Konfrontacje czasów i abiektalność postapokaliptycznego świata
Edukacyjny potencjał Drogi Cormaca McCarthy’ego
Abstrakt
Sztuka i literatura stanowią atrakcyjne i wartościowe narzędzia edukacyjne. Dostarczając nowych przeżyć, aktualizują naszą wiedzę o świecie i ludziach, a także o nas samych. Sztuka, która podejmuje aktualne problemy, poddana interpretacji, może pełnić funkcję sensotwórczą. Celem niniejszego artykułu jest próba pedagogicznego odczytania tekstu postapokaliptycznej powieści Droga Cormaca McCarthy’ego, z wykorzystaniem estetyczno-społecznej kategorii abiektu, związanej z teorią wstrętu, w kontekście temporalnym. Wybór zarówno tekstu do analizy, jak i przewodniej kategorii interpretacyjnej wynika z przekonania autorki o konieczności wychodzenia poza teksty kanoniczne, eksploracji nowych dla pedagogiki estetycznej kategorii, które odpowiadają potrzebom współczesności, a także czerpią z dorobku najnowszej humanistyki. Tekst jest propozycją, która może służyć jako źródło inspiracji dla pedagogów teoretyków i praktyków oraz nauczycieli w zakresie sposobów odnoszenia tekstów kultury do ważnych, aktualnych pedagogicznie i społecznie problemów.
Bibliografia
Ahmed, S. (2014). Performatywność obrzydzenia. Teksty Drugie, nr 1, 169–191.
Bińczyk, E. (2022). Planetarna myśl społeczna oraz wystudzanie wzrostu. Studia Socjologiczne, nr 246(3), 9–27.
Bonna, B. (2003). Rola sztuki w życiu człowieka. Kultura i Edukacja, nr 3–4, 59–70.
Chutorański, M. (2020). Nie(tylko)ludzkie wymiary edukacji. W stronę pedagogiki nieantropocentrycznej. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
Dominy, J. J. (2015). Cannibalism, Consumerism, and ProfanationCormac McCarthy’s The Road and the End of Capitalism. The Cormac McCarthy Journal, nr 13(1), 143–158. DOI: https://doi.org/10.5325/cormmccaj.13.1.0143.
Douglas, M. (2007). Czystość i zmaza. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Eco, U. (2008). Dzieło otwarte. Forma i nieokreślenie w poetykach współczesnych. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B.
Foster, H. (2010). Powrót Realnego. Awangarda u schyłku XX wieku. Kraków: Universitas.
Haidt, J., Rozin, P., McCauley, C., i Imada, S. (1997). Body, psyche, and culture: The relationship between disgust and morality. Psychology and Developing Societies, nr 9(1), 107–131.
Jaworska-Witkowska, M. (2009). Ku kulturowej koncepcji pedagogiki. Kraków: Impuls.
Kopka, J. (2012). Czas a moralność. Od filozoficznych do socjologicznych koncepcji czasu. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica, nr 40, 33–47.
Kristeva, J. (2007). Potęga obrzydzenia. Esej o wstręcie. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Kwiatkowska-Tybulewicz, B. (2016). Wychowawcze aspekty sztuki współczesnej. Z perspektywy pedagogiki krytycznej. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Lisiecka, A. (2022). Pedagogiczne spojrzenie na kategorię wstrętu w sztuce popularnej. Propozycje interpretacyjne dla wybranych fenomenów. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
McCarthy, C. (2019). Droga. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Melosik, Z. (2010). Tożsamość, ciało i władza w kulturze instant. Kraków: Impuls.
Menninghaus, W. (2009). Wstręt: Teoria i historia. Kraków: Universitas.
Muszyńska, M. (2010). Ku rekonstrukcji koncepcji podmiotu według Julii Kristevej. Podstawy Edukacji, nr 3, 149–172.
Myrdzik, B. (2006). Zrozumieć siebie i świat. Szkice i studia o edukacji polonistycznej. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Nijakowski, L. M. (2019). Świat po apokalipsie. Społeczeństwo w świetle postapokaliptycznych tekstów kultury popularnej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Pankowska, K. (2007). Teoria wychowania estetycznego w zmieniającej się rzeczywistości. W: K. Wilkoszewska (red.), Wizje i re-wizje. Wielka księga estetyki w Polsce. Kraków: Universitas, 877–885.
Paryż, M. (2014). Cormac McCarthy. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Read, H. (1976). Wychowanie przez sztukę. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Rozin, P., Haidt, J., i McCauley, C. (2005). Wstręt. W: M. Lewis i J. M. Haviland-Jones (red.), Psychologia emocji. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 798–815.
Schiller, F. (1972). Listy o estetycznym wychowaniu człowieka i inne rozprawy. Warszawa: Czytelnik.
Szmidt, K. J. (2013). Pedagogika twórczości. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Tużnik, M. (2016). Problem abiekcji w kulturze. Kultura i Wartości, nr 19, 117–138. DOI: http://dx.doi.org/10.17951/kw.2016.19.117.
Wierel, K. (2017). Po co nam postapokalipsy? Kultura postapokaliptyczna na początku XXI wieku. Przegląd Humanistyczny, nr 1, 11–20. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0009.9222
Wiśniewska, L. A. (2014). Kult ciała a starość. Refleksje psychologiczne. Rocznik Andragogiczny, nr 21, 259–270. DOI: https://doi.org/10.12775/RA.2014.019
Wojnar, I. (1964). Estetyka i wychowanie. Warszawa: PWN.
Wojnar, I. (1976). Teoria wychowania estetycznego. Zarys problematyki. Warszawa: PWN.
Wojnar, I. (1984). Sztuka jako podręcznik życia. Warszawa:Nasza Księgarnia.
Wojnar, I. (2007). O edukacji estetycznej - głos pedagoga humanisty. W: K. Wilkoszewska (red.), Wizje i re-wizje. Wielka księga estetyki w Polsce. Kraków: Universitas, 872–875.
Wojnar, I. (2021). Ambiwalencje – uniwersalna problematyka i mądrość życia. W: A. Piejka (red.), Humanistyczne ambiwalencje globalizacji. Zbiór studiów. Warszawa: Komitet Prognoz „Polska 2000 Plus” przy Prezydium PAN, 181–184.
Wojnar, I., i Pielasińska, W. (1990). Wstęp. W: I. Wojnar i W. Pielasińska (red.), Wychowanie estetyczne młodego pokolenia. Polska koncepcja i doświadczenia. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 5-14.
Wróblewski, Ł. (2016). Masłowska: Opowieść o wstręcie. Kraków: Zakład Wydawniczy „Nomos”.
Wróblewski, Ł. (2021). Jak wykorzystać wstręt? O roszadach z polskością i potrzebie samorealizacji w twórczości Michała Witkowskiego słów kilka. Dziennikarstwo i Media, nr 16, 25–36.
Zalewska-Pawlak, M. (2017). Sztuka i wychowanie w XXI wieku. W poszukiwaniu zagubionej teorii sztuki życia i sztuki w wychowaniu. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Copyright (c) 2026 Perspektywy Kultury
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autor, zgłaszając swój artykuł, wyraża zgodę na korzystanie przez Wydawnictwo Uniwersystet Ignatianum z utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.
Wydawca zobowiązuje się szanować osobiste prawa autorskie do utworu.
