Lekarz w dramacie

Utwory literackie i ich recepcja w teatrze polskim XIX w.

Abstrakt

W artykule przedstawionych zostało kilkanaście dramatów z pierwszoplanową postacią lekarza wystawionych w teatrze polskim XIX w. i zachowanych w formie druków lub rękopisów. Utwory te były dla odbiorców ważnym źródłem wiedzy o medycynie i o nowych tendencjach, nie tylko dotyczących zdrowia, chorób i leczenia, ale przede wszystkim zmian następujących w społecznym odbiorze zawodu lekarza, w tym ze względu na poszerzenie grupy adeptów medycznej profesji o kobiety. W dramatach XIX w., nawet w jego pierwszej połowie, gdy dominowało sarkastyczne, wynikające z silnej tradycji molierowskiej traktowanie niektórych aspektów zawodu medyka, lekarze jako uczestnicy akcji dramatycznych byli postaciami pozytywnymi, wybierającymi swoją profesję z powołania i bezinteresownie pomagającymi innym bohaterom w trudnych sytuacjach życiowych. Bardzo często natomiast spotykali się z uprzedzeniami, w tym z oskarżeniami o zbyt silne motywacje finansowe przy podejmowaniu się leczenia pacjentów, albo bywali zgorzkniali z powodu własnych problemów wynikających z poświęcenia się pracy. Pod koniec XIX w. stereotypowe ujęcie w dramatach dotyczyło szczególnie kobiet lekarek, traktowanych nie tyle jako wykonawczynie trudnego zawodu, ile przede wszystkim jako feministki, które z powodu nadmiernych ambicji i z niewłaściwych pobudek wdzierały się do zarezerwowanego dla mężczyzn zawodu.