Konfrontacje czasów i abiektalność postapokaliptycznego świata:

Alicja Lisiecka

doi:10.35765/pk.2025.5201.22

Alicja Lisiecka Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie https://orcid.org/0000-0003-0080-6314

DOI: https://doi.org/10.35765/pk.2025.5201.22

Słowa kluczowe: pedagogika estetyczna, abiekt, wstręt, postapokalipsa, Cormac McCarthy (1933-1923)

Abstrakt

Sztuka i literatura stanowią atrakcyjne i wartościowe narzędzia edukacyjne. Dostarczając nowych przeżyć, aktualizują naszą wiedzę o świecie i ludziach, a także o nas samych. Sztuka, która podejmuje aktualne problemy, poddana interpretacji, może pełnić funkcję sensotwórczą. Celem niniejszego artykułu jest próba pedagogicznego odczytania tekstu postapokaliptycznej powieści Droga Cormaca McCarthy’ego, z wykorzystaniem estetyczno-społecznej kategorii abiektu, związanej z teorią wstrętu, w kontekście temporalnym. Wybór zarówno tekstu do analizy, jak i przewodniej kategorii interpretacyjnej wynika z przekonania autorki o konieczności wychodzenia poza teksty kanoniczne, eksploracji nowych dla pedagogiki estetycznej kategorii, które odpowiadają potrzebom współczesności, a także czerpią z dorobku najnowszej humanistyki. Tekst jest propozycją, która może służyć jako źródło inspiracji dla pedagogów teoretyków i praktyków oraz nauczycieli w zakresie sposobów odnoszenia tekstów kultury do ważnych, aktualnych pedagogicznie i społecznie problemów.

Biogram autora

Alicja Lisiecka, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

Doktor nauk społecznych w zakresie pedagogiki. Adiunkt w Katedrze Pedagogiki Kultury Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Autorka monografii Założenia realizacji przedmiotów artystycznych w polskim szkolnictwie powszechnym w latach 1918–1939 (Lublin, 2020) i Pedagogiczne spojrzenie na kategorię wstrętu w sztuce popularnej. Propozycje interpretacyjne dla wybranych fenomenów (Lublin, 2022) oraz artykułów naukowych poświęconych zagadnieniom z obszaru historii wychowania estetycznego, edukacji estetycznej oraz animacji kultury.

Bibliografia

Ahmed, S. (2014). Performatywność obrzydzenia. Teksty Drugie, nr 1, 169–191.

Bińczyk, E. (2022). Planetarna myśl społeczna oraz wystudzanie wzrostu. Stu-dia Socjologiczne, nr 246(3), 9–27.

Bonna, B. (2003). Rola sztuki w życiu człowieka. Kultura i Edukacja, nr 3–4, 59–70.

Dominy, J.J. (2015). Cannibalism, Consumerism, and ProfanationCormac McCarthy’s The Road and the End of Capitalism. The Cormac McCarthy Journal, nr 13(1), 143–158. DOI: 10.5325/cormmccaj.13.1.0143.

Douglas, M. (2007). Czystość i zmaza. Warszawa: Państwowy Instytut Wydaw-niczy.

Eco, U. (2008). Dzieło otwarte. Forma i nieokreślenie w poetykach współcze-snych. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B.

Foster, H. (2010). Powrót Realnego. Awangarda u schyłku XX wieku. Kraków: Universitas.

Frye, S. (2009). Understanding Cormac McCarthy. Columbia: University of South Carolina Press.

Gallagher, A. (2020). Slow Ethics and the Art of Care. Bingley: Emerald Pub-lishing Limited.

Głąb, A. (2015). Świat po apokalipsie. Etyka według Cormaca McCarthy’ego. Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria, nr 3(95), 23–37.

Haidt, J., Rozin, P., McCauley, C. i Imada, S. (1997). Body, psyche, and culture: The relationship between disgust and morality. Psychology and Develop-ing Societies, nr 9(1), 107–131.

Han, B-C. (2023). Nie(do)rzeczy. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Hoberek, A. (2011). Cormac McCarthy and the aesthetics of exhaustion. American Literary History, nr 23(3), 483–499.

Huebert, D. (2017). Eating and Mourning the Corpse of the World: Ecological Cannibalism and Elegiac Protomourning in Cormac McCarthy’s The Road. The Cormac McCarthy Journal, nr 15(1), 66–87.

Jaworska-Witkowska, M. (2009). Ku kulturowej koncepcji pedagogiki. Kraków: Impuls.

Kołodziej, P. (2021). Literatura grozi myśleniem. Kraków: Universitas.

Kopka, J. (2012). Czas a moralność. Od filozoficznych do socjologicznych koncepcji czasu. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica, nr 40, 33–47.

Kowalczyk, K. (2022). Afektywno-emocjonalne pojmowanie dziecięcego ciała w literackich narracjach o II wojnie światowej (na przykładzie Dzieci, któ-rych nie ma Renaty Piątkowskiej). Er(r)go. Teoria – Literatura – Kultura, nr 2(45), 231–248.

Kristeva, J. (2007). Potęga obrzydzenia. Esej o wstręcie. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Kwiatkowska-Tybulewicz, B. (2016). Wychowawcze aspekty sztuki współcze-snej. Z perspektywy pedagogiki krytycznej. Warszawa: Wydawnictwa Uni-wersytetu Warszawskiego.

Lisiecka, A. (2022). Pedagogiczne spojrzenie na kategorię wstrętu w sztuce popularnej. Propozycje interpretacyjne dla wybranych fenomenów. Lublin: Wydawnictwo UMCS.

McCarthy, C. (2019). Droga. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Melosik, Z. (2010). Tożsamość, ciało i władza w kulturze instant. Kraków: Im-puls.

Menninghaus, W. (2009). Wstręt: Teoria i historia. Kraków: Universitas.

Muszyńska, M. (2010). Ku rekonstrukcji koncepcji podmiotu według Julii Kristevej. Podstawy Edukacji, nr 3, 149–172.

Myrdzik, B. (2006). Zrozumieć siebie i świat. Szkice i studia o edukacji poloni-stycznej. Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Nijakowski, L.M. (2019). Świat po apokalipsie. Społeczeństwo w świetle po-stapokaliptycznych tekstów kultury popularnej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Pankowska, K. (2007). Teoria wychowania estetycznego w zmieniającej się rzeczywistości. W: K. Wilkoszewska (red.), Wizje i re-wizje. Wielka księga estetyki w Polsce. Kraków: Universitas, 877–885.

Paryż, M. (2014). Cormac McCarthy. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Read, H. (1976). Wychowanie przez sztukę. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Rozin, P., Haidt, J., i McCauley, C. (2005). Wstręt. W: M. Lewis i J.M. Haviland-Jones (red.), Psychologia emocji. Gdańsk: Gdańskie Wy-dawnictwo Psychologiczne, 798–815.

Schiller, F. (1972). Listy o estetycznym wychowaniu człowieka i inne rozprawy. Warszawa: Czytelnik.

Szmidt, K.J. (2013). Pedagogika twórczości. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Tabaszewska, J. (2011). Zagrożenia czy możliwości? Ekokrytyka-rekonesans. Teksty Drugie, nr (3), 205–220.

Tużnik, M. (2016). Problem abiekcji w kulturze. Kultura i Wartości, nr 19, 117–138. DOI: 10.17951/kw.2016.19.117.

Wierel, K. (2017). Po co nam postapokalipsy? Kultura postapokaliptyczna na początku XXI wieku. Przegląd Humanistyczny, nr 1, 11–20. DOI: 10.5604/01.3001.0009.9222

Wildowicz, J. (2019). Mit utopijnej Ameryki w Drodze Cormaca McCarthy’ego: postkapitalistyczna, postkonsumpcyjna, postapokaliptyczna wizja świata. W: W. Biegluk-Leś, S. Borowska-Szerszun i E. Feldman-Kołodziejuk (red.), Fantastyka a realizm/ The fantastic and realism. Białystok: Temida 2, 155–167.

Wiśniewska, L.A. (2014). Kult ciała a starość. Refleksje psychologiczne. Rocz-nik Andragogiczny, nr 21, 259–270. DOI: 10.12775/RA.2014.019

Wojnar, I. (1964). Estetyka i wychowanie. Warszawa: PWN.

Wojnar, I. (1976). Teoria wychowania estetycznego. Zarys problematyki. War-szawa: PWN.

Wojnar, I. (1984). Sztuka jako podręcznik życia. Warszawa:Nasza Księgarnia.

Wojnar, I. (2007). O edukacji estetycznej – głos pedagoga humanisty. W: K. Wilkoszewska (red.), Wizje i re-wizje. Wielka księga estetyki w Polsce. Kraków: Universitas, 872–875.

Wojnar, I. (2021). Ambiwalencje – uniwersalna problematyka i mądrość życia. W: A. Piejka (red.), Humanistyczne ambiwalencje globalizacji. Zbiór stu-diów. Warszawa: Komitet Prognoz „Polska 2000 Plus” przy Prezydium PAN, 181–184.

Wojnar, I., i Pielasińska, W. (1990). Wstęp. W: I. Wojnar i W. Pielasińska (red.), Wychowanie estetyczne młodego pokolenia. Polska koncepcja i doświadczenia. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 5–14.

Wróblewski, Ł. (2016a). Masłowska: Opowieść o wstręcie. Kraków: Zakład Wydawniczy „Nomos”.

Wróblewski, Ł. (2016b). Rozrachunki ze wstrętem w „Trocinach” Krzysztofa Vargi. Wstręt, innowacja, poznanie. Teksty Drugie, nr 4, 324–339.

Wróblewski, Ł. (2021). Jak wykorzystać wstręt? O roszadach z polskością i potrzebie samorealizacji w twórczości Michała Witkowskiego słów kilka. Dziennikarstwo i Media, nr 16, 25–36.

Zalewska-Pawlak, M. (2017). Sztuka i wychowanie w XXI wieku. W poszukiwaniu zagubionej teorii sztuki życia i sztuki w wychowaniu. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Konfrontacje czasów i abiektalność postapokaliptycznego świata

Edukacyjny potencjał Drogi Cormaca McCarthy’ego

Abstrakt

Biogram autora

Bibliografia