The Reception of René Girard’s Thought in Central and Eastern Europe
Abstrakt
Przed 10 laty zmarł René Girard, francusko-amerykański antropolog i literaturoznawca. Stanowi to sposobność nie tylko do przypomnienia jego myśli, szczególnie zaś wypracowanej przez niego teorii mimetycznej, lecz także do wskazania na jej oddziaływanie na współczesne środowiska akademickie. Kwestii tej poświęcony został niniejszy artykuł w odniesieniu do państw, które tworzą region określany mianem Europy Środkowo-Wschodniej (EŚW). Wśród nich wyróżnia się Polska. Potwierdza to przekonanie, że katolicyzm pozytywnie wpływa na gotowość do korzystania z teorii mimetycznej. Prezentując recepcję myśli Girarda, wykorzystano opracowania książkowe oraz artykuły naukowe. Nawiązano także bezpośredni kontakt z uczonymi, którzy zostali poproszeni o wypełnienia kwestionariusza. Zawarto w nim pytania, które odnosiły się do takich kwestii, jak wykorzystanie teorii mimetycznej w badaniach naukowych, reakcja naukowców i studentów na myśl Girarda, publikacje, w których wykorzystano jego idee. Zadano także pytanie dotyczące wpływu Girarda na życie osobiste. Przydatne okazały się odpowiedzi uzyskane od ponad 60 uczonych. Przeprowadzone badania doprowadziły do przekonania, że myśl René Girarda jest znana oraz wykorzystywana jako metoda przez uczonych w państwach należących do EŚW. Brakuje jednak regularnych spotkań w ramach konferencji naukowych. Coroczne sympozja organizowane przez Kolokwium nt. Przemocy i Religii (Colloquium on Violence and Religion) nie wystarczają, gdyż z jednej strony niewielu uczonych z państw EŚW brało w nich udział, z drugiej jeszcze mniej jest członkiem tej organizacji.
Bibliografia
Жирар, Р. (2006). Видях Сатаната, как падна от небето като светкавица. София: Изток Запад.
Жирар, Р. (2017).Случаят Йов. София: Издателство: Българско библейско дружество.
Girard, R. (1968). Lež romantismu a pravda románu. Praha: Československý spisovatel.
Girard, R. (1997). Obětní beránek. Praha: Nakladatelství Lidové noviny.
Girard, R. (2008). O původu kultury: hovory s Pierpaolem Antonellem a Joãem Cezarem de Castro Rocha. Brno: Centrum pro studium demokracie a kultury.
Girard, R. (2004). Promatrah Sotonu kako poput munje pade. Zagreb: AGM.
Girard, R. (2013). Látám a sátánt, mint a villámlást lehullani az égből. A kereszténység kritikai apológiája. Budapest: Atlantisz.
Girard, R. (2013). Mi rejtve volt a világ teremtésétől fogva. Budapest: LHarmattan.
Girard, R. (2014). A bűnbak. Budapest: Gondolat.
Girard, R. (1987). Kozioł ofiarny. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie.
Girard, R. (1992). Dawna droga, którą kroczyli ludzie niegodziwi. Warszawa: Wydawnictwo Spacja.
Girard, R. (1993-1994). Sacrum i przemoc. Poznań: Brama.
Girard, R. (1996). Szekspir. Teatr zazdrości. Warszawa: Wydawnictwo KR.
Girard, R. (2001). Prawda powieściowa i kłamstwo romantyczne. Warszawa: Wydawnictwo KR.
Girard, R. (2002). Widziałem szatana spadającego z nieba jak błyskawica. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”.
Girard, R. (2006). Początki kultury. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy Znak.
Girard, R. (2018). Apokalipsa tu i teraz. Rozmawiał Benoît Chantre. Kraków: Wydawnictwo WAM.
Girard, R. (1972). Minciună romantică și adevăr romanesc. București: Univers
Girard, R. (1995). Violența și sacrul. București: Nemira.
Girard, R. (2000). Țapul ispășitor. București: Nemira.
Girard, R. (2006). Prăbușirea Satanei. București: Nemira.
Girard, R. (2008). Despre cele ascunse de la întemeierea lumii. București: Nemira.
Girard, R. (2009). Adevăr sau credință slabă? Convorbiri despre creștinism și relativism, cu Gianni Vattimo. București: Curtea Veche Publishing.
Girard, R. (2019). Iov sau calea străveche a celor nelegiuiți. Iași: Cartea Românească Educațional.
Girard, R. (2021). O teorie a miturilor arhaice și moderne. Iași: Cartea Românească Educațional.
Жирар, Р. (2000). Насилие и священное. Москва: Новое литературное обозрение.
Жирар, Р. (2010). Козёл отпущения. Санкт-Петербург: Иван Лимбах.
Жирар, Р. (2012). Критика из подполья. Москва: Новое Литературное Обозрение.
Жирар, Р. (2013). Достоевский: от двойственности к единству. Москва: ББИ.
Жирар, Р. (2014). Я вижу Сатану, падающего, как молния. Москва: ББИ.
Жирар, Р. (2016). Вещи, сокрытые от создания мира. Москва: ББИ.
Жирар, Р. (2019). Ложь романтизма и правда романа. Москва: Новое литературное обозрение.
Жирар, Р. (2019). Завершить Клаузевица: беседы с Бенуа Шантром. Москва: ББИ.
Жирар, Р. (2020). Театр зависти. Уильям Шекспир. Москва: ББИ.
Girard, R. (1989). Stari put grešnika. Novi Sad: Bratstvo-Jedinstvo.
Girard, R. (1990). Nasilje i sveto. Novi Sad: Književna zajednica Novog Sada.
Girard, R. (2020). Posmatrah Sotonu kako poput munje pade. Beograd: Factum izdavaštvo.
Girard, R. (2011). Pôvod kultúry. Bratislava: Agora.
Girard, R. (2006). Gledam satana, ki kakor blisk pada z neba. Ljubljana: KUD Logos.
Girard, R. (2011). Grešni kozel. Ljubljana: Teološka fakulteta.
Apokaliptyka jako refleksja nad kryzysem kultury zachodniej. Wokół antropologii René Girarda. Wokół książki Andrzeja Gielarowskiego pt. O możliwym końcu kultury. Apokaliptyka René Girarda (Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum, Kraków 2021). Czwartek, 13 stycznia 2022 r. godz. 17:30. (2022). Obtained from: https://youtu.be/9ogyouchDHU (access: 06.10.2025).
Aktivitäten von Józef Niewiadomski. (2025). Obtained from: https://www.uibk.ac.at/systheol/niewiadomski/aktiv/ (access: 06.10.2025).
Bednárová, K. (2023). Translation – Historicity – Interpretative Parallels. In: M. Djovčoš et al. (eds.), Translation Studies in Ukraine as an Integral Part of the European Context. Bratislava: VEDA, 24-33.
Bernadić, M. (2022). Bog, jezik i vjera. Mali ogledi iz sistematske teologie. Sarajevo: Katolički bogoslovni fakultet.
Bobkowski, R. (1997). Próby różnicowania języka „serbsko-chorwackiego” na przykładzie języka Bośniaków. In: E. Tokarz (ed.), Język wobec przemian kultury. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 61-67.
Bolewski, J. (2007). Mit i prawda kultury. Z inspiracji René Girarda. Warszawa: Biblioteka „Więzi”.
Budil, I.T. (2010). René Girard a teorie mimetické rivality. Anthropologic Integra, no. 2(1), 23-29. DOI: https://doi.org/10.5817/AI2010-2-23.
Budzik, S. (1997). Dramat odkupienia. Kategorie dramatyczne w teologii na przykładzie R. Girarda, H. U. von Balthasara i R. Schwagera. Tarnów: Biblos.
Будзик, C. (2017). Драма искупления: Драматические категории в богословии Р. Жирара, Х.У фон Бальтазара и Р. Швагера. Москва: Эсхатос.
Burda, F. (2013). O násilí v kultuře. Girardovské reflexe. Ostrava: Moravapress.
Burda, F. (2014). On Violence in Culture. Girardian reflections. Lublin EL-PRESS.
Čale, M., Čale Feldman, L. (2008). U kanonu. Studije o dvojništvu. Zagreb: Disput.
Fonari, V. (2009). Hermemeutica literară. Chișinău: CEP USM.
em. Univ.-Prof. Dr. Józef Niewiadomski. (2025). Obtained from: https://www.uibk.ac.at/systheol/niewiadomski/index.html.de (access: 04.10.2025).
Fonari, V. (2021). Hermeneutica mitului antic în poezia din Republica Moldova (1990-2010). Chișinău: Epigraf.
Goodhart, S. et al. (eds.). (2009). For René Girard. Essays in Friendship and in Truth. East Lansing: Michigan State University Press.
Gielarowski, A. (2021). O możliwym końcu kultury. Apokaliptyka René Girarda. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie.
Girard, R. (1974). Pragnienie „trójkątne”, In: W. Karpiński (ed.), Antologia współczesnej krytyki literackiej we Francji. Warszawa: Czytelnik, 342-357.
Halecki, O. (1994). Historia Europy – jej granice i podziały. Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej.
Haven, C.L. (2018). Evolution of Desire. A Life of René Girard. East Lansing: Michigan State University Press.
Хэвен, С.Л. (2021). Эволюция желания: Жизнь Рене Жирара. Москва: Новое литературное обозрение.
Kaznowski, M. (2014). Uwikłani w szczęśliwą winę. Grzech pierworodny w świetle teorii mimetyczno-ofiarniczej René Girarda. Kraków: Poligrafia Salezjańska.
Kirwan, M. (2004). Discovering Girard, London: Darton, Longman & Todd Ltd.
Kirwan, M. (2008). René Girard: Uvedení do díla. Brno: Centrum pro studium demokracie a kultury.
Kišš, M. (2017). Psychologická mimesis, posvátné a moc: Studie k sociologii moci v kontextu myšlení René Girarda, Gabriela Tarda a Émila Durkheima. Praha: Univerzita Karlova, Filozofická fakulta (doctoral thesis).
Kłoczowski, J. (2003). Młodsza Europa. Europa Środkowo-Wschodnia w kręgu cywilizacji chrześcijańskiej średniowiecza. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Kolczyński, J. (1995). Kozioł ofiarny a etnologia. O teorii René Girarda. Etnografia Polska, no. 1-2, 65-75.
Korusiewicz, M. (2015). Geometrie kultury według René Girarda, Katowice: „Śląsk” Wydawnictwo Naukowe.
Korusiewicz, M. (2021). Światła w labiryncie. Mit heroiczny, tragiczność, mono no aware. Katowice: „Śląsk” Wydawnictwo Naukowe.
Kulavkova, K. (2018). Синкретичка интерпретација на песната „Марковиот Манастир” на Блаже Конески. In: K. Kulavkova (ed.), Методи и толкувања на книжевната херменевтика. Скопје: Македонска академија на науките и уметностите, 43-66.
Kulavkova, K. (2022). The Narcissism of Minor Differences in the Context of Post-Imperial Macedonian Neighbouring. Slavia Meridionalis, no. 22, 1-24. DOI: https://doi.org/10.11649/sm.2667.
Lasić, S. (2001). Iz moje lektire. Portreti. Zagreb: Nakladni zavod Globus.
Лозев, А. (1994). Бележки към статията на Рене Жирар. Философски алтернативи, no. 6, 53-54.
Łuczewski, M. (2013). Ojciec Kościoła. Czterdzieści i Cztery. 44, no. 6, 4-19.
Maciejewski, J. (2025). Nic to! Dlaczego historia Polski musi się powtarzać?. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Mäkelä, H. (2018). The Reception of René Girard’s Thought in Finland and Scandinavia. From the 1980s to the Present. Contagion: Journal of Violence, Mimesis, and Culture, no. 25, 95-118. DOI: https://doi.org/10.14321/contagion.25.2018.0095.
Michoń, Ł.P. (2016). Mechanizm rytualny. O modelu ofiarniczego ustanawiania nowego ładu politycznego. Wrocław: Państwowe Pomaturalne Studium Kształcenia Animatorów Kultury i Bibliotekarzy.
Nieć, M. (2019). Archeologia polityki i komunikowania. Peregrynacje. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum.
Niewiadomski, J. (2007). Vallás és erőszak. A kinyilatkoztatás válasza az erőszak problémájára. Vigilia, no. 6, 423-431.
Niewiadomski, J. (2009). René Girard: The Architect of My Spiritual Home. In: S. Goodhart et al. (eds.), For René Girard. Essays in Friendship and in Truth, East Lansing: Michigan State University Press, 119-130.
Mizińska, J., Kociuba, M. (eds.). (2003). Przemoc i filozofia. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Romejko, A. (2005). Ks. prof. Józef Niewiadomski – współtwórca „teologii dramatycznej” na uniwersytecie w Innsbrucku. Rocznik Polonii, no. 1, 83-85.
Romejko, A. (2015). Polacy w Wielkiej Brytanii: interpretacja mimetyczna. Tuchów: Poligrafia Redemptorystów.
Schwager, R. (1988). Krisztus halála és az áldozat eszméjének kritikája. Mérleg, no. 1, 24-36.
Shkurtaj, G. (2020). Kanuns in Albania and Bloodfeud According to Kanun of Lekë Dukagjini. European Journal of Sustainable Development, no. 1, 442-454. DOI: https://doi.org/10.14207/ejsd.2020.v9n1p442.
Sorea, D. (2010). Maximus the Confessor and René Girard: A Hermeneutic Approach. Bulletin of the Transilvania University of Braşov, no. 3, 257-262.
Sorea, D. (2015). Dreptate și caritate. Cinci demersuri post-seculare valorizând iubirea aproapelui. In: G. Răţulea (ed.), Justiție și coeziune social. Iași: Institutul European, 207-226.
Strączek, B. (2019). Konwersja w kulturze przemocy. Myśl antropologiczno-etyczna René Girarda. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie.
Szalai, A. (2016). A girardizmus. Metodista Figyelő, no. 1, 3-30.
Szűcs, J. (1995). Trzy Europy. Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej.
Tomić, M., Pavešković, A. (2023). Girardovo čitanje Camusova Stranca. Nova Prisutnost, no. 3, 557-569. DOI: https://doi.org/10.31192/np.21.3.5.
Topić, F. (2015). René Girard prorok iz Stanforda. Obtained from: https://www.academia.edu/90902612/RENE_GIRARD_PROROK_IZ_STANFORDA (access: 06.09.2025).
Topić, F. (2017). Vjera i kultura. Sarajevo: Katolički bogoslovni fakultet Univerziteta u Sarajevu.
Winnicki, Z.J. (2017). Europa Środkowa czy Europa Środkowo-Wschodnia? Europejskie kręgi cywilizacyjne. Wschodnioznawstwo, no. 11, 11-20.
Zalewski C. (2005). Powracająca fala. Mityczne konteksty wybranych powieści Bolesława Prusa i Elizy Orzeszkowej. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas.
Zalewski, C. (2012). „Czas wyszedł z zawiasów”. Studia o Bolesławie Prusie i Elizie Orzeszkowej. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Zalewski, C. (2015). Źródło. René Girard i literatura. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Zalewski, C. (2017). Istnienie zdegradowane. Problem masochizmu w polskiej literaturze nowoczesnej. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Copyright (c) 2026 Perspektywy Kultury
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autor, zgłaszając swój artykuł, wyraża zgodę na korzystanie przez Wydawnictwo Uniwersystet Ignatianum z utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.
Wydawca zobowiązuje się szanować osobiste prawa autorskie do utworu.
