From a Rococo Fashionista to an Enlightened Lady
About Selected Literary Portraits of Princess Izabela Czartoryska in Occasional Poetry of the Late 18th Century
Abstract
The sketch addresses the issue of the presence of elements of Princess Izabela Czartoryska’s wardrobe (outfits, jewelry, props and everyday objects) in Enlightenment poems representing the trend of occasional poetry.The study aims to present the elements of an aristocrat’s attire, presented in an extremely rudimentary manner, which the poets point out on the one hand to reflect her undoubted charm, and on the other hand, to show, above all, how she matured into the role of a citizen and a role model of a woman at that time.
References
Aleksandrowicz, A. (1998). Izabela Czartoryska. Polskość i europejskość. Lublin:
Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Bartkiewicz, M. (1979). Polski ubiór do 1864 roku. Wrocław: Zakład Narodowy imienia
Ossolińskich.
Bruchnalski, W. (1917). Z dziejów panegiryków w Polsce. Kwartalnik Historyczny, 47–54.
Chróściński, S.W. (1949). O niepokalanym poczęciu Najświętszej Panny Maryi. W: Polska
poezja maryjna. Antologia w układzie T. Jodełki. Przedm. J. Zawieyski. Niepokalanów:
nakładem Centrali „Milicji Niepokalanej”.
Cieński, M. (2000). Powązki: próba lektury. W: Czytanie Naruszewicza. Interpretacje. Red.
T. Chachulski. Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich.
Dąbrowski, S. (1965). O panegiryku. Przegląd Humanistyczny, z. 3, 101–110.
Dębicki, L. (1887). Puławy (1762–1830). Monografia z życia towarzyskiego, politycznego i
literackiego na podstawie archiwum książąt Czartoryskich w Krakowie. T. 1: Czasy
przedrozbiorowe. Lwów: Księgarnia Gubrynowicza i Schmidta.
Golański, F.N. (1993). O wymowie i poezji. W: Oświeceni o literaturze. Cz. 1: Wypowiedzi
pisarzy polskich 1740–1800. Oprac. T. Kostkiewiczowa i Z. Goliński. Warszawa: Instytut
Badań Literackich PAN.
Gołębiowski, Ł. (1861). Ubiory w Polsce od najdawniejszych czasów aż do chwil obecnych,
sposobem dykcjonarza ułożone i opisane. Kraków: nakładem drukarni Czasu.
Grochowski, S. (1949). O Gloriosa Domina…W: Polska poezja maryjna. Antologia w
układzie T. Jodełki. Przedm. J. Zawieyski. Niepokalanów: nakładem Centrali „Milicji
Niepokalanej”.
Hanusiewicz, M. (2004). Pięć stopni miłości. O wyobraźni erotycznej w polskiej poezji barokowej.
Warszawa: Wydawnictwo Naukowe „Semper”.
Kitowicz, J. (1970). Opis obyczajów za panowania Augusta III. Oprac. R. Pollak. Wrocław:
Zakład Narodowy imienia Ossolińskich.
Kniaźnin, F.D. (2010). Na urodziny ks[iężny] Izab[eli] Czartoryskiej. W: Czytanie Kniaźnina.
Red. B. Mazurkowa i T. Chachulski. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN.
Kniaźnin, F.D. (1828). Oda XX. Na urodziny Księżny Izabelli Czartoryskiej. Generałowej
Ziem Podolskich. W: F.D. Kniaźnin. Dzieła. T. 1. Wyd. F.K. Dmochowski. Warszawa:
nakładem i drukiem wydawcy.
Kopaliński, W. (1991). Słownik symboli. Wyd. 2. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Kostkiewiczowa, T. (1971). Kniaźnin jako poeta liryczny. Wrocław: Zakład Narodowy
imienia Ossolińskich.
Kostkiewiczowa, T. (1996). Oda w poezji polskiej. Dzieje gatunku. Wrocław: Wydawnictwo
Leopoldinum.
Kowalski, J. (2012). Wielka encyklopedia staropolska. Dębogóra: Wydawnictwo Dębogóra.
Matuszewska, P. (1970). List poetycki w świadomości literackiej polskiego oświecenia.
Pamiętnik Literacki, z. 2, 119–147.
Mazurkowa, B. (2008). Na ziemskich i niebieskich szlakach. Studia o poezji Franciszka Zabłockiego
i Franciszka Dionizego Kniaźnina. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Miaskowski, K. (1949). Pieśni o Najświętszej Marii Pannie. W: Polska poezja maryjna.
Antologia w układzie T. Jodełki. Przedm. J. Zawieyski. Niepokalanów: nakładem Centrali
„Milicji Niepokalanej”.
Możdżyńska-Nawotka, M. (2003). O modach i strojach. Wrocław: Wydawnictwo
Dolnośląskie.
Nalepa, M., Trościński, G., Magryś, R. (red.) (2014). Poezja okolicznościowa w Polsce w
latach 1730–1830. W kręgu spraw prywatnych i środowiskowych. Rzeszów:
Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Naruszewicz, A. (2015). Na sanie księżny Izabeli Czartoryskiej. Generałowej ziem podolskich.
W: Czytanie Naruszewicza. Red. B. Wolska, T. Kostkiewiczowa, B. Mazurkowa.
Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN.
Nowak-Dłużewski, J. (1967). O Adamie Naruszewiczu poecie panegirycznym. W: Z historii polskiej literatury i kultury. Red. J. Nowak-Dłużewski. Warszawa: Wydawnictwo Pax.
Patro, M. (2010). Okolicznościowy bukiet poetycki dla mistrzyni wdzięków i cnoty. W:
Czytanie Kniaźnina. Red. B. Mazurkowa i T. Chachulski. Warszawa: Instytut Badań
Literackich PAN.
Patro-Kucab, M. (2015). Rokokowy komplement. W: Czytanie Naruszewicza. Red. B.
Wolska, T. Kostkiewiczowa, B. Mazurkowa. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN.
Pawlata, M. (2010). Hołd dla bogini Powązek. „Gabinet Temiry”. W: Czytanie Kniaźnina.
Red. B. Mazurkowa i T. Chachulski. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN.
Platt, J. (1996). Panegiryk. W: Słownik literatury polskiego oświecenia. Red. T.
Kostkiewiczowa. Wyd. 2 poszerz. i popr. Wrocław: Zakład Narodowy imienia
Ossolińskich, 391–395.
Piotrowiak, D. (2015). Osobliwości wyglądu Sarmatów w relacjach cudzoziemców
odwiedzających Rzeczpospolitą w XVIII wieku. Jednak Książki. Gdańskie Czasopismo
Humanistyczne, nr 3, 31–50.
Prace Polonistyczne. (2004). Seria 59.
Pusz, W. (2000). W kręgu biletu poetyckiego. Warsztatowe popisy literatów skupionych wokół
Ignacego i Stanisława Potockich. W: Sztuka pisania. O liście polskim w wieku XIX. Red. J.
Sztachelska, E. Dąbrowicz. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 9–18.
Rabowicz, E. (1996). Rokoko. W: Słownik literatury polskiego oświecenia. Red. T.
Kostkiewiczowa. Wyd. 2 poszerz. i popr. Wrocław: Zakład Narodowy imienia
Ossolińskich, 520–527.
Roćko, A. (2015). Kontusz i frak. O symbolice stroju w osiemnastowiecznej literaturze polskiej. Warszawa: Muzeum Pałacu Króla Jana III Sobieskiego w Wilanowie.
Sęp-Szarzyński, M. (1949). Sonet do Najświętszej Panny. W: Polska poezja maryjna.
Antologia w układzie T. Jodełki. Przedm. J. Zawieyski. Niepokalanów: nakładem Centrali
„Milicji Niepokalanej”.
Stasiewicz, K. (2011). Kobiece przyjemności w XVIII wieku. W: Przyjemność w kulturze
epoki rozumu. Red. T. Kostkiewiczowa. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 125–146.
Turnau, I. (1991). Ubiór narodowy w dawnej Rzeczypospolitej. Warszawa: Instytut Historii i
Kultury Materialnej PAN.
Wolska, B. (2004). Ogólne uwagi o twórczości okolicznościowej Adama Naruszewicza, Prace
Polonistyczne, seria 59, 123–174.
Wolska, B. (2013). Poezja pochwalna i panegiryczna Adama Naruszewicza. Pochwały
osobistości publicznych i osób prywatnych. W: Panegiryk jako element życia literackiego
doby staropolskiej i oświeceniowej. Red. M. Sulejewicz-Nowicka i Z. Gruszka. Wstęp M. Wichowa. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Wolska, B., Mazurkowa, B., Chachulski, T. (red.). (2011). Wiersze imieninowe poetów z
drugiej połowy XVIII wieku. Wstęp, wybór tekstów i oprac. B. Wolska, B. Mazurkowa, T.
Chachulski. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN.
Żbikowski, P. (1972). Kajetan Koźmian. Cz. 1: Poeta i obywatel (1797–1814). Warszawa:
Instytut Badań Literackich PAN.
Copyright (c) 2025 Perspectives on Culture
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Autor, zgłaszając swój artykuł, wyraża zgodę na korzystanie przez Wydawnictwo Uniwersystet Ignatianum z utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.
Wydawca zobowiązuje się szanować osobiste prawa autorskie do utworu.
