and content ag-glomeration in media industries. In C. Karlsson & R.G. Picard (Eds.), Media clusters: Spatial agglomeration and content capabilities. Edward Elgar Publishing.
Priebe, R. (2015). Recommendations of the Senior Experts’ Group on systemic rule of law issues. https://www.ecoi.net/en/file/local/1420776/1226_ 1514885605_20150619-recommendations-of-the-senior-experts-group.pdf
ProMedia. (n.d.). Professional online media. https://www.promedia.mk/
State Commission for the Prevention of Corruption. (2024). Annual report on the work of the State Commission for the Prevention of Corruption for 2023. https://dksk.mk/wp-content/uploads/2024/03/1-%D0%93%D0%98-2023-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%87%D0%B5%D0%BD.pdf
State Statistical Office. (2022). Announcement. https://www.stat.gov.mk/pdf/2022/2.1.22.10-mk-en.pdf
Transparency International. (n.d.). Our work in North Macedonia. https://www.transparency.org/en/countries/north-macedonia
Trpeska, S. & Roksa-Zubcevic, A. (2023). Assessment: Analysis of the economic viability and sustainability of the audiovisual industry in a digital envi-ronment in North Macedonia. Council of Europe. https://rm.coe.int/assessment-media-viability-and-sustainability-north-macedonia-mkd
Copyright (c) 2026 Uniwersytet Ignatianum w Krakowie

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autor, zgłaszając swój artykuł, wyraża zgodę na korzystanie przez Wydawnictwo Uniwersystet Ignatianum z utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.
Wydawca zobowiązuje się szanować osobiste prawa autorskie do utworu.
