The The Doctor in Drama

Literary Works and Their Reception in Nineteenth­ Century Polish Theatre

Keywords: doctor in drama and theatre, medicine in the nineteenth century

Abstract

The article presents several dramas with a leading a doctor as a central character that were performed in Polish theatre in the nineteenth century and preserved in the form of printed editions or manuscripts. These works served as an important source of knowledge for audiences about medicine and emerging medical trends. They addressed not only issues related to health, disease, and treatment, but above all, the changes taking place in the social perception of the medical profession, including the gradual expansion of the group of medical practitioners to include women. In nineteenth-century drama – even in its first half, when a sarcastic treatment of certain aspects of the medical profession prevailed under the strong influence of the Molière tradition – doctors as participants in dramatic action were generally positive characters. They chose their profession out of a sense of vocation and selflessly assisted other heroes in difficult life situations. Nevertheless, they often encountered social prejudice, including accusations that they were driven by excessive financial motives, while also struggling with their personal problems resulting from their dedication to their work. By the end of the nineteenth century, stereotypical portrayals in dramas concerned primarily female doctors, who were often depicted not so much as practitioners of a demaning profession, but rather as feminists who, out of excessive ambition and for inappropriate reasons, forced their way into the field traditionally reserved for men.

Author Biography

Anna Wypych-Gawrońska, Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie

Prof. dr hab., zajmuje się historią dramatu i teatru, autorka m.in. monografii poświęconych lwowskiemu i warszawskiemu teatrowi operowemu i operetkowemu w XIX w., ad-aptacjom dramatyczno-muzycznym utworów literackich w Polsce do 1918 r. oraz muzyce w polskim teatrze dramatycznym do 1918 r. Związana z uczelnią w Częstochowie, w latach 2016-2024 rektor Uni-wersytetu Jana Długosza w Częstochowie.

References

Bayard, J.F.A. i Chabot De Bouin, J. (1839). Podstarzała panna. Komedioopera w 1 akcie. W: J.S. Jasiński (1839), Prace dramatyczne tłumaczone i oryginalne, t. 13. Nakładem Wydawcy Merzbach, 85–160.

Berton, P. (1868). Didier. Dramat w trzech aktach. Kłosy, nr 170 (174–176), 171 (190–191), 172 (199–201), 173 (215–216).

Besnard, P. i Pompigny, M. de (1817). Skryte drzwi, czyli Kobieta doktor. Ko-media w jednym akcie z francuskiego. Pozyskano z: https://sbc.org.pl/publication/26674 (dostęp: 01.03.2026).

Boroch, R. (2011). Postać w dramacie. Świat Tekstów. Rocznik Stupski, nr 9, 215–250.

Boy-Żeleński, T. (1920). Flirt z Melpomeną. Wieczór pierwszy. Warszawa: In-stytut Wydawniczy „Biblioteka Polska”.

Doliński, S. (1907). W gabinecie doktora: szkic do obrazka dramatycznego w jednym akcie. Warszawa: Gebethner i Wolff; Kraków: G. Gebethner.

Duda, M. (2016). Kobieta lekarz. XIX- i XX-wieczni publicyści oraz naukowcy o edukacyjnych i zawodowych możliwościach kobiety. W: A. Zawiszanka i A. Galant (red.), Kobieta, literatura, medycyna. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 23–40.

Ferrri, P. i Bocage, H. (1886). Doktorka. Komedia w 3 aktach. Pozyskano z: https://sbc.org.pl/publication/68775 (dostęp: 01.03.2026).

Fredro, J.A. (1880). Consilium facultatis. W: Komedye. T. II. Warszawa: Nakład Gebethnera i Wolffa, 261–343.

Ganczar, M. i Wilczek, P. (red.). (2015). Literatura piękna i medycyna. Kraków: Tyniec Wydawnictwo Benedyktynów.

Ganczar, M. i Rutkowski, K. (red.). (2017). Medycyna w teatrze. Kraków: Ho-mini.

Hałabuda, S., Maresz, B., Michalik, J., Przybyszewska, A. i Stafiej, A. (2014). Dramat polski 1765–2005: przedstawienia, druki, archiwalia, t. 1–3. Kra-ków: Księgarnia Akademicka, Warszawa: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego.

Hałabuda, S. i Michalik, J. (1995). Dramat obcy w Polsce: premiery, druki, eg-zemplarze, t. 1. Kraków: Księgarnia Akademicka.

Hałabuda, S., Michalik, J. i Stepan, K. (2004). Dramat obcy w Polsce: premiery, druki, egzemplarze, t. 2. Kraków: Księgarnia Akademicka.

Korzeniowski, J. (1873). Doktor medycyny. Komedia w jednym akcie. W: Dzieła Józefa Korzeniowskiego, t. 10. Warszawa: Nakładem i drukiem S. Lewentala, 1–21.

Kotzebue, A.F.F. von. (1869). Podejście, czyli Doktór uleczony. Komedia w 1nym akcie wierszem. Pozyskano z: https://sbc.org.pl/publication/142605 (dostęp: 01.03.2026).

Koziebrodzki, W. (1892). U doktora: fraszka sceniczna w 1 akcie. Kraków: G. Gebethner.

Kruk, S. (2005). Obraz lekarza w dramacie europejskim (rekonesans). W: E. Łoch i G. Wallner (red.), Między literaturą a medycyną. Literackie i pozaliterackie działania środowisk medycznych a problemy egzystencjalne człowieka XIX i XX wieku. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Cu-rie-Skłodowskiej, 89–101.

Mann, M. (1849). Sztuka i miłość. Dramat w 2ch dobach rzeczywistego życia. Poznań: W Księgarni Jana Konstantego Żupańskiego.

Płonka-Syroka, B. (2013). Medycyna w historii i kulturze Studia z antropologii wiedzy. Wrocław: Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wro-cławiu.

Posen, S. (2005). The Doctor in Literature: Satisfaction Or Resentment? Oxford, Seattle: Radcliffe Publishing.

Rzewuski, S. (1885). Doktor Faustyna. Komedia w 3ch aktach. Pozyskano z: https://sbc.org.pl/publication/225114 (dostęp: 01.03.2026).

Rzewuski, S. (1885). Doktor Faustyna. Sztuka w trzech aktach. Kraków: Nakład i druk Wł. L. Anczyca i spółki.

Scribe, E., Boniface, J., Xavier, J. i de Courcy, F. (1832). Damy i doktory, czyli Trzy dni w Krzeszowicach. Komedioopera w dwóch aktach z francuskiego. Pozyskano z: https://sbc.org.pl/publication/28097 (dostęp: 01.03.2026).

Supady, J. (2025). Medycyna w Europie w XIX wieku. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Surawicz, B. i Jacobson, B. (2009). Doctors in Fiction: Lessons from Literature. Abingdon: Radcliffe Publishing.

Tański, J. (1870). Medycyna i gazeta. Komedia w jednym akcie. Kaliszanin, nr 85 (337–339), 86 (341–343), 87 (345–347), 88 (349–351), 89 (353–355).

Teatr, literatura i muzyka (1886). Gazeta Narodowa, nr 112, 2.

Teatr Rozmaitości (1845). Gazeta Warszawska, nr 215, 4.

Urbanek, B. (red.) (2009). Zawód lekarza na ziemiach polskich w XIX i XX w. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Aspra-JR.

Wiadomości literackie i artystyczne. Teatr (1886). Dziennik Polski, nr 112, 3.

Wójcicki, W. (1859). Lekarz domowy. Dialog dramatyczny w dwóch odsło-nach. W: Pismo zbiorowe wileńskie na 1859. Wilno: Drukiem Teofila Glucksberga, 21-54.

Y., Teatr, literatura i muzyka. Teatr (1885). Gazeta Narodowa, nr 286, 3.

Zalewska, A. (2017). Medycyna na scenie. O chorobie, chorych i lekarzach w dramaturgii drugiej połowy XIX w. – rekonesans. W: M. Ganczar i K. Rutkowski (red.), Medycyna w teatrze. Kraków: Homini, 103–126.

Żyżkowski, S. (1892). Panna doktor. Komedia w 1 akcie. Wędrowiec, nr 14, 218–219 i nr 15, 233–236.

Published
2026-03-26
How to Cite
[1]
Wypych-Gawrońska, A. 2026. The The Doctor in Drama: Literary Works and Their Reception in Nineteenth­ Century Polish Theatre. Perspectives on Culture. 52, 1 (Mar. 2026), 161-172. DOI:https://doi.org/10.35765/pk.2025.5201.12.
Section
Medicine, Physicians, and Pharmaceuticals in Culture